Coraz więcej nielegalnych migrantów wraca do krajów pochodzenia

Europejska Agencja Straży Granicznej (Frontex) zwiększa skalę operacji dotyczących powrotów do miejsc pochodzenia osób  przebywających w UE nielegalnie. W pierwszej połowie 2026 roku Frontex wsparł państwa członkowskie Unii Europejskiej w organizacji powrotów do krajów pochodzenia ponad 33 tysiącom osób. Około dwie trzecie z nich wróciło dobrowolnie. To więcej niż w analogicznym okresie w ubiegłym roku. Unijne instytucje zapowiadają dalsze wzmacnianie polityki w zakresie powrotów.  

Od 2022 roku Frontex łącznie wsparł już powrót około 215 tysięcy osób. Większość z tych powrotów odbywała się dobrowolnie. Z danych Frontexu wynika, że w czasie pierwszych sześciu miesięcy 2026 roku około 21 tysięcy osób zdecydowało się na dobrowolny powrót. Rok wcześniej było ich około 19 tysięcy. Agencja podkreśla, że każdy wspierany przez nią powrót odbywa się na podstawie ostatecznej decyzji zobowiązującej do powrotu. Oznacza to, że dana osoba wyczerpała dostępne środki odwoławcze umożliwiające jej dalszy legalny pobyt

Jak pomaga Frontex?

W przypadku dobrowolnego powrotu osoba stosuje się do decyzji i opuszcza terytorium Unii Europejskiej przy wykorzystaniu dostępnej pomocy administracyjnej, a w określonych przypadkach także finansowej. Powrót przymusowy następuje natomiast wtedy, gdy osoba nie zastosuje się do obowiązku opuszczenia terytorium. O tym, czy powrót będzie dobrowolny czy przymusowy decydują krajowe organy państw członkowskich, a nie Frontex.

Jak zwróciła uwagę agencja, dobrowolne powroty są zazwyczaj tańsze i prostsze pod względem organizacyjnym. Przymusowe powroty często wymagają zaangażowania eskorty, personelu medycznego i monitorującego, a w niektórych przypadkach także specjalnie organizowanych lotów czarterowych. W procesie uczestniczą m.in. specjaliści ds. powrotów należący do Stałego Korpusu Frontexu. Ich zadaniem jest informowanie osób zobowiązanych do powrotu o tym, jak będzie wyglądała procedura oraz jakie formy pomocy są dostępne.

Specjaliści wspierają również krajowe organy w obsłudze spraw w systemach wykorzystywanych do przeprowadzania procedur powrotowych. Pomagają także w uzyskaniu od władz państw pochodzenia dokumentów tożsamości niezbędnych do podróży. W pierwszej połowie 2026 roku 109 specjalistów ds. powrotów pracowało w 15 państwach członkowskich UE.

Jak podkreślił dyrektor wykonawczy Frontexu Hans Leijtens, skuteczny system powrotów jest istotnym elementem funkcjonowania całego europejskiego systemu migracyjnego. „Powrót jest tym, co sprawia, że cały system migracyjny jest wiarygodny. Jeśli ktoś nie ma prawa pobytu, powinien zostać odesłany. W przeciwnym razie system zawodzi osoby, które rzeczywiście potrzebują ochrony” – mówił Leijtens. Jak wskazał, rolą Frontexu jest zapewnienie, by powroty odbywały się zgodnie z prawem, bezpiecznie i z poszanowaniem godności osób, których one dotyczą.

Pomoc nie kończy się na powrocie

Jak zauważył Frontex, wsparcie może obejmować także okres po powrocie do kraju pochodzenia. W pierwszej połowie 2026 roku około 14 tysięcy osób zarejestrowało się w ramach unijnego programu reintegracyjnego. To znaczący wzrost w porównaniu z około 8 tysiącami osób w analogicznym okresie 2025 roku.

Pomoc reintegracyjna może obejmować między innymi szkolenia zawodowe, niewielkie dotacje na rozpoczęcie działalności gospodarczej czy poradnictwo po powrocie. Ponad 80 procent osób zarejestrowanych w programie wróciło dobrowolnie. Frontex zaznacza jednak, że osoby korzystające z programu reintegracyjnego nie musiały być tymi samymi osobami, których powrót był bezpośrednio wspierany przez agencję. Państwa członkowskie mogą objąć programem także innych powracających, jeśli spełniają oni określone kryteria.

Frontex pomaga również przy samych operacjach powrotowych

Agencja bierze również udział w organizacji samych wyjazdów do krajów pochodzenia osób nielegalnie przebywających na terenie Unii Europejskiej. Funkcjonariusze Frontex Return Escort and Support Officers (FRESOs), należący do Stałego Korpusu, towarzyszą osobom powracającym, pomagają im podczas odpraw i przemieszczania się przez lotniska oraz zajmują się kwestiami administracyjnymi i logistycznymi związanymi z lotami.

W pierwszej połowie 2026 roku 118 funkcjonariuszy było rozmieszczonych w 11 państwach członkowskich.

Nowe przepisy dotyczące powrotów

Liczba powrotów może w przyszłości jeszcze wzrosnąć – ocenia Frontex – w związku ze zmianami europejskich przepisów.

W czerwcu 2026 roku Parlament Europejski i Rada uzgodniły rozporządzenie ustanawiające wspólny europejski system powrotów. Ma ono wprowadzić bardziej jednolite zasady dotyczące procedur powrotowych w całej Unii.

Zgodnie z nowymi regulacjami władze mogą zdecydować się wobec danej osoby na zastosowanie przymusowego powrotu w określonych sytuacjach, między innymi gdy dana osoba nie współpracuje z władzami, ucieka do innego państwa członkowskiego lub stanowi zagrożenie dla bezpieczeństwa.

Jak poinformowała agencja, Komisja Europejska ma przedstawić jesienią propozycję dalszego wzmacniania mandatu Frontexu w zakresie powrotów i zwiększenia wsparcia udzielanego przez agencję państwom członkowskim. Komisarz UE ds. wewnętrznych i migracji Magnus Brunner ocenił, że obecna liczba powrotów jest przykładem skutecznej współpracy europejskiej, ale powinna zostać znacząco zwiększona.

Kto najczęściej wracał?

Najwięcej osób, których powroty wspierał Frontex w okresie od stycznia do czerwca 2026 roku, pochodziło z:

1. Turcji;
2. Syrii;
3. Gruzji;
4. Kolumbii;
5. Indii;
6. Brazylii;
7. Albanii;
8. Maroka;
9. Nigerii;
10. Iraku.

Najwięcej wspieranych przez Frontex operacji powrotowych przeprowadzono w Niemczech, Francji, Cypru, Belgii i Szwecji.

Co ciekawe, Frontex zwrócił również uwagę na wpływ operacji powrotowych na środowisko. Ponieważ zdecydowana większość takich operacji odbywa się drogą lotniczą, agencja stara się ograniczać emisje związane z transportem. W miarę możliwości preferowane są regularne połączenia lotnicze zamiast lotów czarterowych. Od 2023 roku Frontex współpracuje także z dużą europejską linią lotniczą, w ramach której część przychodów z lotów finansowanych przez agencję jest przeznaczana na zakup zrównoważonego paliwa lotniczego (SAF) oraz inne inicjatywy środowiskowe spełniające kryteria Międzynarodowej Organizacji Lotnictwa Cywilnego (ICAO).

W pierwszej połowie 2026 roku w ramach tego mechanizmu sfinansowano zakup ponad 90 ton SAF. Według Frontexu pozwoliło to ograniczyć emisję szacowaną na około 313 ton CO2 w całym cyklu życia paliwa – od jego produkcji po spalanie.