W połowie grudnia zeszłego roku Rzecznik Praw Obywatelskich Marcin Wiącek zwrócił się do szefa MSWiA Marcina Kierwińskiego o rozwiązanie „najważniejszego problemu” jakim są - według niego - stosowane przez Straż Graniczną tzw. pushbacki, polegające na zawracaniu cudzoziemców do linii granicy państwowej tuż po ich zatrzymaniu.

W swoim piśmie RPO przypomniał, że rozwiązanie to zostało wprowadzone w drodze nowelizacji rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 13 marca 2020 r. w sprawie czasowego zawieszenia lub ograniczenia ruchu granicznego na określonych przejściach granicznych. Jak zaznaczył, dodane w noweli przepisy „uniemożliwiają w praktyce cudzoziemcom poszukującym ochrony międzynarodowej przekroczenie granicy RP, a osobom, które dokonały już tego wbrew przepisom prawa, odbiera szansę na skuteczne złożenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej”. Marcin Wiącek domagał się od szefa MSWiA zmiany rozporządzenia w sprawie czasowego zawieszenia lub ograniczenia ruchu granicznego na określonych przejściach granicznych.

Na pismo RPO odpowiedział wiceminister spraw wewnętrznych i administracji Maciej Duszczyk, który przekazał, że w ministerstwie prowadzone są obecnie „prace nad nowelizacją rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 20 sierpnia 2021 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie czasowego zawieszenia lub ograniczenia ruchu granicznego na określonych przejściach granicznych”. „Muszą one zmierzać do wypracowania regulacji, która będzie umożliwiała skuteczne działanie w zakresie ochrony granicy, ale jednocześnie pozwalała na ocenę indywidualnej sytuacji każdego migranta, który znalazł się na terytorium Polski” – podkreślił wiceszef resortu spraw wewnętrznych i administracji.

Trwają również prace analityczne nad dotychczasowymi doświadczeniami w zakresie woli składania przez migrantów wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej w Polsce. Z doświadczenia ostatnich tygodni wynika, że migranci podchodzą pod granicę Polski, ale na widok patroli Straży Granicznej lub wojska wycofują się w głąb terytorium Białorusi. Należy zatem domniemywać, że nie są oni zainteresowani składaniem wniosków o ochronę międzynarodową.
Fragment odpowiedzi wiceszefa MSWiA Macieja Duszczyka na pismo RPO

Wiceszef MSWiA zapewnił też, że cudzoziemcy, którzy zostaną zatrzymani w Polsce po nielegalnym przekroczeniu granicy „zawsze, gdy jest identyfikowana taka potrzeba, otrzymują wsparcie humanitarne”. „Służby graniczne udzielają pomocy medycznej (w formie pomocy doraźnej, wzywania karetek, hospitalizacji), udostępniają produkty niezbędne do życia (leki, żywność, wodę, artykuły higieniczne, odzież, koce), prowadzą akcje ratowania życia (akcje poszukiwawczo-ratownicze prowadzone z lądu, wody i powietrza przy współudziale innych służb, m.in: Lotniczego Pogotowia Ratunkowego, straży pożarnej, Sił Zbrojnych RP)” – tłumaczył Duszczyk.

Wiceminister poinformował też RPO, że MSWiA planuje zobowiązać Straż Graniczną do powołania w oddziałach znajdujących się przy granicy z Białorusią specjalnych grup poszukiwawczo-ratowniczych. Ich zadaniem – według resortu – będzie „prowadzenie działań mających na celu zapobieganie kryzysom humanitarnym, do tej pory odnotowywanych przez działaczy organizacji pozarządowych czy też lokalnych mieszkańców”. „Jest to wyjście naprzeciw postulatom osób zaangażowanych w pomoc migrantom, którzy znaleźli się na terytorium Polski” – dodał Maciej Duszczyk.