Wpadka rosyjskiego wywiadu. Szwedzi już wiedzą jak działa SWR

Säpo szczegółowo rozpoznało operację

10 sierpnia 2026 roku szwedzka Säkerhetspolisen poinformowała o rozpoznaniu i podjęciu działań przeciw rosyjskiej operacji wywiadowczej. Według Säpo była ona przez dłuższy czas planowana i kierowana przez rosyjską SWR. Jej celem było pozyskiwanie informacji o szwedzkim procesie decyzyjnym, umożliwiających prowadzenie działań wpływu wokół tematów polaryzujących oraz podważanie szwedzkiego procesu decyzyjnego i dyskredytowanie Szwecji, Unii Europejskiej i NATO.

Nie była to sprawa zakończona zatrzymaniem uczestników i postawieniem im zarzutów. Säpo prowadziło działania wywiadowcze, dzięki którym – według własnego komunikatu – mogło odtworzyć sposób prowadzenia operacji w Szwecji i szczegółowo śledzić przebieg spotkań oraz ich treść. Christoffer Wedelin, zastępca szefa operacyjnego Säpo, podkreślił, że służba uzyskała szczegółową wiedzę o tym, jak działalność była prowadzona.

Nie ma natomiast publicznych podstaw do twierdzenia, że Säpo od początku świadomie pozwalało operacji trwać po to, aby zebrać jak najwięcej informacji o metodach SVR. Wiadomo, że operację obserwowano przez dłuższy czas i że Säpo mogło śledzić ją szczegółowo, ale służba nie ujawniła momentu jej wykrycia ani przesłanek, które decydowały o czasie podjęcia poszczególnych działań.

Z punktu widzenia kontrwywiadowczego uzyskana w ten sposób wiedza ma jednak znaczenie wykraczające poza pojedynczą sprawę. Sam Wedelin powiedział SVT Nyheter, że szczegółowe śledzenie operacji pogłębiło wiedzę Säpo o sposobie działania rosyjskich służb w Szwecji i że informacje te mogą być wykorzystywane w dalszej pracy kontrwywiadowczej.

Dwóch oficerów SWR i agent z innej ambasady

SVT Nyheter podało, że według ustaleń Säpo dwóch oficerów SWR zwerbowało agenta z innej zagranicznej ambasady w Szwecji. Nie ujawniło ani jego nazwiska, ani państwa, które reprezentowała placówka.

Rosyjscy oficerowie spotykali się z agentem w rejonie Sztokholmu. Materiały wykonane podczas obserwacji, przekazane mediom przez Säpo, pokazują między innymi spotkanie w pubie. Według Wedelina poprzedzały je rozbudowane działania konspiracyjne mające utrudnić wykrycie kontaktu. SVT informuje również, że Säpo uzyskało bardzo dobrą wiedzę o rodzaju informacji przekazywanych Rosjanom oraz o zadaniach powierzanych agentowi.

Podczas spotkań agent otrzymywał także prezenty. W relacji agencji TT, przedstawiciel Säpo określił je jako wynagrodzenie powiązane z wykonywanymi zadaniami dotyczącymi pozyskiwania informacji. Nie należy więc traktować samego faktu przekazywania prezentów jako spekulacji – Säpo bezpośrednio wiąże je z relacją agenturalną.

Sam model pozostaje zgodny ze sposobem werbunku opisywanym przez Säpo. Szwedzka służba dzieli taki proces na etapy obejmujące analizę potrzeb informacyjnych, wyszukiwanie odpowiedniej osoby, jej rozpoznanie, nawiązanie kontaktu, rozwijanie relacji i ostateczny werbunek. Säpo wskazuje przy tym, że potencjalne źródło może być stopniowo przyzwyczajane zarówno do wykonywania początkowo niewinnych zadań, jak i do przyjmowania prezentów.

Sprawa z sierpnia nie oznacza, że publicznie ujawniono dokładny przebieg wszystkich tych etapów wobec konkretnego agenta. Potwierdza natomiast ocenę samego Säpo, że rosyjskie służby nadal priorytetowo traktują tradycyjne pozyskiwanie źródeł osobowych.

HUMINT jako zaplecze operacji wpływu

Znaczenie tej sprawy polega również na połączeniu klasycznego pozyskiwania informacji z działalnością wpływu. Według Säpo agent otrzymywał zadania związane z pozyskiwaniem informacji o centralnym szwedzkim procesie decyzyjnym. Informacje te miały następnie umożliwiać rosyjskim służbom prowadzenie działań wokół tematów polaryzujących oraz osłabianie procesu decyzyjnego.

W operacjach dotyczących procesu politycznego dostęp osobowy może mieć szczególną wartość, ponieważ część interesujących służby informacji nie występuje w postaci dokumentu możliwego do pozyskania technicznie. Dotyczy to m.in. przebiegu nieformalnych konsultacji, stanowisk przygotowywanych przed ich publicznym przedstawieniem czy relacji między uczestnikami procesu decyzyjnego. Jest to wniosek analityczny wynikający z charakteru HUMINT, a nie informacja o konkretnych materiałach przekazanych w tej sprawie – Säpo nie ujawniło ich szczegółowej treści.

Oficjalna ocena zagrożeń Säkerhetspolisen 2025/2026 wskazuje natomiast wprost, że rosyjskie zainteresowanie wywiadowcze koncentruje się m.in. na szwedzkich stanowiskach politycznych, działalności Szwecji związanej z NATO, przemyśle obronnym i wsparciu dla Ukrainy. W odniesieniu do operacji wpływu Säpo ocenia, że rosyjskim celem jest ograniczanie zachodniego wsparcia dla Ukrainy i wzmacnianie polaryzacji prowadzącej do osłabienia Zachodu.

Operacja ujawniona 10 sierpnia jest zgodna z tym szerszym obrazem zagrożenia, choć nie należy na tej podstawie przypisywać agentowi z ambasady dostępu do wszystkich wymienionych obszarów. Publiczne informacje pozwalają stwierdzić jedynie, że interesował on Rosjan w związku z centralnym procesem decyzyjnym Szwecji oraz relacjami kraju z innymi państwami.

Istotnym kontekstem operacji jest członkostwo Szwecji w NATO. Säpo ocenia, że akcesja do Sojuszu wzmocniła bezpieczeństwo państwa, ale równocześnie zwiększyła zainteresowanie rosyjskich służb informacjami dotyczącymi szwedzkiej polityki bezpieczeństwa, działalności w NATO oraz współpracy z sojusznikami.

Operacja przerwana bez postępowania karnego

Dwaj oficerowie SWR oraz zwerbowany agent nie zostali zatrzymani ani postawieni przed sądem. Według SVT działali w Szwecji, korzystając z immunitetu dyplomatycznego, dlatego nie można było prowadzić wobec nich postępowania przygotowawczego zmierzającego do pociągnięcia ich do odpowiedzialności karnej. Wszyscy trzej opuścili Szwecję.

Minister sprawiedliwości Gunnar Strömmer potwierdził następnie, że rząd podjął decyzje skutkujące opuszczeniem kraju przez dwóch rosyjskich oficerów oraz agenta zatrudnionego w innej ambasadzie. Minister spraw zagranicznych Maria Malmer Stenergard poinformowała, że objęte sprawą osoby, akredytowane jako dyplomaci, zostały zmuszone do opuszczenia Szwecji z powodu prowadzonej działalności.

Z dostępnych informacji można więc stwierdzić, że Säpo rozpoznało sposób prowadzenia operacji, zidentyfikowało jej głównych uczestników, śledziło przebieg spotkań i rodzaj powierzanych agentowi zadań, a ostatecznie przerwało dalszą działalność. Nie wiadomo natomiast, jaki zakres innych kontaktów SWR został przy tej okazji ujawniony ani czy szwedzkie służby rozpoznały szerszą sieć agenturalną.

Z punktu widzenia kontrwywiadu istotny jest zatem nie tylko wyjazd uczestników, lecz także wiedza zdobyta podczas obserwacji. Można analitycznie zakładać, że ujawnienie oficerów oraz części stosowanych przez nich metod zwiększa koszty dalszej działalności SWR, ale nie ma podstaw do szczegółowego stwierdzania, jakie procedury rosyjska służba będzie musiała zmienić.

Podobnie należy traktować publiczne ujawnienie zdjęć. Säpo wyjaśniało mediom, że zdecydowało się szczegółowo opowiedzieć o tej sprawie przede wszystkim dlatego, że stanowi ona konkretny przykład współczesnego zagrożenia rosyjskiego i może zwiększać świadomość społeczną. Możliwy efekt odstraszający wobec potencjalnych źródeł jest rozsądnym wnioskiem analitycznym, ale nie został przedstawiony przez Säpo jako oficjalnie deklarowany cel publikacji.

Jeden z kilku kierunków rosyjskiej aktywności wobec Szwecji

Sprawa z sierpnia nie jest jedynym przypadkiem dotyczącym rosyjskiego zainteresowania Szwecją. 11 maja 2026 roku Säpo poinformowało o dwóch osobach podejrzanych w sprawie dotyczącej pozyskiwania zaawansowanych produktów dla Rosji. Säpo wskazało przy tej okazji, że tego rodzaju działalność często wykorzystuje kilka ogniw i pośredników w celu ograniczenia możliwości prześledzenia transakcji. Nie oznacza to jednak, że Säpo publicznie przypisało tę konkretną sprawę SWR.

10 czerwca Åklagarmyndigheten poinformowała o oskarżeniu 34-letniego mężczyzny o próbę szpiegostwa na rzecz Rosji. Według prokuratury wcześniej pracował on w szwedzkich siłach zbrojnych i miał dostęp do informacji o bardzo wysokiej wartości ochronnej. Prokurator zarzuca mu, że w listopadzie 2025 roku pojechał do Moskwy i spotkał się tam z przedstawicielami rosyjskich służb wywiadowczych i bezpieczeństwa w związku z próbą ujawnienia tych informacji.

Publicznie dostępne informacje nie pozwalają ustalić, czy te przypadki były ze sobą operacyjnie powiązane. Można natomiast zestawić je z oficjalną oceną Säpo, według której Rosja prowadzi przeciw Szwecji działalność obejmującą wywiad, operacje wpływu i pozyskiwanie technologii, a rosyjskie służby są również ważnym narzędziem prób obchodzenia sankcji i zdobywania potrzebnych technologii.

Operacja z udziałem dwóch oficerów SWR ma pod tym względem szczególne znaczenie, ponieważ Säpo samo wskazuje ją jako dowód trwałej roli tradycyjnego werbunku źródeł osobowych. Narzędzia techniczne i cybernetyczne nie eliminują zapotrzebowania na człowieka mającego dostęp do informacji i środowiska interesującego obcy wywiad.

Znaczenie działań Säpo nie ogranicza się więc do opuszczenia Szwecji przez uczestników operacji. Szwedzki kontrwywiad uzyskał szczegółową wiedzę o sposobie prowadzenia spotkań, rodzaju zlecanych zadań i metodach konspiracyjnych. Wedelin wprost stwierdził, że wiedza zdobyta podczas tej sprawy może być wykorzystywana przez Säpo w przyszłości. To właśnie jest najważniejszym, potwierdzonym źródłowo rezultatem operacji kontrwywiadowczej.