Kto decyduje o uruchomieniu syren alarmowych w Polsce?

O uruchomieniu i wyłączeniu syren alarmowych w Polsce decyduje urzędnik rządowy lub samorządowy, który administruje danym terenem. W sytuacji zagrożenia z powietrza system ostrzegania może zostać uzupełniony o Alert RCB, komunikaty służb oraz działania wojska.

W czwartek przed południem syreny alarmowe zostały uruchomione na Lubelszczyźnie i Podkarpaciu w związku z rosyjskim atakiem na zachodnią część Ukrainy. W tym samym czasie Rządowe Centrum Bezpieczeństwa wysłało do mieszkańców obu województw alert dotyczący zagrożenia atakiem z powietrza.

„UWAGA! UWAGA! UWAGA! Zagrożenie atakiem z powietrza. Znajdź bezpieczne miejsce. Stosuj się do poleceń służb. Oczekuj dalszych komunikatów” – brzmiała treść wiadomości. W wielu miejscach przeprowadzano ewakuacje, m.in. pracowników instytucji publicznych, uczelni i szkół.

Wojsko poderwało myśliwce

Jeszcze przed wysłaniem alertu Dowództwo Operacyjne Rodzajów Sił Zbrojnych poinformowało o operowaniu lotnictwa wojskowego w polskiej przestrzeni powietrznej. W związku z działaniami lotnictwa porty lotnicze w Lublinie i Rzeszowie czasowo wstrzymały operacje lotnicze. Zawieszane były również odprawy na polsko-ukraińskich przejściach granicznych.

Jak przekazał rzecznik DORSZ ppłk Jacek Goryszewski, około cztery kilometry od granicy polsko-ukraińskiej najprawdopodobniej spadł lub został zestrzelony dron. Według jego informacji był to szybko zbliżający się do polskiej granicy dron odrzutowy, dlatego poderwano myśliwce.

Po około godzinie wojsko zakończyło operowanie lotnictwa. Nie odnotowano naruszenia polskiej granicy. RCB odwołało alert dla województw lubelskiego i podkarpackiego. Przejścia graniczne zaczęły ponownie funkcjonować normalnie, a lotniska w Rzeszowie i Lublinie wznowiły operacje lotnicze. Premier Donald Tusk poinformował natomiast o zakończonym „masywnym, bardzo brutalnym” rosyjskim ataku na zachodnią część Ukrainy.

Kto może zdecydować o uruchomieniu syren?

Procedurę uruchamiania syren alarmowych reguluje ustawa z 5 grudnia 2024 roku o ochronie ludności i obronie cywilnej oraz wydane na jej podstawie rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 14 maja 2025 roku w sprawie alarmów i komunikatów ostrzegawczych.

Zgodnie z obowiązującymi zasadami o ogłoszeniu i odwołaniu alarmu decydują właściwe terytorialnie organy administracji publicznej. Na poziomie gminy za przekazywanie alarmów i komunikatów podmiotom ochrony ludności odpowiadają wójt, burmistrz lub prezydent miasta. Mogą oni również wnioskować do wojewody o rozszerzenie systemu ostrzegania. Na poziomie powiatu za ogłoszenie alarmów i komunikatów odpowiada starosta, a w przypadku miasta na prawach powiatu – prezydent miasta. Działania te prowadzone są we współpracy z powiatową lub miejską komendą Państwowej Straży Pożarnej.

Na poziomie województwa działania koordynuje wojewoda. Może on m.in. zlecić publikację komunikatów w regionalnych mediach oraz wnioskować do dyrektora Rządowego Centrum Bezpieczeństwa o uruchomienie Alertu RCB na określonym obszarze. W przypadku zagrożenia o charakterze ogólnokrajowym minister właściwy do spraw wewnętrznych może skierować do nadawców medialnych oraz RCB żądanie niezwłocznego opublikowania komunikatów ostrzegawczych lub ogłoszenia alarmu na terenie całego kraju.

Jak wygląda procedura?

Procedura rozpoczyna się od informacji o zagrożeniu. Mogą ją przekazać wyspecjalizowane służby i instytucje monitorujące sytuację. Wśród nich znajdują się m.in. Policja, Straż Graniczna, straż pożarna oraz wojsko – Dowództwo Operacyjne Rodzajów Sił Zbrojnych lub Wojskowa Obrona Przeciwlotnicza. Informacje mogą pochodzić również z Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej, Państwowej Agencji Atomistyki, Głównego Inspektoratu Sanitarnego czy Głównego Inspektoratu Weterynarii.

Po uzyskaniu informacji o zagrożeniu właściwy organ podejmuje decyzję o uruchomieniu alarmu. Nakaz może wydać osobiście najważniejszy urzędnik odpowiedzialny za dany obszar lub osoba upoważniona w Centrum Zarządzania Kryzysowego.

Następnie dyspozycja trafia do dyżurnego operacyjnego, który uruchamia system. Sygnał jest przekazywany drogą radiową lub cyfrową ze stanowiska kierowania do centrali i poszczególnych syren. Alarm może zostać odwołany przez tego samego urzędnika lub osobę działającą w jego imieniu z Centrum Zarządzania Kryzysowego.

Jakie sygnały oznaczają alarm?

W Polsce stosowane są dwa podstawowe sygnały akustyczne.

Ogłoszenie alarmu to modulowany dźwięk syreny trwający nieprzerwanie trzy minuty.

Odwołanie alarmu oznacza ciągły, jednostajny dźwięk syreny trwający również trzy minuty.

Syreny mogą być wykorzystywane w przypadku różnych zagrożeń – m.in. ataków wojskowych, klęsk żywiołowych czy skażeń środowiska. Są również używane podczas cyklicznych ćwiczeń obrony cywilnej i systemu ratownictwa. Decyzją wojewody mogą być także wykorzystywane do uczczenia ważnych rocznic, np. pierwszego sierpnia, w rocznicę wybuchu Powstania Warszawskiego.

Syrena alarmowa nie jest jedynym sposobem ostrzegania mieszkańców. Ważną rolę odgrywa Rządowe Centrum Bezpieczeństwa, które wysyła Alerty RCB w formie wiadomości SMS. RCB zaktualizowało treść komunikatów dotyczących zagrożenia z powietrza. W zależności od sytuacji mieszkańcy mogą otrzymać różne wiadomości.

W przypadku rosyjskiego ataku powietrznego na terytorium Ukrainy, gdy zagrożenie jest niskie, komunikat może brzmieć: „UWAGA! Rosyjski atak powietrzny na terenie Ukrainy. Sytuacja jest monitorowana. W przestrzeni RP operuje polskie lotnictwo. Oczekuj dalszych komunikatów”. Po zakończeniu zagrożenia mieszkańcy otrzymują informację: „UWAGA! Zakończył się atak powietrzny na Ukrainę. Brak zagrożenia na terenie Polski”.

W przypadku wysokiego zagrożenia, gdy skala ataku jest większa, a alarmem objęte są obwody przylegające do wschodniej granicy Polski, treść alertu jest inna: „UWAGA! Trwa zmasowany rosyjski atak powietrzny na Zachodnią Ukrainę. Oczekuj dalszych komunikatów. Reaguj na sygnały alarmowe”.

Jeszcze inny komunikat wysyłany jest w przypadku zagrożenia bezpośrednio na terenie Polski: „UWAGA! UWAGA! UWAGA! Zagrożenie atakiem z powietrza. Znajdź bezpieczne miejsce. Stosuj się do poleceń służb. Oczekuj dalszych komunikatów”.

Po odwołaniu zagrożenia mieszkańcy otrzymują wiadomość: „UWAGA! Odwołano zagrożenie atakiem z powietrza. Brak zagrożenia na terenie Polski”.

Co zrobić po usłyszeniu syreny?

Wiceszef MON Cezary Tomczyk wyjaśniał, że w systemie funkcjonują różne rodzaje alertów. Wskazywał również, że modulowany sygnał syren alarmowych jest sygnałem do ewakuacji i znalezienia bezpiecznego miejsca.

Jak podkreślił, w urzędach, szkołach i szpitalach powinny obowiązywać plany ewakuacyjne określające sposób reagowania na tego rodzaju zagrożenia. Zwrócił również uwagę na znaczenie ćwiczeń, dzięki którym osoby znajdujące się w takich obiektach wiedzą, jak postępować w sytuacji zagrożenia. Po usłyszeniu syreny należy więc przede wszystkim sprawdzić oficjalne komunikaty i stosować się do poleceń służb.

Rządowe Centrum Bezpieczeństwa jest państwową jednostką budżetową podległą Prezesowi Rady Ministrów. Zapewnia obsługę Rady Ministrów, premiera, Rządowego Zespołu Zarządzania Kryzysowego oraz ministra właściwego do spraw wewnętrznych w sprawach zarządzania kryzysowego. RCB pełni również funkcję krajowego centrum zarządzania kryzysowego. Koordynuje proces zapobiegania sytuacjom kryzysowym, a w razie ich wystąpienia – proces minimalizowania ich skutków.

Przez obywateli instytucja jest przede wszystkim kojarzona z Alertami RCB wysyłanymi za pomocą wiadomości SMS. Alerty trafiają do osób znajdujących się na obszarze potencjalnego zagrożenia. Nie ma przy tym znaczenia, z jakiej sieci korzysta telefon. Operatorzy mają obowiązek niezwłocznego wysłania komunikatu do użytkowników znajdujących się na obszarze wskazanym przez dyrektora RCB.

Alert RCB jest przygotowywany na podstawie informacji otrzymywanych m.in. z ministerstw, służb, urzędów oraz instytucji centralnych i wojewódzkich.

Gdzie znaleźć informacje?

Informacje dotyczące sygnałów alarmowych, komunikatów ostrzegawczych oraz zasad postępowania w sytuacjach kryzysowych znajdują się w rządowym Poradniku Bezpieczeństwa. Poradnik zawiera również informacje dotyczące przygotowania plecaka ewakuacyjnego. Powinny znaleźć się w nim m.in. woda butelkowana, apteczka, dokumenty i gotówka.

W publikacji opisano także zasady postępowania w sytuacji, gdy nie można ukryć się w oznaczonym miejscu schronienia. Informacje dotyczące lokalizacji miejsc schronienia można uzyskać w urzędzie gminy, jednostce Państwowej Straży Pożarnej lub Ochotniczej Straży Pożarnej oraz na stronie gdziesieukryc.pl.

Nad stworzeniem poradnika MSWiA, MON i RCB pracowały od początku 2025 r. W prace zaangażowanych było prawie 60 ekspertów z różnych dziedzin. Broszura została przygotowana m.in. na wzór podobnego poradnika wydanego przez rząd Szwecji. System ostrzegania przed zagrożeniami opiera się więc na kilku uzupełniających się elementach. Syreny, Alert RCB, komunikaty służb oraz informacje przekazywane przez media mają zapewnić mieszkańcom możliwie szybki dostęp do informacji i wskazówek dotyczących dalszego postępowania. Decyzję o uruchomieniu lub odwołaniu alarmu podejmuje natomiast właściwy organ administracji publicznej odpowiedzialny za dany obszar.