Wyrok jest, ale rekompensaty za służbę ponadnormatywną brak

W środę 15 lipca Rada Dialogu Społecznego przyjęła uchwałę, w której strona pracowników i strona pracodawców zaapelowały o niezwłoczne wykonanie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 listopada 2023 roku dotyczącego zasad rekompensowania służby ponadnormatywnej funkcjonariuszy Straży Granicznej. Przyjęcie uchwały jest efektem prac Doraźnego Zespołu Problemowego ds. Służb Mundurowych Rady Dialogu Społecznego.

Ponad 30 miesięcy od wyroku – a zmian brak

TK w wyroku z 28 listopada 2023 roku uznał za niezgodny z Europejską Kartą Społeczną przepis art. 37 ust. 3 ustawy o Straży Granicznej w zakresie, w jakim przewiduje ona udzielanie funkcjonariuszom czasu wolnego za służbę ponadnormatywną wyłącznie w takim swym wymiarze, w jakim została ona pełniona.

Trybunał wykazał, że standardy ustanowione przez Europejską Kartę Społeczną gwarantują prawo do zwiększonego wynagrodzenia albo czasu wolnego w wymiarze wyższym niż liczba przepracowanych godzin ponad normę. Orzeczenie ma charakter ostateczny i powszechnie obowiązujący.

Minęło 30 miesięcy od wyroku TK, a ustawodawca nadal nie dokonał nowelizacji przepisów. W efekcie – zakwestionowany przepis nadal funkcjonuje w obrocie prawnym, powodując stan niepewności oraz rozbieżności w stosowaniu prawa.

Sytuacja Straży Granicznej w obliczu napięć na arenie międzynarodowej

Jak wskazano w uchwale, brak wykonania wyroku zmusza funkcjonariuszy do indywidualnego dochodzenia swoich praw. By uzyskać należną rekompensatę, muszą oni składać wnioski do właściwych jednostek Straży Granicznej, a w przypadku odmowy lub braku odpowiedzi kierować sprawy do sądu.

Powoduje to narastające rozbieżności w orzecznictwie, ponieważ sądy rozstrzygają sprawy bez jednoznacznej podstawy ustawowej, posiłkując się przepisami Kodeksu pracy oraz opiniami biegłych. Jednocześnie przedłużający się brak odpowiednich regulacji może skutkować odpowiedzialnością odszkodowawczą Skarbu Państwa za zaniechanie legislacyjne.

Partnerzy społeczni podkreślali, że sprawa jest szczególnie pilna w związku z napięciami występującymi na arenie międzynarodowej. Obciążenie służbą funkcjonariuszy Straży Granicznej od kilku lat jest zwiększone. Strażnicy graniczni chronią zewnętrzną granicę Unii Europejskiej, przeciwdziałają zagrożeniom hybrydowym oraz zabezpieczają granice Polski w związku z przywróconymi kontrolami granicznymi na zachodzie i północnym wschodzie kraju.

Od funkcjonariuszy oczekuje się pełnej gotowości do służby, często z narażeniem życia i zdrowia. W ocenie autorów uchwały państwo powinno z taką samą odpowiedzialnością realizować swoje obowiązki wobec funkcjonariuszy, w tym wykonywać prawomocne wyroki Trybunału Konstytucyjnego.

Rada wzywa do pilnych działań

W przyjętej uchwale Strona Pracowników i Strona Pracodawców Rady Dialogu Społecznego apelują o:

• niezwłoczne rozpoczęcie prac legislacyjnych wykonujących wyrok Trybunału Konstytucyjnego;
• wprowadzenie przepisów zapewniających funkcjonariuszom rekompensatę w postaci zwiększonego wynagrodzenia albo czasu wolnego w wymiarze wyższym niż czas przepracowany ponad normę;
• uregulowanie zasad obliczania i wypłaty rekompensat należnych od dnia wejścia w życie wyroku;
• zapewnienie spójności nowych rozwiązań z regulacjami obowiązującymi w pozostałych formacjach mundurowych;
• przedstawienie Radzie Dialogu Społecznego harmonogramu prac legislacyjnych w terminie 30 dni od przyjęcia uchwały.

Związkowcy podkreślają, że celem jest stworzenie jasnych i jednolitych zasad rekompensowania służby ponadnormatywnej oraz zagwarantowanie funkcjonariuszom praw wynikających z orzeczenia Trybunału.