Siedmiu ludzi Moskwy w Rzymie. Anatomia rosyjskiego ekosystemu wywiadowczego

Ze śledztwa Massimiliana Coccii, opublikowanego 17 września 2026 roku przez „Il Riformista” wyłania się obraz rozbudowanego rosyjskiego ekosystemu wywiadowczego. GRU koncentruje się na kierunku wojskowym i NATO, ludziom przypisywanym FSB powierzane jest rozpoznanie technologiczne i infrastrukturalne, natomiast SWR buduje dostęp do środowisk politycznych, gospodarczych i społecznych. Osobny kierunek stanowi Watykan.

Ustalenia „Il Riformista” omówiły także Formiche i Decode39. W centrum tej rekonstrukcji znajduje się siedem osób: Iwan Gorbaczow, Michaił Astachow, Igor Anikiejew, Igor Owieczkin, Anton Diemin, Dmitrij Morozenkow i Konstantin Niemudrow.

Nie wszystkie te nazwiska są potwierdzone w ten sam sposób. Gorbaczow i Astachow zostali oficjalnie wydaleni z Włoch po operacji AISI, a The Insider zidentyfikował ich jako oficerów GRU. Anikiejewa i Owieczkina „Il Riformista” przypisuje FSB, Diemina – SWR, Morozenkowa – GRU. Niemudrow jest centralną postacią opisanego przez gazetę kierunku watykańskiego. Ich oficjalne stanowiska dyplomatyczne znajdują potwierdzenie w odpowiednich wykazach.

Iwan Gorbaczow - GRU pod przykryciem attachatu wojskowego

Iwan Pietrowicz Gorbaczow był attaché morskim i lotniczym ambasady Federacji Rosyjskiej. Stanowisko zapewniało mu legalny dostęp do włoskiego środowiska obronnego, attachatów wojskowych, oficerów, konferencji oraz instytucji związanych z bezpieczeństwem.

9 lipca 2026 roku włoskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych poinformowało o jego wydaleniu razem z Michaiłem Astachowem. Decyzję podjęto na podstawie materiałów AISI – Agencji Informacji i Bezpieczeństwa Wewnętrznego, a działalność obu Rosjan uznano za niezgodną z ich statusem dyplomatycznym. Następnego dnia The Insider zidentyfikował Gorbaczowa jako oficera rosyjskiego wywiadu wojskowego, wskazując m.in. na dane łączące go z adresami związanymi ze strukturami GRU w Moskwie.

Jego rola była czytelna: działał na kierunku wojskowym pod najbardziej naturalnym dla GRU przykryciem – attaché sił zbrojnych. Oficjalna funkcja umożliwiała mu utrzymywanie kontaktów z ludźmi i instytucjami, do których zwykły dyplomata miałby znacznie trudniejszy dostęp.

Michaił Astachow - GRU i praca ze źródłem

Michaił Wasiljewicz Astachow, formalnie zastępca attaché morskiego, został ujawniony w znacznie bardziej konkretnej roli. Materiały włoskiego śledztwa wskazały go jako bezpośredni rosyjski kontakt Gavina Raoula Pirasa, byłego funkcjonariusza AISI i karabinierów.

Według ustaleń śledczych Piras zdobywał informacje dotyczące włoskich służb, obronności, NATO i uzbrojenia. ANSA, Rai News i „Corriere della Sera” opisywały także jego kontakty z osobami posiadającymi dostęp do materiałów niejawnych, w tym z czynnymi wojskowymi.

Mechanizm odtworzony przez śledczych był klasyczny: rosyjska strona określała zapotrzebowanie, włoski pośrednik zdobywał materiały, a następnie przekazywał je Astachowowi. W sprawie pojawiły się informacje dotyczące systemów uzbrojenia, obrony przeciwlotniczej, modernizacji sił zbrojnych, pomocy dla Ukrainy oraz dokumentów NATO. Śledczy ustalili również przypadki płatności za przekazywane informacje. Była to klasyczna operacja HUMINT – wykorzystanie źródła osobowego posiadającego dostęp do chronionych informacji.

The Insider dodatkowo powiązał Astachowa z adresem kompleksu GRU przy Choroszowskoje Szosse w Moskwie. Spośród siedmiu opisanych Rosjan to właśnie jego działalność daje najbardziej czytelny obraz bezpośredniej pracy operacyjnej.

Igor Anikiejew i Igor Owieczkin - komponent FSB

Igor Aleksiejewicz Anikiejew i Igor Albertowicz Owieczkin są radcami ambasady Rosji w Rzymie. „Il Riformista” identyfikuje ich jako ludzi FSB. Według rekonstrukcji gazety ich zainteresowania obejmują włoskie systemy wojskowe, technologie związane z NATO, infrastrukturę oraz przedsiębiorstwa uczestniczące w ich produkcji i utrzymaniu.

Nie chodzi tu wyłącznie o zdobywanie pojedynczych dokumentów. Znacznie większą wartość ma odtworzenie całego systemu: producentów, podwykonawców, personelu technicznego, łańcuchów dostaw, instytucji odpowiedzialnych za bezpieczeństwo oraz osób posiadających dostęp do określonych technologii.

W rekonstrukcji „Il Riformista” Anikiejew i Owieczkin tworzą technologiczno-instytucjonalny komponent rosyjskiego ekosystemu wywiadowczego w Rzymie. Ich pozycja radców umożliwia legalne uczestniczenie w spotkaniach, konferencjach i wydarzeniach gospodarczych oraz rozwijanie kontaktów z przedstawicielami administracji i biznesu.

Różnica wobec Astachowa jest zasadnicza. Astachow pojawia się w konkretnej operacji pozyskiwania chronionych informacji. Anikiejew i Owieczkin są natomiast przedstawiani jako ludzie rozpoznający system, z którego takie informacje można następnie pozyskiwać.

Anton Diemin - SWR i budowanie dostępu

Anton Andriejewicz Diemin, oficjalnie drugi sekretarz ambasady Federacji Rosyjskiej, został przez „Il Riformista” przypisany do SWR. Jego pole działania ma obejmować rosyjskie organizacje i stowarzyszenia, przedsiębiorców utrzymujących kontakty z Rosją oraz osoby posiadające dostęp do włoskich środowisk politycznych, gospodarczych i społecznych. W rekonstrukcji „Il Riformista” Diemin reprezentuje komponent SWR nastawiony na budowanie dostępu osobowego.

Tego rodzaju działalność nie zaczyna się od pozyskiwania tajnych dokumentów. Najpierw tworzona jest sieć kontaktów, następnie oceniana jest pozycja rozmówców, ich możliwości, relacje oraz dostęp do informacji. Z szerokiego kręgu znajomości można później wyłonić osoby przydatne jako źródła, pośrednicy albo kontakty otwierające dostęp do kolejnych środowisk. Dlatego stowarzyszenia kulturalne, kontakty biznesowe i wydarzenia społeczne są z punktu widzenia wywiadu użyteczne jako środowisko pozwalające identyfikować ludzi posiadających wartość operacyjną.

Dmitrij Morozenkow - GRU poza attachatem wojskowym

Dmitrij Jurjewicz Morozenkow, trzeci sekretarz rosyjskiej ambasady, został przez „Il Riformista” zidentyfikowany jako człowiek GRU. Jego przypadek pokazuje istotny element całej rekonstrukcji: rosyjski wywiad wojskowy nie ogranicza swojej obecności do oficjalnego attachatu wojskowego. Gorbaczow i Astachow pracowali pod przykryciem bezpośrednio związanym z siłami zbrojnymi, dlatego ich kontakty z wojskiem i sektorem obronnym były naturalnym przedmiotem zainteresowania kontrwywiadu. Morozenkow funkcjonuje natomiast jako zwykły dyplomata.

Według materiałów opisanych przez „Il Riformista” pojawia się w obszarze kontaktów z rosyjskimi stowarzyszeniami, przedsiębiorcami oraz osobami mającymi dostęp do włoskiego życia publicznego.

Rekonstrukcja gazety pokazuje więc GRU działające w Rzymie dwutorowo: poprzez attachat wojskowy oraz poprzez dyplomatę formalnie niezwiązanego z pionem wojskowym. Taki model poszerza możliwości operacyjne służby i umożliwia docieranie do środowisk znajdujących się poza naturalnym obszarem działania attachatu obrony.

Konstantin Niemudrow - kierunek watykański

Konstantin Aleksiejewicz Niemudrow pracuje w rosyjskiej ambasadzie przy Stolicy Apostolskiej. Jest centralną postacią opisanego przez „Il Riformista” kierunku watykańskiego. Dostępne źródła nie przypisują go jednak jednoznacznie do GRU, FSB ani SWR.

Znaczenie tego nazwiska zwiększa historia jego rodziny. Jego ojciec, Aleksiej Niemudrow, był rosyjskim attaché morskim i lotniczym w Rzymie. W 2021 roku został wydalony z Włoch razem z Dmitrijem Ostrouchowem po ujawnieniu sprawy komandora włoskiej marynarki Waltera Biota.

Biot został zatrzymany podczas przekazywania rosyjskiemu przedstawicielowi karty pamięci w zamian za 5 tysięcy euro. Na zabezpieczonym nośniku znajdowało się 181 wykonanych przez Biota zdjęć i zrzutów ekranu. Według informacji przekazanych przez ANSA fotografie obejmowały co najmniej 106 dokumentów, w tym materiały o wysokich klauzulach tajności związane z włoską obronnością i NATO.

Według źródła „Il Riformista” Konstantin Niemudrow przejął część kontaktów ojca związanych ze środowiskiem watykańskim.

Watykan ma dla rosyjskich służb znaczenie znacznie większe, niż wskazywałaby jego wielkość. Stolica Apostolska posiada globalną sieć dyplomatyczną, utrzymuje kanały komunikacji z państwami znajdującymi się w konflikcie oraz dysponuje rozbudowaną siecią kontaktów kościelnych na całym świecie.

W czasie trwającej wojny rosyjsko-ukraińskiej Watykan angażuje się również w sprawy jeńców wojennych, kwestie humanitarne oraz działania dotyczące ukraińskich dzieci wywiezionych do Rosji. Kierunek watykański daje więc dostęp nie tylko do informacji kościelnych, lecz także do nieformalnych kanałów politycznych i dyplomatycznych.

Ekosystem oparty na podziale specjalizacji

Zestawienie siedmiu nazwisk pokazuje, że rosyjska obecność wywiadowcza w Rzymie nie sprowadza się do jednej komórki operacyjnej. Tworzy ekosystem różnych służb, funkcji, przykryć, źródeł, pośredników i środowisk dostępu.

Gorbaczow i Astachow – zidentyfikowani przez The Insider jako oficerowie GRU – reprezentują kierunek wojskowy i zainteresowanie NATO. Morozenkow, którego „Il Riformista” również przypisuje GRU, rozszerza ten komponent poza oficjalny attachat wojskowy.

Anikiejew i Owieczkin, przypisywani FSB, tworzą komponent technologiczny i instytucjonalny, zainteresowany systemami wojskowymi, technologiami i infrastrukturą. Diemin, przypisywany SWR, działa na kierunku osobowym – wśród przedsiębiorców, organizacji oraz środowisk politycznych i społecznych. Niemudrow jest centralną postacią kierunku watykańskiego, który otwiera dostęp do odrębnej sieci dyplomatycznej i politycznej.

Nie jest to zatem przypadkowe zestawienie nazwisk. Z rekonstrukcji włoskiego śledztwa wyłania się ekosystem uzupełniających się specjalizacji. Jedna część aparatu koncentruje się na informacjach wojskowych. Druga rozpoznaje technologie i systemy bezpieczeństwa. Trzecia buduje dostęp do ludzi i środowisk, z których można pozyskiwać informacje. Osobny kierunek obejmuje Watykan.

Ambasada jako rdzeń zaplecza operacyjnego

Najważniejszym elementem tego ekosystemu pozostaje rosyjska ambasada. Zapewnia ona zaplecze operacyjne: status dyplomatyczny, legalne uzasadnienie szerokich kontaktów oraz możliwość poruszania się w środowiskach politycznych, wojskowych, biznesowych i eksperckich.

Sama placówka nie wyczerpuje jednak rosyjskiej obecności wywiadowczej. Jej rzeczywista siła ujawnia się dopiero w połączeniu oficjalnego zaplecza z kontaktami znajdującymi się poza ambasadą.

Sprawa Pirasa pokazała, że jeden lokalny pośrednik może otworzyć rosyjskiemu oficerowi dostęp do większej grupy ludzi posiadających chronione informacje. Powstaje wówczas łańcuch: rosyjski oficer – pośrednik – źródła w wojsku, administracji lub służbach. Rosyjski funkcjonariusz nie musi osobiście kontaktować się z każdą osobą posiadającą potrzebne dane. Może wykorzystywać pośrednika dysponującego własną siecią kontaktów.

Siedmiu Rosjan opisanych przez „Il Riformista” stanowi zatem najbardziej widoczną część tego ekosystemu. O jego rzeczywistym znaczeniu decydują także ludzie funkcjonujący poza ambasadą: źródła informacji, pośrednicy oraz kontakty umożliwiające dotarcie do administracji, wojska, biznesu i innych środowisk istotnych z punktu widzenia rosyjskich służb. Rzym zapewnia do tego szczególne warunki. W jednym mieście skupione są włoski rząd, parlament, struktury wojskowe i bezpieczeństwa, przedsiębiorstwa sektora obronnego, liczne ambasady, media oraz Stolica Apostolska.

Z dostępnych źródeł wyłania się więc wielowarstwowy rosyjski ekosystem wywiadowczy: GRU działające na kierunku wojskowym, komponent przypisywany FSB zainteresowany technologiami i systemami bezpieczeństwa, SWR rozwijające dostęp osobowy oraz osobny kierunek watykański. Ambasada stanowi jego najważniejsze zaplecze, ale rzeczywisty zasięg systemu wyznaczają ludzie i relacje znajdujące się poza jej murami.