System ochrony ludności w liczbach. Co wynika z rządowego raportu?

Rada Ministrów ma ustawowy obowiązek przekazywać Sejmowi i Senatowi sprawozdanie z wykonania przepisów dotyczących ochrony ludności i obrony cywilnej raz na dwa lata. Opublikowany dokument na stronach internetowych obu izb polskiego parlamentu jest pierwszym tego rodzaju raportem pokazującym, jak nowe rozwiązania przełożyły się na konkretne działania administracji rządowej, samorządów, służb oraz podmiotów odpowiedzialnych za bezpieczeństwo ludności.

W dokumencie dużo miejsca poświęcono finansowaniu nowych rozwiązań. Ustawa zagwarantowała bowiem, że na ochronę ludności i obronę cywilną przeznaczane będą corocznie środki nie niższe niż 0,3 proc. produktu krajowego brutto. Jak wskazano w sprawozdaniu, budżet Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej wynosił w 2025 roku 16,7 mld zł, natomiast w 2026 roku wzrósł do 17,2 mld zł. Łączne wydatki poniesione w 2025 roku na realizację programu przekroczyły 16,1 mld zł.

Inwentaryzacja schronów

Jednym z najważniejszych przedsięwzięć pierwszego roku obowiązywania ustawy była weryfikacja budowli ochronnych oraz obiektów mogących służyć jako miejsca schronienia dla ludności. Z dokumentu wynika, że organy ochrony ludności zleciły Państwowej Straży Pożarnej sprawdzenie 6 936 budowli ochronnych, przy czym 1 405 z tych zleceń dotyczyło obiektów, które nie były wcześniej w ten sposób klasyfikowane. Strażacy przeprowadzili 4 852 sprawdzenia, wydając następnie 4 213 stanowisk, w których stwierdzono ostatecznie, że 2 568 budowli ochronnych spełnia lub przynajmniej może spełniać rygorystyczne wymagania bezpieczeństwa pożarowego.

Równolegle do akcji wkroczyły organy nadzoru budowlanego stopnia powiatowego, które na wniosek organów ochrony ludności otrzymały aż 4 794 zlecenia sprawdzenia dotychczasowych schronów i ukryć funkcjonujących przed wejściem w życie ustawy. Z tej puli weryfikacji poddano 3 710 obiektów budowlanych, co zaowocowało sformułowaniem 3 394 stanowisk pokontrolnych. Wnioski obejmowały 617 przypadków spełniających kryteria, 1181 przypadków niespełniających kryteriów oraz 1596 obiektów wymagających dalszych działań eksperckich lub projektowych. Na poziomie działań inwestycyjnych jednostki samorządu terytorialnego zrealizowały w całym kraju 7 613 przedsięwzięć w zakresie miejsc doraźnego schronienia, 627 przedsięwzięć dotyczących ukryć oraz 661 w zakresie powstawania schronów, co obejmowało w głównej mierze ekspertyzy techniczne i profesjonalne dokumentacje projektowe.

Szczególnie ciekawe są dane dotyczące województwa mazowieckiego. Z przedstawionych zestawień wynika, że pojemność obiektów ochronnych i punktów schronienia ujętych w ewidencji odpowiada tam ponad 118 proc. liczby mieszkańców województwa. Jest to najwyższy wskaźnik odnotowany w kraju. Równolegle prowadzono przygotowania do dalszej rozbudowy infrastruktury ochronnej. W całej Polsce realizowano setki przedsięwzięć związanych z opracowywaniem dokumentacji projektowej schronów, przygotowaniem ekspertyz technicznych oraz modernizacją istniejących obiektów.

Magazyny, punkty bezpieczeństwa i dostęp do wody

Z dokumentu wynika, że znaczna część środków została skierowana również na budowę odporności logistycznej państwa. Jak czytamy, administracja rządowa i samorządowa skupiła się między innymi na budowie i modernizacji zaplecza magazynowego, czego efektem jest aż 1 159 nowo powstałych, zmodernizowanych lub gruntownie wyremontowanych magazynów. W sprawozdaniu wskazano także, że w ubiegłym roku przeprowadzono również 17 312 przedsięwzięć polegających na doposażeniu istniejących już baz magazynowych na terenie całego kraju.

W sprawozdaniu podkreślono także, że wojewodowie wykazali 3 286 budynków trwale dostosowanych do uzyskania autonomii energetycznej, w których utworzono tak zwane punkty bezpieczeństwa zdolne do samodzielnego funkcjonowania w obliczu przerw w dostawach prądu. Obiekty te wyposażono w agregaty prądotwórcze, pojemne zbiorniki na paliwo stałe, zestawy szybkiej łączności satelitarnej, telefony satelitarne oraz radiotelefony.

Uzupełnieniem tych działań były przedsięwzięcia z zakresu zabezpieczenia dostępu do wody, obejmujące m.in. modernizację ujęć wody, przygotowanie alternatywnych źródeł zaopatrzenia oraz rozwój rozwiązań umożliwiających dystrybucję wody na potrzeby ludności. W 2025 roku łącznie zrealizowano 2 748 tego typu przedsięwzięć. W ramach zadań zabezpieczenia dostępu do wody zakupiono cysterny do przewozu wody, beczkowozy, drobne narzędzia ułatwiające reagowanie na zdarzenia kryzysowe, np. filtry do wody pitnej, przyczepy z atestowanymi beczkami na wodę pitną, zbiorniki na wodę, mobilne stacje uzdatniania wody.
Fragment sprawozdania Rady Ministrów z wykonania ustawy z dnia 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej

Zakupy inwestycyjne samorządów obejmowały również ciężki i lekki sprzęt, taki jak koparko-ładowarki, minikoparki, quady z przyczepami, ciągniki, wielozadaniowe drony czy ambulanse. „Dodatkowo jednostki zostały zaopatrzone w dodatkowe elementy takie jak: zakup racji żywnościowych, hełmy, kamizelki, kamizelki kuloodporne, taczki, powerbanki, maseczki, koce, rękawice, defibrylatory, kombinezony, latarki, zestawy ratownicze, megafony, maski, megafony, pojemniki na paliwo” – wyliczono w sprawozdaniu.

Ważnym elementem systemu stały się także rezerwy strategiczne. Jak wynika ze sprawozdania, Rządowa Agencja Rezerw Strategicznych przeznaczyła w 2025 roku ponad 462 mln zł na tworzenie i odtwarzanie zasobów niezbędnych dla ochrony ludności i obrony cywilnej. Finansowano zarówno zakupy wyposażenia i materiałów, jak również ich przechowywanie, logistykę oraz utrzymanie gotowości do użycia. Szczególne znaczenie miały rezerwy żywnościowe, medyczne, techniczne oraz związane z bezpieczeństwem dostaw paliw.

Nowy sprzęt dla strażaków

Znaczące środki trafiły również do Państwowej Straży Pożarnej, która – jak podkreśla dokument – stanowi jeden z najważniejszych filarów systemu ochrony ludności. „W ramach wyposażenia ratowników i podmiotów ochrony ludności zakupiono 1 932 kompletów umundurowania specjalnego oraz wyposażenia osobistego, tj. niemal 20 tys. jednostek sprzętowych” – czytamy w sprawozdaniu.

„Zakupy obejmowały m.in. ubrania specjalne, hełmy strażackie, rękawice, buty, kominiarki, latarki przeciwwybuchowe oraz odzież roboczą i treningową. Dodatkowo wyposażono ratowników i personel w środki ochrony indywidualnej przewidziane do działań z zakresu obrony cywilnej, przez zakup 47 tarcz balistycznych i 1 805 kompletów rezerwy wyposażenia ratownika, tj. ponad 10 tys. jednostek sprzętowych” – wyliczyli autorzy dokumentu.

Dodatkowo flota PSP wzbogaciła się o 94 nowe średnie i ciężkie samochody ratowniczo-gaśnicze, 10 specjalistycznych wozów ratownictwa technicznego wyposażonych w żuraw oraz jeden samochód ratownictwa chemicznego. Strażacy otrzymali również 150 samochodów kwatermistrzowskich i pojazdów typu pickup, 69 mikrobusów do ewakuacji osób, 60 pojazdów terenowych klasy UTV wraz z dedykowanymi przyczepami i akcesoriami, a także 35 zmotoryzowanych łodzi ratowniczych z silnikami. W dokumencie wymieniono także 6 nowych ładowarek teleskopowych z lawetami, 144 spalinowe i elektryczne zestawy narzędzi hydraulicznych, 6 pojazdów ewakuacji medycznej oraz 64 zaawansowane zestawy ratownictwa medycznego.

Istotnym beneficjentem były również Ochotnicze Straże Pożarne. Łączna kwota wsparcia przekazana na rzecz jednostek OSP na podstawie 5 095 zawartych umów finansowych przekroczyła 152 milionów złotych. W sprawozdaniu podkreślono, że OSP pozostają „kluczowym podmiotem ochrony ludności funkcjonującym w systemie ochrony ludności i obrony cywilnej”. Środki przekazywane ochotnikom przeznaczano zarówno na zadania logistyczne, jak i działania związane z rozwojem infrastruktury ochronnej.

Bezpieczna łączność na wypadek kryzysu

Jednym z najbardziej strategicznych przedsięwzięć opisanych w dokumencie jest budowa Systemu Bezpiecznej Łączności Państwowej. W dokumencie zwrócono uwagę, że przed wejściem w życie ustawy administracja publiczna nie dysponowała zintegrowanym systemem łączności obejmującym zarówno komunikację jawną, jak i niejawną.

Jak zapisano w sprawozdaniu, ustawa stworzyła ramy prawne do budowy SBŁP, który ma zapewnić „bezpieczeństwo i odporność komunikacji” na potrzeby bezpieczeństwa państwa, ochrony porządku publicznego, ratownictwa, ochrony ludności, obrony cywilnej oraz zarządzania kryzysowego.

System ma połączyć istniejące rozwiązania wykorzystywane przez administrację, służby podległe MSWiA oraz wybrane systemy pozostające we właściwości Ministerstwa Obrony Narodowej. Jego zadaniem będzie nie tylko zapewnienie ciągłości działania państwa w sytuacjach kryzysowych, ale również sprawne przekazywanie informacji o zagrożeniach i wspieranie procesów ostrzegania oraz alarmowania ludności.

Na budowę SBŁP przeznaczono w 2025 roku ponad 302 mln zł. Z tej puli 68 544 614,29 zł wydano na zakup urządzeń dla sieci GovNet oraz rozbudowę infrastruktury zarządzania. Kolejne 183 346 800,24 zł przeznaczono na rozbudowę infrastruktury systemu radiowego TETRA do zasięgu krajowego, jego bieżące utrzymanie oraz zakup nowoczesnych urządzeń abonenckich dla służb resortu spraw wewnętrznych odpowiedzialnych za bezpieczeństwo publiczne. Ponadto kwotę 46 702 499,76 zł skierowano na zakup 1 070 sztuk zestawów mobilnych węzłów dostępowych. „Na realizację dalszych zadań z zakresu SBŁP w 2026 r. zaplanowano 259 235 500,00 zł” – dodano w sprawozdaniu.