Polskie służby z nowymi narzędziami. Chodzi o terroryzm i poważną przestępczość

Rząd rozpoczyna prace nad zmianą zasad wykorzystania Systemu Informacyjnego Schengen przez polskie służby i instytucje. Projekt ma dostosować krajowe przepisy do unijnych regulacji, które rozszerzyły możliwości umieszczania w SIS informacji istotnych z punktu widzenia bezpieczeństwa Unii Europejskiej.

Chodzi o nowy rodzaj danych: wpisy informacyjne dotyczące obywateli państw trzecich, służące interesom Unii. Mechanizm ma być wykorzystywany na wniosek Europolu, przede wszystkim w sprawach odnoszących się do poważnej przestępczości i terroryzmu.

MSWiA wskazuje, że dotychczasowy model wymiany informacji pozostawiał istotną lukę. Dane uzyskiwane przez państwa trzecie oraz organizacje międzynarodowe o sprawcach poważnych przestępstw, sprawcach aktów terrorystycznych czy osobach podejrzewanych o związki z taką działalnością były przekazywane wyłącznie Europolowi. Dotyczyło to zwłaszcza informacji o obywatelach państw trzecich, w tym o zagranicznych bojownikach terrorystycznych.

Nowe rozwiązanie ma sprawić, że dane pozostające w dyspozycji Europolu będą mogły – po spełnieniu warunków wynikających z przepisów – zostać wprowadzone do SIS przez państwa członkowskie. W praktyce oznacza to, że informacja istotna dla służb jednego kraju może być widoczna w systemie wykorzystywanym przez właściwe organy pozostałych państw strefy Schengen.

Siedem formacji z prawem do wpisu

Projekt przewiduje, że do wprowadzania wpisów informacyjnych będą uprawnione: Policja, Straż Graniczna, Służba Celno-Skarbowa, Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Służba Ochrony Państwa, Żandarmeria Wojskowa i Centralne Biuro Antykorupcyjne.

Znacznie szersze ma być natomiast grono podmiotów mogących przeglądać dane dotyczące takich wpisów. Dostęp otrzymać mają także Agencja Wywiadu, Służba Kontrwywiadu Wojskowego i Służba Wywiadu Wojskowego, a ponadto minister właściwy do spraw wewnętrznych, sądy oraz prokuratura.

To istotne z perspektywy operacyjnej. Wpis informacyjny nie będzie bowiem jedynie informacją zgromadzoną w bazie danych. Projekt zakłada, że gdy podczas sprawdzenia danych SIS zostanie odnaleziona osoba objęta wpisem albo przedmiot z nią powiązany, uprawniony organ będzie musiał bezzwłocznie poinformować o tym biuro SIRENE. To właśnie ta komórka odpowiada za wymianę dodatkowych informacji związanych z alertami SIS.

Wnioski Europolu nie będą trafiać bezpośrednio do poszczególnych służb. Pośrednikiem ma być Jednostka Krajowa Europolu, która odbierze wniosek, skoordynuje obieg informacji i skieruje go do instytucji właściwej dla danej sprawy.

Na organach dokonujących wpisu spoczną także obowiązki związane z aktualnością danych. Jeśli Europol przekaże nowe informacje, dane ulegną zmianie albo okaże się, że wpis jest niezgodny ze stanem faktycznym lub przechowywany niezgodnie z prawem, właściwy organ będzie musiał podjąć działania. Projekt przewiduje uzupełnienie, zmianę, korektę albo usunięcie wpisu – zależnie od charakteru informacji przekazanej przez Europol.

UODO z formalną rolą w nadzorze nad SIS

Nowelizacja obejmuje nie tylko kompetencje służb. MSWiA proponuje również jednoznaczne wskazanie Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych jako organu odpowiedzialnego za przygotowywanie krajowego sprawozdania dla Europejskiej Rady Ochrony Danych.

Sprawozdanie ma dotyczyć realizacji praw osób, których dane są przetwarzane w SIS. PUODO ma opracowywać je na podstawie własnych danych, informacji od Komendanta Głównego Policji – pełniącego funkcję centralnego organu technicznego Krajowego Systemu Informatycznego – oraz danych przekazywanych przez Ministerstwo Sprawiedliwości.

Projekt przygotowało MSWiA. Osobą odpowiedzialną za jego opracowanie jest Tomasz Szymański, sekretarz stanu i pełnomocnik rządu do spraw wielkoskalowych systemów informacyjnych Unii Europejskiej. Rząd planuje nowelizacji w trzecim kwartale 2026 r.