Tajna broń Iranu, czyli jak Teheran wykorzystuje przestępców

Jednostka 840 funkcjonuje w ramach Sił Quds Korpusu Strażników Rewolucji Islamskiej, odpowiedzialnych za zagraniczne operacje specjalne Iranu. Według opracowania Olivii De Rity opublikowanego przez Grey Dynamics pod tytułem „Jednostka 840: tajne operacje IRGC i przestępczość zorganizowana” komórka zajmuje się obserwacją, rekrutowaniem źródeł, przygotowywaniem zamachów oraz atakami na irańskich dysydentów, dziennikarzy, środowiska opozycyjne i cele izraelskie lub żydowskie poza Iranem.

Nie jest to jednak samodzielna służba działająca poza irańskim aparatem bezpieczeństwa. Równolegle operują Organizacja Wywiadowcza IRGC oraz cywilne Ministerstwo Wywiadu i Bezpieczeństwa, znane jako MOIS. Wszystkie te struktury prowadzą działania przeciw osobom uznawanym przez Teheran za wrogów. Dlatego nie każdą irańską operację z udziałem przestępców można przypisać Jednostce 840.

Najmocniej potwierdzone informacje o jednostce pochodzą z dokumentów sankcyjnych. Wielka Brytania objęła jej funkcjonariuszy sankcjami w styczniu 2024 roku w związku z planem zabójstwa dwóch dziennikarzy stacji Iran International. W lipcu 2025 roku Unia Europejska nałożyła sankcje na Mohammada Rezę Ansariego, określając go jako przywódcę Jednostki 840, który zlecił zabójstwo dziennikarzy krytykujących Islamską Republikę.

Państwo kupuje dostęp do rynku przemocy

Podstawą działania jednostki jest delegowanie kolejnych etapów operacji na ludzi formalnie niezwiązanych z Iranem. Funkcjonariusz nie musi osobiście obserwować celu, zdobywać broni ani organizować samochodu. Zadania można podzielić między kilku pośredników: jeden fotografuje dom, drugi ustala trasę przejazdu, trzeci zapewnia dokumenty lub broń, a kolejny przeprowadza atak.

Bezpośredni wykonawca może nie znać prawdziwego zleceniodawcy ani politycznego celu operacji. Dyrektor generalny MI5 Ken McCallum informował w październiku 2024 roku, że irańskie struktury korzystają zarówno z międzynarodowych handlarzy narkotyków, jak i z drobnych przestępców. Od stycznia 2022 roku brytyjskie służby reagowały na 20 wspieranych przez Iran planów stwarzających potencjalnie śmiertelne zagrożenie. W kolejnym roku MI5 śledziła ponad 20 następnych potencjalnie śmiertelnych operacji.

Dla Teheranu jest to system tańszy i bezpieczniejszy niż budowanie własnej siatki. Lokalni przestępcy znają teren, dysponują kontaktami, potrafią zdobyć broń i fałszywe dokumenty. Ich zatrzymanie nie prowadzi automatycznie do irańskiej ambasady. Rekrutacja może odbywać się przez komunikatory szyfrowane, a płatność w gotówce lub kryptowalutach. Grey Dynamics opisuje ten mechanizm jako „proxy of a proxy” – pełnomocnika działającego poprzez kolejnego pełnomocnika.

„Wesele": plan zabójstwa dziennikarzy

Najważniejszą operacją oficjalnie łączoną z Jednostką 840 był plan zabójstwa dwojga dziennikarzy Iran International w Wielkiej Brytanii. Operacja miała kryptonim „Wedding” – „Wesele”. Prezenter Fardad Farahzad był określany jako „pan młody”, a była prezenterka Sima Sabet jako „panna młoda”.

Do wykonania zadania próbowano wykorzystać przemytnika ludzi działającego w Europie. Jego wartość wynikała nie z ideologicznej lojalności, lecz z kontaktów w kilku państwach, znajomości nielegalnych tras oraz dostępu do ludzi gotowych wykonać płatne zlecenie. Przemytnik miał współpracować z irańskim wywiadem od 2016 roku.

Sprawa pokazuje, że wyjazd z Iranu nie kończy zainteresowania tamtejszego aparatu bezpieczeństwa. Dziennikarz lub opozycjonista mieszkający w Londynie, Berlinie czy Paryżu nadal może być traktowany jako cel. Samo ujawnienie planu zabójstwa wywołuje także efekt zastraszający: przekonuje innych emigrantów, że zachodnia granica nie gwarantuje bezpieczeństwa.

Analiza Matthew Levitta i Sarah Boches opublikowana przez International Centre for Counter-Terrorism wskazuje, że spośród 218 zidentyfikowanych irańskich operacji zagranicznych 102 przeprowadzono w Europie. W latach 2021–2024 odnotowano 54 takie przypadki, a w co najmniej 16 wykorzystano przestępczych wykonawców.

Ten sam model, różne struktury

Szwedzka służba bezpieczeństwa Säkerhetspolisen (SÄPO) potwierdziła, że Iran wykorzystuje lokalne sieci przestępcze do przeprowadzania aktów przemocy przeciw państwom, grupom i osobom uznawanym przez Teheran za zagrożenie. W tym kontekście pojawiały się między innymi szwedzkie grupy Foxtrot i Rumba, handlarze narkotyków oraz ludzie związani z gangami motocyklowymi. Nie ma jednak podstaw, aby wszystkie te operacje przypisać Jednostce 840. Pokazują one raczej rynek wykonawców, z którego korzystają różne części irańskiego aparatu.

Najlepiej udokumentowanym przykładem trwałej współpracy irańskiego aparatu bezpieczeństwa z przestępczością zorganizowaną jest siatka Nadżiego Ibrahima Szarifiego-Zindasztiego. Według Departamentu Skarbu USA ten irański handlarz narkotyków i jego organizacja przeprowadzali zabójstwa oraz porwania przeciwników reżimu pod kierunkiem Ministerstwa Wywiadu i Bezpieczeństwa Iranu (MOIS), korzystając zarazem z ochrony irańskich służb.

Z kolei Departament Sprawiedliwości USA oskarżył Zindasztiego i dwóch obywateli Kanady o przygotowywanie płatnego zabójstwa dwóch osób mieszkających w stanie Maryland. Nie była to operacja przypisana Jednostce 840, lecz przykład tego samego modelu: irańska instytucja państwowa wykorzystuje istniejącą sieć przestępczą do prowadzenia przemocy poza granicami kraju.

Podobny model ujawniono w sprawie Masih Alinejad. Według amerykańskich prokuratorów ludzie działający na polecenie wysokich rangą członków IRGC wykorzystali wschodnioeuropejską organizację przestępczą do przygotowania zabójstwa dziennikarki w Stanach Zjednoczonych. Te przypadki dowodzą, że zlecanie przemocy przestępcom nie jest wyłączną metodą Jednostki 840, lecz trwałym elementem działania irańskiego aparatu bezpieczeństwa.

Zmiany w dowództwie

Informacje z kwietnia 2026 roku komplikują wcześniejszy obraz kierownictwa jednostki. Siły Obronne Izraela (IDF) poinformowały, że 5 kwietnia w nalocie na Teheran zginął Asghar Bagheri, przedstawiony jako dowódca Jednostki 840 od 2019 roku. Według IDF odpowiadał za operacje przeciw celom izraelskim i amerykańskim, kierował działaniami na pograniczu syryjsko-izraelskim oraz wykorzystywał byłych żołnierzy armii Baszara al-Asada. Izrael wskazał Ansariego jako jego zastępcę.

Informacja o śmierci Bagheriego pochodzi jednak od strony izraelskiej i nie została publicznie potwierdzona przez Iran. Występuje także rozbieżność dotycząca pozycji Ansariego: Unia Europejska określała go jako przywódcę jednostki, IDF jako zastępcę Bagheriego, a Kanada w lutym 2026 roku jako wysokiego rangą funkcjonariusza QF-840.

Nowe sankcje i ujawniony pośrednik

W lutym 2026 roku międzynarodowa presja na jednostkę wzrosła. Australia wpisała Jednostkę 840, Organizację Wywiadowczą IRGC i Dowództwo Obrony Cybernetycznej IRGC na listę podmiotów objętych sankcjami finansowymi. Zakazano udostępniania im aktywów i innych zasobów.

Kilka dni później Kanada objęła sankcjami Ansariego oraz Muhammeda Abd al-Razeka Kanafaniego, wskazanego jako jego współpracownika i pośrednika. Dokument nie opisuje konkretnych operacji Kanafaniego, lecz oficjalnie wiąże go z otoczeniem Jednostki 840. W tym samym pakiecie znaleźli się członkowie siatki Zindasztiego i funkcjonariusz MOIS, co pokazuje, że zachodnie państwa traktują jednostkę oraz kryminalne sieci jako elementy szerszego systemu represji transgranicznych.

Brytyjska odpowiedź prawna

W lipcu 2026 roku Wielka Brytania przeszła od samych sankcji do nowego mechanizmu karnego. Po wejściu w życie National Security (State Threats) Act 2026 parlament zatwierdził objęcie IRGC reżimem dotyczącym organizacji prowadzących działalność stanowiącą zagrożenie ze strony obcego państwa. Wspieranie, ułatwianie działalności lub uzyskiwanie korzyści materialnych od wyznaczonej organizacji może prowadzić do odpowiedzialności karnej. Za szpiegostwo, sabotaż lub ingerencję zagraniczną prowadzoną na jej rzecz może grozić dożywotnie pozbawienie wolności.

Brytyjski rząd ponownie przywołał Jednostkę 840 i spisek przeciw dziennikarzom Iran International. Jednocześnie stwierdził, że członkowie Sił Quds niemal na pewno kierowali europejskimi atakami organizacji Islamic Movement of Companions of the Right (Islamski Ruch Towarzyszy Prawej Strony). Między marcem a majem 2026 roku grupa deklarowała odpowiedzialność za podpalenia i zastraszanie celów żydowskich, izraelskich oraz perskojęzycznych mediów. Nie ma jednak publicznego dowodu, że za tymi atakami stała bezpośrednio Jednostka 840.

Platforma organizowania przemocy

Z tej racji jednostkę 840 można określić raczej jako platformę organizującą przemoc niż klasyczny „oddział zabójców”. Nie musi posiadać własnych zespołów wykonujących każdy etap operacji. Jej rolą może być wybór celu, zebranie informacji, zapewnienie finansowania, znalezienie pośrednika i uruchomienie lokalnego wykonawcy.

W jednym kraju może to być przemytnik, w drugim handlarz narkotyków, w trzecim członek gangu, a w czwartym osoba zwerbowana przez komunikator. Decyzja zapada w strukturze państwowej, lecz przestępstwo popełnia człowiek pozornie niezwiązany z Iranem. Kolejne warstwy pośredników mają zerwać łańcuch dowodowy i pozwolić Teheranowi zaprzeczać odpowiedzialności.

Śmierć dowódcy nie musi oznaczać rozbicia jednostki. Model oparty na sieciowych komórkach, pośrednikach i przestępczych wykonawcach może przetrwać utratę części kierownictwa. Jest to jednak wniosek analityczny: publiczne źródła nie pozwalają obecnie ustalić, w jakim stopniu naloty z 2026 roku osłabiły zdolności QF-840 ani kto faktycznie przejął dowodzenie.

Jednostka 840 pozostaje jednym z najbardziej ikonicznych elementów irańskiej represji transgranicznej. Jej największą siłą nie jest liczba funkcjonariuszy, lecz zdolność kupowania usług na międzynarodowym rynku przemocy. Dopóki Teheran może finansować pośredników, korzystać z osłony dyplomatycznej i werbować wykonawców w istniejących sieciach przestępczych, rozbicie pojedynczej komórki nie zakończy zagrożenia.