System kontroli operacyjnej po zmianach. Jakie nowe zasady wprowadzono?

MSWiA przesłało Sejmowi i Senatowi informację o działalności Policji, Biura Nadzoru Wewnętrznego oraz Służby Ochrony Państwa w 2025 roku. Jak wynika z dokumentu, w 2025 roku zmieniono formularze dokumentów wykorzystywanych przy stosowaniu kontroli operacyjnej przez służby podległe ministrowi spraw wewnętrznych i administracji. Resort podkreśla, że celem było „wyeliminowanie wątpliwości oraz zastrzeżeń dotyczących sposobu stosowania uprawnień w zakresie kontroli operacyjnej”.

„Powodem tych zmian jest również zapewnienie organom odpowiedzialnym za podejmowanie decyzji w zakresie zarządzenia lub przedłużenia kontroli operacyjnej (sądom i prokuraturze) pełniejszej wiedzy o zakresie i charakterze planowanej lub realizowanej kontroli operacyjnej” – czytamy w dokumencie.

W efekcie służby zostały zobowiązane do szczegółowego wskazywania we wnioskach rodzaju kontroli operacyjnej, środka technicznego, który będzie wykorzystywany, jego funkcjonalności oraz zakresu danych planowanych do pozyskania. „Przedmiotowe zmiany zwiększyły transparentność i precyzję w procesie podejmowania decyzji dotyczących kontroli operacyjnej” – ocenił resort spraw wewnętrznych i administracji.

MSWiA zwróciło również uwagę na zmiany mające wzmocnić standardy praworządności i dostosować polskie rozwiązania do wymogów Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. „Wprowadzono obligatoryjny obowiązek pisemnego uzasadniania postanowień sądu w zakresie zarządzenia lub przedłużenia kontroli operacyjnej, a także w przypadkach zarządzania stosowania tej kontroli w sytuacjach niecierpiących zwłoki” – podkreślił resort.

Ministerstwo wskazało przy tym, że zmiana jest konsekwencją wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 28 maja 2024 roku w sprawach Mikołaj Pietrzak przeciwko Polsce oraz Dominika Bychawska-Siniarska i inni przeciwko Polsce. Trybunał uznał, że – jak cytuje MSWiA uzasadnienie wyroku – „jedynym sposobem zapewnienia, że sędzia orzekający w przedmiocie wniosku o zezwolenie należycie zbadał zarówno fakty, jak i argumenty przemawiające za uwzględnieniem wniosku, jest przedstawienie przez sąd przesłanek, na których oparł swoją decyzję”.

W związku z tym z formularzy usunięto wcześniejsze zapisy sugerujące, że uzasadnienie powinno być sporządzane wyłącznie w przypadku odmowy uwzględnienia wniosku służb. „Dotyczy to zarówno sytuacji związanych z wnioskowaniem i przedłużaniem stosowanej kontroli operacyjnej, jak również zarządzania stosowaniem tej kontroli w przypadkach niecierpiących zwłoki. W konsekwencji, sąd zobowiązany jest do sporządzenia pisemnego uzasadnienia każdego wydanego rozstrzygnięcia, zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa” – wyjaśniło MSWiA.

Jak przypomina ministerstwo, odpowiednie zmiany zostały wprowadzone rozporządzeniami dotyczącymi dokumentowania kontroli operacyjnej prowadzonej przez Policję, Straż Graniczną, Służbę Ochrony Państwa oraz Biuro Nadzoru Wewnętrznego.

W informacji przekazanej parlamentowi wskazano także, że trwają prace nad rządowym projektem ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu wzmocnienia nadzoru sądowego nad kontrolą operacyjną. Dokument ten obecnie znajduje się w Sejmie.

Warto w tym miejscu wspomnieć, że projekt ten zakłada m.in. zapewnienie sądom dostępu do wyników kontroli operacyjnej także wtedy, gdy nie doprowadziła ona do uzyskania materiału procesowego, możliwość żądania informacji o przebiegu kontroli jeszcze w trakcie jej prowadzenia oraz przyznanie sądom i prokuratorom prawa do przerwania kontroli operacyjnej na każdym etapie.

W dokumencie przewidziano również obowiązek informowania sądu o zniszczeniu materiałów, które nie mają znaczenia dla bezpieczeństwa państwa ani dla postępowania karnego. Projekt zakłada także likwidację uprawnień Inspektora Nadzoru Wewnętrznego do stosowania kontroli operacyjnej i zakupu kontrolowanego.

Z przedstawionej Sejmowi i Senatowi informacji MSWiA wynika również, że w 2025 roku Policja wystąpiła o zastosowanie kontroli operacyjnej wobec 4 333 osób, wobec 4 237 z nich sądy wyraziły zgodę na jej prowadzenie. Łącznie zarejestrowano 7 554 wnioski i zarządzenia dotyczące kontroli operacyjnej, z czego 187 nie uzyskało wymaganej zgody prokuratora lub sądu.

Ostatecznie w 2025 roku zarządzono 7 367 kontroli operacyjnych, podczas gdy rok wcześniej było ich 8 588. Odnotowano także 1 104 przedłużenia kontroli operacyjnych.

Największa liczba prowadzonych kontroli dotyczyła przestępczości narkotykowej oraz przestępczości przeciwko porządkowi publicznemu (m.in. udział w zorganizowanej grupie przestępczej oraz wyrób lub handel bronią bez zezwolenia). W 2025 roku spośród wszystkich 800 446 przestępstw stwierdzonych przez Policję kontrole operacyjne stanowiły 0,92 proc. ogólnej liczby przestępstw oraz 2,19 proc. przestępstw należących do katalogu czynów, przy których możliwe jest stosowanie tego środka.

Resort poinformował również, że spośród wszystkich zarejestrowanych wniosków i zarządzeń dotyczących kontroli operacyjnej 2,5 proc. nie uzyskało wymaganej zgody, natomiast w 551 przypadkach uzyskano dowody wykorzystane następnie w postępowaniach karnych.

Jednocześnie MSWiA podkreśla, że podobnie jak w poprzednich latach, w 2025 roku z uprawnień do stosowania kontroli operacyjnej nie korzystały ani Biuro Nadzoru Wewnętrznego, ani Służba Ochrony Państwa.