Kiedy w szkole zawyje alarm. Jak reagować na zagrożenie z powietrza?

O tym, że Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji przesłało do kuratoriów oświaty procedurę dotyczącą przygotowania i reagowania szkół oraz przedszkoli na zagrożenie z powietrza Związek Nauczycielstwa Polskiego poinformował na jednym z portali społecznościowych. „Instrukcja zawiera szczegółowe instrukcje dotyczące przygotowania budynku, rozpoznawania komunikatów alarmowych, postępowania po ogłoszeniu alarmu a także informacja rodziców o sytuacji kryzysowej” – podkreślił ZNP.

Co ciekawe, dokument został opublikowany m.in. przez Kuratorium Oświaty w Opolu, skąd można go bezpłatnie pobrać. „Zachęcamy do zapoznania się z materiałami, szerokiego ich rozpowszechniania oraz wykorzystania w codziennej działalności informacyjnej i edukacyjnej opolskich szkół i placówek” – zaapelowało opolskie kuratorium.

Instrukcja jest swoistym wzorcem, który każda placówka ma dostosować do swoich warunków. Obejmuje zarówno przygotowanie budynku i personelu, jak i działania podejmowane po rozpoznaniu alarmu, pobyt w miejscu schronienia, komunikację z rodzicami oraz zakończenie działań. Dokument wskazuje, że przed jego wprowadzeniem należy uwzględnić m.in. liczbę i wiek dzieci, potrzeby osób wymagających wsparcia oraz ustalenia z organem prowadzącym, właścicielem lub zarządcą budynku i właściwym organem ochrony ludności.

Szkoła jako podstawowe schronienie

Jednym z najważniejszych zapisów jest zasada pozostania w szkole lub przedszkolu po ogłoszeniu alarmu. Plan działania placówki nie może zakładać przeprowadzania dzieci przez otwartą przestrzeń do odległego miejsca schronienia.

Wyjątek przewidziano wtedy, gdy budynek stwarza bezpośrednie zagrożenie dla życia lub zdrowia. W takiej sytuacji jego opuszczenie może nastąpić na polecenie właściwego organu albo służb, które wskażą bezpieczną drogę. Zewnętrzne miejsce schronienia może być natomiast rozwiązaniem zastępczym, jeśli warunki jego wykorzystania zostały wcześniej ustalone.

Oznacza to, że szkoła powinna być przygotowana przede wszystkim do zapewnienia schronienia na miejscu. Jeśli w budynku znajduje się schron, ukrycie, miejsce doraźnego schronienia albo zidentyfikowany punkt schronienia, osoby objęte procedurą kierowane są do niego z uwzględnieniem jego potwierdzonej pojemności. Jeśli takich miejsc nie ma, po odpowiednich uzgodnieniach wskazuje się najbezpieczniejsze dostępne pomieszczenia wewnętrzne.

Instrukcja zabrania jednocześnie przekraczania potwierdzonej pojemności miejsc schronienia. Jeśli ich łączna pojemność jest mniejsza od liczby osób, które mogą jednocześnie przebywać w placówce, dyrektor ma zawiadomić organ prowadzący i właściwy organ ochrony ludności.

Nie każde pomieszczenie nadaje się na miejsce schronienia

Określono również kryteria wyboru pomieszczeń. W pierwszej kolejności należy brać pod uwagę kondygnację podziemną. Jeśli nie ma możliwości jej wykorzystania, wybierana jest najniższa dostępna kondygnacja. Wybrane piętro powinno mieć co najmniej dwa wyjścia prowadzące na zewnątrz.

Preferowane są pomieszczenia wewnętrzne bez okien lub z najmniejszą powierzchnią oszklenia. Dokument wyklucza m.in. przeszklone hole, sale z dużymi przeszkleniami oraz miejsca bez bezpiecznej drogi wyjścia. Jeżeli w pomieszczeniu znajdują się okna, to powinny być zabezpieczone folią odłamkową.

Dla każdego z miejsc trzeba też ustalić dopuszczalną liczbę osób, uwzględniając m.in. powierzchnię, możliwość dojścia, wentylację, drogi wyjścia, potrzeby osób z niepełnosprawnościami oraz przewidywany czas pobytu. Instrukcja zaleca sprawdzenie tych założeń w praktyce podczas ćwiczeń i symulacji.

W myśl dokumentu, po ogłoszeniu alarmu nauczyciel przerywa zajęcia i poleca pozostawienie rzeczy osobistych. Jeśli jest to możliwe bez opóźniania przejścia, wyłącza urządzenia, których pozostawienie mogłoby spowodować pożar lub wypadek. Zabiera również wykaz obecności, środek łączności oraz przygotowane produkty lecznicze dla osób pozostających pod jego opieką.

Grupa ma przejść wewnątrz budynku do przypisanego miejsca. Nie może wychodzić na dziedziniec, boisko, parking ani ulicę. Nie wolno biec, wyprzedzać innych osób, wracać do sali ani korzystać z windy.

Po dotarciu do miejsca schronienia nauczyciel natychmiast sprawdza obecność i przekazuje meldunek. Powinien on zawierać m.in. nazwę klasy lub grupy, miejsce, liczbę obecnych dzieci lub uczniów i pracowników, informacje o osobach przyjętych z innych grup, osobach, których miejsca pobytu nie ustalono, poszkodowanych oraz pilnych potrzebach.

Jeżeli nie uda się ustalić miejsca pobytu któregoś ucznia, nauczyciel przekazuje dyrektorowi jego imię i nazwisko, miejsce i czas ostatniego kontaktu oraz znane informacje o stanie zdrowia. Procedura wyraźnie wskazuje, że nie należy wysyłać uczniów na poszukiwanie innych osób.

Uczniowie mają znać sygnał i wiedzieć, co robić

Procedura zakłada wcześniejsze przygotowanie dzieci i uczniów. Mają oni poznać jeden wewnętrzny sygnał oraz krótkie polecenie rozpoczynające przejście do wskazanego miejsca. Podczas przygotowania uczniowie mają być uczeni m.in. pozostawienia rzeczy osobistych, odejścia od okien, spokojnego przejścia oraz osłonięcia głowy i karku. Mają też wiedzieć, że po ogłoszeniu alarmu należy słuchać nauczycieli i opiekunów, nie wychodzić z budynku i nie szukać rodziców ani rodzeństwa. Ćwiczenia z dziećmi powinny odbywać się bez nagrań wybuchów i innych bodźców mogących wywołać lęk.

Instrukcja szczegółowo określa również zachowanie rodziców. Mają oni zostać poinformowani, że po ogłoszeniu alarmu dzieci pozostają pod opieką placówki. W czasie alarmu rodzice nie powinni przyjeżdżać do szkoły, gromadzić się przed budynkiem ani blokować dróg dojazdu służb. Mają oczekiwać na komunikat placówki dotyczący sposobu i miejsca odbioru dzieci po odwołaniu alarmu. Dokument wskazuje również, że częste połączenia telefoniczne mogą utrudnić łączność ze służbami, dlatego szkoła powinna przekazywać rodzicom komunikaty zbiorcze ustalonym kanałem.

Szczegółowe zasady komunikacji zakładają, że pierwszy komunikat do rodziców jest przekazywany po schronieniu grup i sprawdzeniu obecności, chyba że sytuacja wymaga wcześniejszej, krótkiej informacji. Wiadomości mają zawierać potwierdzone informacje i nie mogą ujawniać danych wrażliwych ani szczegółowego położenia dzieci.

Dzieci mogą zostać przekazane osobom uprawnionym do odbioru dopiero po odwołaniu alarmu i sprawdzeniu drogi wyjścia. Dyrektor wyznacza miejsce odbioru, które nie powinno utrudniać działań służb.

Co, jeśli alarm zastanie uczniów poza szkołą?

Procedura przewiduje również sytuacje, w których grupa znajduje się na zewnątrz, trwa wycieczka albo uczniowie są w drodze do szkoły. Jeżeli grupa znajduje się na terenie placówki, nauczyciel powinien poprowadzić ją najkrótszą bezpieczną drogą do budynku. Jeśli wejście jest niemożliwe, należy wykorzystać najbliższy punkt schronienia albo trwałą osłonę. W takim przypadku osoby powinny położyć się twarzą do ziemi i osłonić głowę oraz kark.

W przypadku wycieczki lub zajęć poza placówką nauczyciel albo kierownik wycieczki ma przerwać zajęcia i skierować grupę do wcześniej ustalonego miejsca schronienia albo najbliższego bezpiecznego miejsca o trwałej konstrukcji. Nie powinien podejmować powrotu przez zagrożony teren.

Z kolei uczeń w trakcie drogi do szkoły nie powinien po ogłoszeniu alarmu jej kontynuować. Instrukcja wskazuje, że powinien wejść do najbliższego punktu schronienia albo budynku o trwałej konstrukcji, a jeśli nie jest to możliwe – wykorzystać trwałą osłonę. Dopiero po schronieniu może wysłać rodzicowi krótką wiadomość.

Co istotne, procedura nie ogranicza się do sytuacji, w której uczniowie przebywają w swoich klasach. W czasie przerwy, posiłku czy zajęć sportowych uczniowie mają przejść do najbliższego przypisanego miejsca pod kierunkiem nauczycieli dyżurujących. W stołówce pozostawiają posiłki i naczynia, a w sali gimnastycznej nie wracają do szatni.

Uczeń, który w momencie alarmu znajduje się poza swoją grupą, np. w toalecie, szatni czy bibliotece, nie powinien przemierzać całego budynku w poszukiwaniu swojej klasy. Ma udać się do najbliższego wcześniej wskazanego miejsca, gdzie opiekę nad nią obejmuje obecny tam pracownik.

Szkoła bez schronienia?

MSWiA nie zakłada, że każda szkoła posiada formalny schron czy ukrycie. Jeżeli w budynku nie ma żadnego z wymienionych miejsc, po odpowiednich uzgodnieniach dyrektor wskazuje najbezpieczniejsze dostępne pomieszczenia wewnętrzne.

Jednocześnie dyrektor nie może samodzielnie nadać budynkowi lub pomieszczeniu statusu schronu, ukrycia, miejsca doraźnego schronienia czy punktu schronienia. Przed przyjęciem pomieszczeń do wykorzystania mają zostać przeprowadzone ich oględziny z udziałem przedstawicieli właściwych podmiotów oraz osób posiadających odpowiednie uprawnienia.

Dokument przewiduje także wyposażenie miejsc schronienia m.in. w wodę, apteczki, podstawowe środki higieny, worki na odpady, koce i zapasowe baterie. W przypadku małych dzieci należy przygotować również żywność odpowiednią do wieku, pieluchy i odzież na zmianę.

Instrukcja wyraźnie rozdziela też zasady reagowania na zagrożenie z powietrza od klasycznej ewakuacji. Ćwiczenie schronienia nie zastępuje obowiązkowych ćwiczeń ewakuacyjnych wynikających z przepisów ochrony przeciwpożarowej. Szkolenia z zakresu ochrony ludności i obrony cywilnej mają być prowadzone cyklicznie.

Dokument wskazuje też sytuacje, w których pozostanie w pomieszczeniu przestaje być bezpieczne. W przypadku pożaru, dymu lub ulatniania się gazu grupa ma natychmiast opuścić zagrożone pomieszczenie i przejść do innej osłoniętej części budynku albo postępować zgodnie z poleceniami służb. Przy uszkodzeniu budynku grupa może zostać przemieszczona, jeśli dalszy pobyt bezpośrednio zagraża życiu.

Czego robić nie wolno

Instrukcja wskazuje też, czego robić nie wolno. Wśród działań niedopuszczalnych wymieniono m.in. wyprowadzanie dzieci i uczniów na zewnątrz po ogłoszeniu alarmu w celu dotarcia do odległego miejsca schronienia, zwlekanie z reakcją na jednoznaczny sygnał alarmowy lub komunikat ostrzegawczy, przekraczanie potwierdzonej pojemności miejsca schronienia oraz przekazywanie dzieci osobom uprawnionym do odbioru podczas alarmu.

Nie wolno również wysyłać dzieci na poszukiwanie innych osób ani wchodzić do części budynku zagrożonej pożarem, dymem, gazem lub zawaleniem. Procedura zabrania także dotykania szczątków, niewybuchów i podejrzanych przedmiotów.

Do dokumentu dołączono pakiet załączników, które stanowią jego integralną część i muszą zostać uzupełnione jeszcze przed wdrożeniem całej instrukcji. Zakładają one m.in. podział zadań i zastępstw, przygotowanie dróg przemieszczania, określenie miejsc schronienia, a także zadbanie o łączność i wyposażenie oraz przeprowadzanie ćwiczeń. Po każdym ćwiczeniu mają być analizowane m.in. czas przejścia, miejsca powstawania zatorów, błędy w sprawdzaniu obecności oraz braki w wyposażeniu.

Wśród załączników znalazła się także dokumentacja przygotowująca personel na nietypowe scenariusze i zawierająca wytyczne dotyczące reagowania w sytuacjach szczególnych. Są wśród nich m.in. gotowe do użycia szablony komunikatów dla rodziców. Całość uzupełnia specjalny rejestr służący do spisywania przeprowadzonych ćwiczeń ewakuacyjnych lub rzeczywistych zdarzeń.