Reklama
Reklama
  • WIADOMOŚCI

Od fascynacji przemocą do planowania zamachów. Nowe wyzwanie dla służb

Klawiatura komputera z postacią w kapturze.
Autor. CyberDefence24/Canva

Przemoc, szantaż i kult masowych zabójców stają się podstawą działania niebezpiecznych społeczności internetowych, w których okrucieństwo może być sposobem zdobywania uznania i pozycji. Zjawisko określane jako nihilistyczny ekstremizm oparty na przemocy nie ma jednej definicji, ale coraz większą uwagę poświęcają mu służby i instytucje międzynarodowe.

Reklama

Przemoc może służyć zdobyciu władzy, wymuszeniu ustępstw albo narzuceniu porządku religijnego. Może również stać się sposobem zdobywania uznania w środowisku, które nagradza okrucieństwo. W internetowych sieciach skupionych wokół wykorzystywania dzieci i kultu masowych zabójców cierpienie ofiary staje się widowiskiem, narzędziem podporządkowania oraz przepustką do pozycji w grupie. Część tych środowisk chce wywołać społeczny rozpad. Inne koncentrują się na dominacji i rozgłosie. Te przenikające się zjawiska bywają ujmowane pod nazwą nihilistycznego ekstremizmu opartego na przemocy – ang. nihilistic violent extremism, NVE. Zakres tego pojęcia pozostaje przedmiotem sporu, a część opisywanych działań jest ścigana jako terroryzm.

Przemoc, która sama siebie uzasadnia

W opracowaniu: „Ekosystem nihilistycznego ekstremizmu opartego na przemocy: zagrożenie globalne”, opublikowanym w serwisie Vision of Humanity, opisano sieci skupione wokół gloryfikowania skrajnej przemocy i mizantropii, często bez spójnego programu ideologicznego. Uczestników mogą łączyć nienawiść do ludzi oraz przekonanie, że przekraczanie moralnych granic zapewnia widoczność i uznanie we własnym środowisku.

Nie istnieje jednak jedna powszechnie przyjęta definicja NVE. Institute for Strategic Dialogue opisuje subkultury przemocy nihilistycznej jako pozbawione określonego celu politycznego, ideologicznego lub religijnego. Amerykańskie organy ścigania obejmują natomiast tym pojęciem również działania służące celom politycznym, społecznym lub religijnym, wynikającym z nienawiści do społeczeństwa i dążenia do jego rozpadu. Rozbieżność dotyczy zatem samego miejsca ideologii w wyjaśnianiu przemocy.

Reklama

Z tej racji „Nihilizm” jest tu określeniem roboczym. Nie oznacza, że sprawcy studiowali filozofię ani że osoby kwestionujące sens życia są podatne na terroryzm. Opisuje raczej praktyczne odrzucenie wartości ludzkiego życia i moralnych ograniczeń przemocy. Tak rozumiana postawa może współistnieć z bardzo konkretnymi pragnieniami: podporządkowania drugiego człowieka, seksualnej gratyfikacji, zemsty albo sławy.

Znaczenie problemu dostrzegły instytucje europejskie. W nocie„Nihilistyczna przemoc ekstremistyczna: nowe zagrożenie”, datowanej na 19 listopada 2025 r. i częściowo udostępnionej publicznie 14 stycznia 2026 r., koordynator UE ds. zwalczania terroryzmu Bartjan Wegter przedstawił zagrożenia związane z przemocą, której spoiwem jest gloryfikowanie okrucieństwa, bez spójnego celu ideologicznego. Dokument ten zwraca uwagę na udział nieletnich oraz przenikanie zabójstw, wykorzystywania seksualnego dzieci i innych form okrucieństwa.

W tym miejscu pojawia się zasadniczy problem analityczny: brak uporządkowanej doktryny nie oznacza braku motywacji, relacji grupowych ani organizacji. Człowiek może nie umieć wyjaśnić, jaki świat chciałby zbudować, a jednocześnie świadomie przygotowywać zbrodnię, która ma zapewnić mu uznanie w środowisku gloryfikującym zabójców.

Reklama

Internetowe środowisko przemocy

W centrum wielu analiz znajduje się The Com, skrót odThe Community. Jest to luźne i zmienne środowisko sieciowe, w którym spotykają się cyberprzestępczość, szantaż, seksualne wykorzystywanie oraz fascynacja przemocą. Nie stanowi jednej organizacji podporządkowanej wspólnemu dowództwu. Nazwa obejmuje powiązane społeczności o różnych celach i stopniu brutalności.

Institute for Strategic Dialogue podkreśla, że środowiska te funkcjonują ponad granicami platform. Kontakty, treści i uczestnicy przepływają między czatami, forami i kanałami. Z tej perspektywy śledzenie samych nazw organizacji jest niewystarczające: po usunięciu grupy mogą przetrwać jej relacje i wzory zachowania.

Jedną z najbardziej znanych sieci jest 764. Zdecentralizowanie szerszego środowiska nie wyklucza jednak hierarchii w jego poszczególnych częściach. Departament Sprawiedliwości USA w komunikacie z 9 października 2026 r. opisał kierownictwo, reguły przyjmowania uczestników i system awansowania związany z wytwarzaniem materiałów dokumentujących krzywdzenie ofiar. Prasan Nepal, jeden z liderów 764 i podgrupy 764 Inferno, dzień wcześniej przyznał się do udziału w zmowie mającej na celu seksualne wykorzystywanie dziecka. Według dokumentów przywołanych przez prokuraturę członkowie zdobywali pozycję dzięki dostarczaniu coraz brutalniejszych materiałów.

Reklama

Uzasadnione jest zatem mówienie o środowisku rozproszonym, w którym mogą działać zorganizowane rdzenie. Ich znaczenie polega na nadawaniu kierunku aktywności innych osób, utrwalaniu reguł i nagradzaniu przestępstw. Do utrzymywania takiego systemu nie są konieczne wspólna siedziba ani osobiste spotkania.

Ofiara jako źródło kolejnych materiałów

Szczególnie drastyczną cechą części tych sieci jest uczynienie dziecka jednocześnie ofiarą, obiektem kontroli i przymusowym wykonawcą kolejnych działań.

FBI, w ostrzeżeniu biura w Bostonie z 19 lutego 2026 r., opisało nawiązywanie pozornie przyjacielskich lub romantycznych relacji, po których następują manipulacja i wymuszanie coraz bardziej krzywdzących zachowań. Materiały uzyskane od ofiary służą dalszemu szantażowi. Presja może obejmować groźby ujawnienia danych i intymnych treści, zmuszanie do samouszkodzeń, krzywdzenia zwierząt lub innych osób. FBI informowało wówczas o prowadzeniu dochodzeń dotyczących ponad 350 osób powiązanych z takimi sieciami w całych Stanach Zjednoczonych. Była to liczba osób objętych zainteresowaniem śledczych, nie prawomocnie skazanych sprawców.

W tym mechanizmie przemoc reprodukuje się przez dokumentowanie krzywdy. Nagranie służy zastraszeniu ofiary, potwierdzeniu pozycji sprawcy i oddziaływaniu na kolejnych uczestników. Publiczność może nagradzać eskalację. Granica między obserwatorem a współuczestnikiem zaciera się wtedy, gdy widz zachęca do przemocy, wskazuje żądane zachowanie albo uczestniczy w szantażu.

Reklama

FBI zaznacza jednak, że nie wszyscy uczestnicy takich sieci kierują się motywacją nihilistyczną. W grę wchodzą również pobudki seksualne, potrzeba przynależności i zdobywania statusu. Rozpoznanie wspólnej infrastruktury przestępczej nie zwalnia więc z ustalenia motywacji konkretnego człowieka.

Kiedy fascynacja staje się naśladownictwem

Drugim ważnym obszarem jest kult masowych zabójców. Określenie True Crime Community bywa używane szeroko, także wobec zwykłego zainteresowania sprawami kryminalnymi. W analizie zagrożeń chodzi o jego szczególny odłam: środowiska idealizujące sprawców i zachęcające do odtwarzania ich czynów. Samo oglądanie dokumentów kryminalnych nie jest wskaźnikiem radykalizacji.

Yasmine Wong w komentarzu opublikowanym przez Szkołę Studiów Międzynarodowych im. S. Rajaratnama (RSIS ) z 22 stycznia 2026 r. „Przemoc dla samej przemocy: wzrost nihilistycznego ekstremizmu opartego na przemocy” wskazuje, że naśladowcy mogą przejmować ubiór, zachowania i symbole poprzedników, poświęcając znacznie mniej uwagi ich motywacji. Omawiając zamach w szkole w Dżakarcie z 7 listopada 2025 r., przywołuje ocenę indonezyjskiej agencji antyterrorystycznej, według której istotną rolę odgrywało naśladowanie przemocy.

Reklama

Problem ten przeanalizował również Francesco Marone w lipcowym numerze „CTC Sentinel” z 2026 r. Artykuł opisuje cztery zdarzenia i postępowania z marca-maja 2026 r. 25 marca 2026 r. trzynastoletni uczeń w Trescore Balneario zaatakował nożem nauczycielkę języka francuskiego, transmitując napaść na Telegramie. 29 maja dwunastolatek w San Vito Lo Capo próbował ugodzić nauczyciela. Nagrywał zdarzenie z zamiarem transmisji. Marone wskazuje, że trzy z czterech analizowanych epizodów sugerują krajowy łańcuch naśladownictwa, lecz dostępne dowody nie wykazują koordynacji.

I dlatego to rozróżnienie ma znaczenie. Do powstania kolejnego sprawcy nie zawsze potrzebny jest rozkaz. Wystarczyć może wzór czynu, publiczność i obietnica uznania. Nagłośniona zbrodnia dostarcza wówczas scenariusza osobie, która wcześniej nie miała związku z jej wykonawcą.

Ideologia może pojawić się po fascynacji przemocą

W podejściach koncentrujących się na ideologii zakłada się, że przyswojenie skrajnych przekonań może prowadzić do zaakceptowania przemocy. Analizy części współczesnych przypadków wskazują również na odwrotną kolejność: wcześniejsza fascynacja przemocą skłania do poszukiwania jej ideologicznych uzasadnień.

Reklama

Kumar Ramakrishna i Kenneth Yeo w komentarzu naukowym opublikowanym 10 listopada 2026 r. w czasopiśmie Advances in Psychology opisują mechanizm, w którym fascynacja przemocą poprzedza dobieranie jej ideologicznych uzasadnień oraz  sekwencję, w której poczucie upokorzenia lub utraty znaczenia rodzi potrzebę odzyskania ważności. Internetowe środowisko przedstawia przemoc jako drogę do tego celu, a fragmenty ideologii dostarczają jej uzasadnienia. Autorzy omawiają między innymi trzy przypadki młodych osób w Singapurze. Jest to propozycja interpretacyjna oparta na analizie przypadków, nie dowód wyjaśniający każdą radykalizację. Pozwala ona zrozumieć, dlaczego u jednej osoby mogą współistnieć odniesienia do dżihadyzmu, neonazizmu i masowych zabójców. Sprzeczność doktrynalna nie musi przeszkadzać, jeśli atrakcyjność tych odniesień wynika przede wszystkim z brutalności ich bohaterów.

Nie oznacza to jednak, że ideologia zawsze pozostaje dekoracją. Felix Neumann w opracowaniu Fundacji Konrada Adenauera ze stycznia 2026 r. proponuje rozróżnienie między przemocą skupioną na samym okrucieństwie, ekstremizmem z elementami politycznych wyobrażeń wroga oraz nihilistycznym akceleracjonizmem. W ostatnim przypadku przemoc służy przyspieszeniu rozpadu społeczeństwa. To typologia autora, a nie jednolity standard międzynarodowy.

W praktyce trzeba zatem badać, co sprawca zamierzał osiągnąć, jak wybierał ofiary i jaką rolę odgrywały jego przekonania. Nagromadzenie sprzecznych symboli nie jest samo w sobie dowodem ani politycznej motywacji, ani jej nieobecności.

Reklama

Spór o nazwę odsłania różne zagrożenia

Bennett Clifford w opublikowanym w  czerwcu 2026 r. w Lawfare kwestionuje użyteczność pojęcia „nihilistycznego ekstremizmu opartego na przemocy” (NVE), ponieważ łączy ono sprawców o różnych motywacjach i celach. Wspólna obecność w internetowych społecznościach oraz wyjątkowa brutalność nie wystarczają, jego zdaniem, aby seksualnych szantażystów, cyberprzestępców i neonazistowskich terrorystów uznać za jednolity rodzaj zagrożenia.

Z tej racji proponuje on rozdzielenie tych środowisk. Neonazistowscy akceleracjoniści dążą do społecznego rozpadu, aby stworzyć warunki do realizacji własnej wizji politycznej, dlatego powinni być klasyfikowani zgodnie z ich ideologią. Natomiast w przypadku sieci takich jak 764 Clifford wskazuje przede wszystkim na fascynację przemocą, gratyfikację seksualną oraz zdobywanie pozycji w grupie. Uważa, że przypisywanie im motywacji terrorystycznej wymaga wykazania konkretnych celów społecznych lub politycznych; sama symbolika i kontakty z ekstremistami tego nie dowodzą.

Według Clifforda błędna klasyfikacja może prowadzić do niewłaściwego doboru środków przeciwdziałania, a nadanie sprawcom statusu zagrożenia terrorystycznego dodatkowo wzmacniać ich prestiż w środowisku nagradzającym rozgłos. Nie podważa powagi przestępstw, lecz postuluje, aby ocenę zagrożenia opierać na ustalonych zamiarach i działaniach konkretnych sprawców.

Reklama

Odmienny punkt ciężkości przyjmuje Clark McCauley. Jego zdaniem nadmierne skupienie na ideologii może przesłaniać rolę strachu, gniewu, wstydu i upokorzenia oraz wzajemnego oddziaływania stron konfliktu. Badanie przekonań sprawcy nie wystarcza do wyjaśnienia, dlaczego zdecydował się on na przemoc. Proponuje on zatem analizowanie sposobu, w jaki ludzie rozpoznają krzywdę, wskazują winnych, uzasadniają określoną reakcję i przypisują sobie obowiązek działania. Podejście to pozwala badać przejście do przemocy także wtedy, gdy przekonania sprawcy są fragmentaryczne lub niespójne. Istotne staje się ustalenie, co uznaje on za zagrożenie, dlaczego uważa przemoc za dopuszczalną odpowiedź i co skłania go do osobistego zaangażowania. Wskazuje jednak granicę własnej propozycji. Nie obejmuje ona przekonująco przypadków, w których zasadniczą motywacją jest fascynacja przemocą, jej sprawcami i pobudzeniem towarzyszącym oglądaniu lub zadawaniu cierpienia. Jeżeli nie można wskazać krzywdy, którą sprawca zamierza naprawić lub pomścić, wyjaśnienie oparte na poczuciu niesprawiedliwości okazuje się niewystarczające.

Z tej dyskusji wynika praktyczne rozróżnienie: rozpoznanie środowiska, wyjaśnienie motywacji i kwalifikacja prawna czynu wymagają odmiennych ustaleń. Policja musi zidentyfikować powiązania, rozpoznać przygotowania i ochronić potencjalne ofiary. Psycholog analizuje drogę konkretnej osoby do przemocy, a prokurator wykazuje znamiona zarzucanego przestępstwa.

Etykieta przydatna do opisania internetowej sieci nie daje zatem automatycznej odpowiedzi na pytanie o zamiar jej uczestnika. Podobnie brutalność czynu nie wyjaśnia jego motywacji. Dopiero połączenie ustaleń dotyczących zachowania, powiązań i celu działania pozwala ocenić, z jakim zagrożeniem mamy do czynienia.

Reklama

Kiedy przemoc nihilistyczna jest terroryzmem

O terroryzmie nie rozstrzyga sama brutalność. Artykuł 3 dyrektywy UE 2017/541 dotyczy określonych czynów umyślnych, które ze względu na swój charakter lub kontekst mogą wyrządzić poważne szkody państwu lub organizacji międzynarodowej. Dla ich uznania za przestępstwa terrorystyczne wymagany jest jeden ze wskazanych celów: poważne zastraszenie ludności, bezprawne zmuszenie rządu lub organizacji międzynarodowej do podjęcia bądź zaniechania działania albo poważna destabilizacja lub zniszczenie podstawowych struktur politycznych, konstytucyjnych, gospodarczych lub społecznych państwa bądź organizacji międzynarodowej.

Brak programu budowy nowego ustroju nie wyklucza więc terrorystycznego celu. Dążenie do zastraszenia społeczeństwa lub zniszczenia jego podstawowych struktur może spełniać odpowiednie kryteria. Trzeba jednak wykazać ten zamiar. Samo pragnienie rozgłosu, sadystycznej gratyfikacji czy dominacji nad konkretną ofiarą nie pozwala automatycznie uznać czynu za terrorystyczny.

Rządy i organy ścigania sięgają już po instrumenty antyterrorystyczne. Kanada ogłosiła 10 grudnia 2025 r. wpisanie 764 i Maniac Murder Cult, obok dwóch innych podmiotów, na listę organizacji terrorystycznych. Jest to konkretna decyzja w kanadyjskim porządku prawnym, a nie powszechnie obowiązująca klasyfikacja wszystkich uczestników podobnych środowisk.

Reklama

W USA Luke Baumgartner i Barry Jonas opisali 9 grudnia 2025 r. sprawę Barona Martina. Wskazali na zarzut zmowy w celu udzielania materialnego wsparcia terrorystom na podstawie § 2339A. Mechanizm ten dotyczy wsparcia określonych czynów; nie wymaga utożsamienia go ze wsparciem organizacji formalnie umieszczonej na amerykańskiej liście zagranicznych organizacji terrorystycznych. Opis zarzutu nie jest stwierdzeniem winy oskarżonego.

Polski kontekst

Nota unijnego koordynatora ds. zwalczania terroryzmu przywołuje również zatrzymania czterech młodych mężczyzn w sprawie przygotowań do zamachów w Olsztynie, w tym ataku na szkołę inspirowanego masowymi zabójcami. Zakres zarzutów przedstawia komunikat Sądu Okręgowego w Olsztynie z 2 lipca 2026 r., dotyczący aktu oskarżenia skierowanego 30 czerwca do Sądu Rejonowego w Olsztynie.

Pierwszym trzem oskarżonym zarzucono między innymi udział w szkoleniach strzeleckich i militarno-taktycznych oraz pozyskiwanie materiałów mogących ułatwić popełnienie przestępstw terrorystycznych. Drugiemu i trzeciemu zarzucono także działania przygotowawcze do zamachu. Jeden z oskarżonych ma ponadto odpowiadać za propagowanie ideologii nazistowskiej, faszystowskiej i rasistowskiej. Czwartemu zarzucono nielegalne wytwarzanie i posiadanie substancji wybuchowych oraz przechowywanie materiałów pirotechnicznych bez wymaganego zezwolenia. ABW wskazała na inspiracje ideologiami ekstremistycznymi oraz analizowanie metod działania znanych zamachowców. Sprawa ilustruje zatem współwystępowanie ideologicznych inspiracji, zainteresowania sprawcami zamachów i zarzucanych przygotowań do przemocy. Nie powinna być przedstawiana jako potwierdzony przypadek terroryzmu pozbawionego ideologii.

Reklama

W listopadzie 2026 r. na stronie ABW opublikowano fragmenty wywiadu „Rzeczpospolitej” z płk Małgorzatą Żochowską, zastępcą szefa Agencji. Przytoczony materiał zwraca uwagę również na radykalizację bez wyraźnego podłoża ideologicznego. Żochowska podkreśliła znaczenie łącznej analizy treści, kontaktów i zmian zachowania oraz rozpoznawania momentu, w którym pojawiają się konkretne przygotowania do przemocy. Z tej racji ocena zagrożenia musi zatem obejmować proces prowadzący do działania.

Ochrona musi poprzedzać rozstrzygnięcie definicji

Zjawisko wymusza współpracę instytucji zajmujących się terroryzmem, ochroną dzieci, cyberprzestępczością i zdrowiem psychicznym. Dokument opublikowany przez Komisję Europejską 10 kwietnia 2026 r. pod tytułem Ekstremizm nihilistyczny w epoce cyfrowej” wskazuje na potrzebę łączenia zapobiegania, ochrony zagrożonych osób i egzekwowania prawa. W praktyce oznacza to, że informacja o szantażowanym dziecku powinna uruchamiać ochronę nawet wtedy, gdy nie ustalono jeszcze motywacji sprawcy. Z kolei rozpoznanie konkretnego planu ataku wymaga działania niezależnie od tego, czy autor potrafi wyłożyć spójną doktrynę.

Globalne Internetowe Forum na rzecz Zwalczania Terroryzm (GIFCT) podkreśla znaczenie analizy zachowań, wyboru celów i gloryfikacji wcześniejszych sprawców. Zwraca też uwagę, że działania profilaktyczne mogą pomagać osobom, których przypadki nie mieszczą się w prawnych ramach zwalczania terroryzmu.  Zatem niezbędna jest przy tym proporcja. Samotność, kryzys psychiczny czy zainteresowanie brutalnymi treściami nie stanowią samodzielnego dowodu zamiaru popełnienia przestępstwa. Znaczenie ma ich związek z groźbami, przymusem, eskalacją zachowania i konkretnymi przygotowaniami. Taki kierunek pozwala reagować na zagrożenie bez zastępowania rozpoznania szeroką etykietą.

Reklama

Terroryzm nihilistyczny odsłania więc możliwość, że dla części sprawców zbrodnia staje się sposobem nadania sobie znaczenia, a dla ich otoczenia – materiałem budującym wspólnotę. Internet umożliwia połączenie tych potrzeb ponad granicami państw. Obserwator może zachęcać, szantażysta sterować, a kolejny naśladowca przejąć gotowy wzór czynu. Stąd najważniejszym zadaniem pozostaje rozpoznanie tego przejścia: od fascynacji do aprobaty, od aprobaty do nacisku na innych, od nacisku do przygotowania i wykonania zbrodni. Sprawca nie musi przedstawić przekonującej ideologii, aby stać się śmiertelnie niebezpieczny. Państwo musi natomiast precyzyjnie ustalić jego zamiar, powiązania i działania, aby skutecznie go powstrzymać.

Reklama