Europol: terroryzm w UE staje się trudniejszy do wykrycia

Mniej zamachów, ale więcej zatrzymanych i znacznie więcej rannych. Coraz mniej wyraźnych organizacji, za to coraz więcej samotnych sprawców, internetowych grup, przestępczych pośredników oraz młodych ludzi zdolnych przejść od propagandy w sieci do planowania realnej przemocy. Taki obraz wyłania się z porównania dwóch publikacji Europolu: Raportu o sytuacji i tendencjach w zakresie terroryzmu w Unii Europejskiej 2025, opisującego wydarzenia z 2024 roku, oraz edycji z 2026 roku, dotyczącej sytuacji w roku 2025. Oba dokumenty pokazują, że zagrożenie terrorystyczne w Europie nie maleje. Zmienia formę.

Współczesny terroryzm staje się bardziej rozproszony, mniej czytelny ideologicznie i trudniejszy do wykrycia. Coraz częściej nie przypomina organizacji z przywódcą, hierarchią i jednoznacznym programem. Bardziej przypomina płynną sieć, zdolną szybko odtworzyć się po zablokowaniu i przyciągającą ludzi, których łączy nie tyle doktryna, ile fascynacja przemocą, frustracja albo potrzeba zdobycia uznania.

Statystyka uspokaja tylko na pierwszy rzut oka

W 2024 roku państwa Unii Europejskiej zgłosiły 58 zamachów terrorystycznych: 34 dokonane, pięć nieudanych i 19 udaremnionych. Rok później liczba wszystkich incydentów spadła do 45. Dokonano 22 zamachów, trzy nie powiodły się, a 20 udaremniono.

Liczba zamachów zmniejszyła się o około 22 procent, a ataków dokonanych o ponad jedną trzecią. Równocześnie liczba zatrzymanych wzrosła z 449 do 486. Spadła więc liczba incydentów, które dotarły do końcowego etapu, ale nie skurczyło się środowisko potencjalnych sprawców i współuczestników.

Jeszcze wyraźniej widać to po liczbie ofiar. W 2024 roku zamachy spowodowały śmierć pięciu osób i obrażenia u 20. W 2025 roku zginęło sześć osób, a same ataki dżihadystyczne raniły 81 ludzi. Kolejnych sześć zostało rannych w zdarzeniach zaliczonych do innych lub niesprecyzowanych form terroryzmu. Mniej zamachów przyniosło więc znacznie więcej rannych. Nie jest to obraz zaniku zagrożenia, lecz jego koncentracji i większej skuteczności części sprawców.

Dżihadyzm pozostaje głównym zagrożeniem

W obu analizowanych latach odnotowano po 24 zamachy dżihadystyczne. Zmieniła się jednak proporcja między atakami dokonanymi i udaremnionymi. W 2024 roku przeprowadzono sześć zamachów, a 18 udaremniono. Rok później dokonano dziewięciu, natomiast liczba udaremnionych spadła do 15. Liczba skutecznie przeprowadzonych zamachów wzrosła więc o połowę. Liczba zatrzymanych związanych z dżihadyzmem zwiększyła się z 289 do 347. Stanowili oni ponad 71 procent wszystkich zatrzymanych za przestępstwa terrorystyczne w UE w 2025 roku.

Umacnia się fraktalny model działania, w którym sprawcy są częściej inspirowani propagandą niż bezpośrednio kierowani przez organizację. Korzystają z materiałów Państwa Islamskiego, składają przysięgi wierności i nawiązują kontakty w internecie, ale zazwyczaj brak dowodów, że otrzymali rozkaz przeprowadzenia konkretnego ataku.

Według Europolu wszystkie dokonane w 2025 roku zamachy dżihadystyczne przeprowadzili samotni sprawcy, najprawdopodobniej dorośli mężczyźni. Osiem z dziewięciu ataków przeprowadzono nożem, a w jednym przypadku sprawca wjechał samochodem w tłum. W lutym 2025 roku napastnik w Monachium zabił w ten sposób dwie osoby i ranił 57.

Ten model jest tani i trudny do wczesnego wykrycia. Nie wymaga rozbudowanej logistyki. Wystarcza łatwo dostępna broń, ograniczone przygotowania i propaganda dostarczająca ideologicznego uzasadnienia.

Skrajna prawica miesza ideologie

W 2024 roku odnotowano jeden dokonany zamach skrajnie prawicowy. W 2025 roku zakwalifikowano w ten sposób pięć zdarzeń: jeden zamach dokonany i cztery udaremnione. Liczba zatrzymanych spadła nieznacznie, z 47 do 43, ale służby wykryły więcej konkretnych planów ataków.

Neonazizm, neofaszyzm, supremacja rasowa, antysemityzm i wrogość wobec migrantów nie zniknęły. Zostały jednak uzupełnione akceleracjonizmem, nihilistycznym usprawiedliwianiem przemocy, kulturą inceli, mizoginią, satanizmem i elementami subkultur chuligańskich.

Powstają ideologiczne hybrydy. Jedną z nich jest „biały dżihad”, łączący skrajnie prawicowe treści z metodami i symboliką dżihadystyczną. Młody radykał może jednocześnie używać swastyki, gloryfikować zamachy Państwa Islamskiego i fascynować się szkolnymi masakrami. Spójność ideologiczna przestaje być warunkiem. Wystarcza wspólny mianownik: przemoc.

Skrajna lewica i separatyści  atakuje  rzadziej

Liczba zamachów skrajnie lewicowych i anarchistycznych spadła z 21 do 12, a zatrzymanych z 28 do 13. Nie oznacza to jednak całkowitej demobilizacji. Jedenaście z 12 zgłoszonych w 2025 roku zamachów zostało przeprowadzonych, głównie we Włoszech. Celami były budynki, pojazdy, przedsiębiorstwa i infrastruktura, a najczęściej stosowano podpalenia oraz proste ładunki wybuchowe.

Europol odnotowuje większą nieprzewidywalność i rosnącą gotowość części środowisk do uznawania konkretnych osób za dopuszczalne cele ataków. Czynnikiem mobilizującym pozostaje wojna w Strefie Gazy. Treści antyizraelskie, antysyjonistyczne lub antysemickie pojawiły się w siedmiu z dziesięciu analizowanych oświadczeń o odpowiedzialności.

W 2024 roku odnotowano cztery zamachy etnonacjonalistyczne i separatystyczne. W 2025 roku nie zgłoszono żadnego potwierdzonego ataku tej kategorii. Jednocześnie liczba zatrzymanych wzrosła z 27 do 34. Natomiast w 2025  nie przeprowadzono żadnego zamachu z tych pobudek, ale liczba zatrzymanych wzrosła z 27 do 34. Brak ataków nie oznacza więc braku aktywności. Utrzymywane są struktury finansowe, propagandowe i logistyczne, szczególnie związane z Partią Pracujących Kurdystanu. Aktywne pozostają również irlandzkie ugrupowania dysydenckie, separatyści korsykańscy i środowiska baskijskie. Ich działalność jest mniej widowiskowa niż zamach, ale utrzymanie struktur finansowych i organizacyjnych oznacza, że zdolność do przemocy nie została bezpowrotnie utracona.

Dzieci stały się częścią środowiska terrorystycznego

Najbardziej niepokojące dane dotyczą wieku podejrzanych. W 2024 roku 133 spośród 449 zatrzymanych miało od 12 do 20 lat. 70 osób nie ukończyło 18 lat, a najmłodszy zatrzymany miał 12 lat. W 2025 roku 130 zatrzymanych miało 18 lat lub mniej. Średni wiek wszystkich podejrzanych wynosił 27 lat. Wśród 347 osób zatrzymanych za przestępstwa dżihadystyczne 108 nie miało więcej niż 18 lat. Dane nie są w pełni porównywalne metodologicznie, ponieważ pierwszy raport obejmuje grupę od 12 do 20 lat, a drugi osoby mające najwyżej 18 lat. Kierunek pozostaje jednak jednoznaczny.

Dzieci i nastolatkowie nie są już wyłącznie odbiorcami propagandy. Administrują kanałami, tworzą materiały, poszukują broni, składają przysięgi wierności i omawiają przygotowanie zamachów. Odnotowano również wykorzystywanie platform gamingowych do samodzielnego szkolenia się i symulowania ataków. Młodzi radykałowie często nie mają ugruntowanego światopoglądu. Łączą elementy dżihadyzmu, neonazizmu, mizoginii, teorii spiskowych, satanizmu i fascynacji masowymi zabójcami. Nie są przywiązani do jednej organizacji. Są przywiązani do przemocy.

Raport dotyczący 2024 roku przedstawiał sieci 764 i Com jako środowiska polujące na podatne na manipulację dzieci. Ofiary zmuszano do samookaleczeń, przemocy wobec innych osób i czynności seksualnych, a nagrania wykorzystywano do szantażu. Rok później Europol opisał rozwinięty ekosystem. Cyber Com koncentruje się na atakach DDoS, ujawnianiu danych i wykorzystywaniu ransomware. (S)extortion Com poluje przede wszystkim na nieletnie dziewczęta, zmuszając je do czynności seksualnych i samookaleczeń. Offline Com przenosi przemoc do świata rzeczywistego: podpalenia, ataki nożem i zabójstwa. Com łączy nihilizm, satanizm, fascynację przemocą seksualną oraz elementy skrajnej prawicy i dżihadyzmu. Jednym z głównych czynników motywujących jest walka o status. Im brutalniejszy czyn, tym wyższa pozycja w środowisku.

Sztuczna inteligencja wchodzi do warsztatu sprawców

W 2024 roku generatywna sztuczna inteligencja służyła przede wszystkim do produkcji propagandy, mowy nienawiści i deepfake’ów. Pozwalała tworzyć materiały w wielu językach, szybko je modyfikować i obchodzić moderację. W 2025 roku technologia zaczęła odgrywać szerszą rolę. Boty i chatboty wykorzystywano do rekrutacji, angażowania odbiorców i optymalizowania propagandy. Aplikacje oparte na AI służyły także do wstępnego rozpoznania związanego z przygotowywaniem ataków.

Równolegle środowiska ekstremistyczne budują odporną infrastrukturę cyfrową. Korzystają z szyfrowanych komunikatorów, sieci VPN, dark webu i zdecentralizowanych platform. Tworzą kanały zapasowe i fikcyjne konta, które pomagają odtworzyć sieć po jej zablokowaniu.

Raport z 2026 roku mocniej opisuje przekształcanie przemocy w system wyzwań, rankingów i nagród. Atak, samookaleczenie ofiary, publikacja drastycznego nagrania albo przygotowanie broni mogą zostać przedstawione jako zadanie. Uczestnik zdobywa status i uznanie. Im bardziej brutalne działanie, tym wyższa pozycja w grupie. Zaciera się granica między aktywnością internetową a rzeczywistą przemocą. Zamach może stać się nie tylko aktem politycznym, ale także sposobem zdobycia rozgłosu.

Raport dotyczący 2024 roku wskazywał na podejrzanych przygotowujących podpalenia, sabotaż i transport materiałów wybuchowych w związku z działalnością zagranicznych służb. Edycja opisująca 2025 rok ujmuje to szerzej jako wykorzystywanie pośredników przez aktorów prowadzących operacje hybrydowe.

Celem może być seria mniejszych uderzeń – podpaleń, uszkodzeń infrastruktury i aktów sabotażu – które łącznie podważają poczucie bezpieczeństwa. Wykonawcy nie muszą znać rzeczywistego zleceniodawcy ani strategicznego celu operacji. Mogą być traktowani jako łatwo zastępowalni pośrednicy. Rośnie także znaczenie modelu crime-as-a-service, czyli przestępczości jako usługi. Terroryści mogą korzystać z sieci przestępczych w zakresie prania pieniędzy oraz handlu bronią i narkotykami, bez tworzenia z nimi trwałych struktur.

Gaza, Iran i zaplecze dżihadyzmu

Wojna w Strefie Gazy pozostaje jednym z głównych katalizatorów radykalizacji w Europie. Wykorzystują ją dżihadyści, skrajna prawica, skrajna lewica i anarchiści. Antysemityzm stał się elementem wspólnym dla środowisk, które w innych sprawach pozostają ideologicznymi przeciwnikami.

Raport z 2026 roku zwraca uwagę na rosnące ryzyko działań operacyjnych. Iran rozwinął sieć organizacji pośredniczących, obejmującą Hezbollah, Hamas, Ansar Allah i milicje irackie. Struktury te wykorzystywały Europę głównie do finansowania i tworzenia zaplecza logistycznego, ale część z nich może rozważać ataki na cele żydowskie i izraelskie w UE. W Austrii znaleziono skrytkę z bronią powiązaną z osobą mającą bliskie relacje z kierownictwem Hamasu. W Niemczech zatrzymano trzy osoby podejrzewane o zdobywanie broni przeznaczonej do ataków na instytucje izraelskie lub żydowskie.

Rośnie również znaczenie Afryki. Grupa Wsparcia Islamu i Muzułmanów utrzymuje silną pozycję w Burkina Faso, Mali i Nigrze. Prowincja Sahelu Państwa Islamskiego zwiększa liczebność i kontrolowane terytorium, a Prowincja Afryki Zachodniej Państwa Islamskiego pozostaje aktywna w rejonie jeziora Czad.

Najważniejszego wniosku nie da się sprowadzić do samych liczb. Raport dotyczący 2024 roku pokazywał, że radykalizacja przeniosła się do internetu, udział nieletnich rośnie, a sztuczna inteligencja i sieci Com otwierają nowe możliwości. Kolejna edycja ukazuje już skutki tej zmiany. Sztuczna inteligencja pomaga rekrutować i zdobywać informacje przydatne podczas przygotowywania ataków. Ekosystem Com obejmuje cyberataki, seksualny szantaż i przemoc fizyczną. Przestępczość dostarcza terrorystom usług. Operacje hybrydowe wykorzystują pośredników, którzy mogą nie znać prawdziwego zleceniodawcy ani celu działań.

Z tej racji spadek liczby zamachów z 58 do 45 nie oznacza, że Europa stała się bezpieczniejsza. W 2025 roku zatrzymano więcej podejrzanych, dżihadyści częściej doprowadzali plany do skutku, a liczba rannych gwałtownie wzrosła. Terroryzm nie jest już tylko organizacją. Stał się środowiskiem łączącym propagandę, cyberprzestępczość, operacje państwowe, szantaż, broń, kryptowaluty i przemoc uliczną. Nie znika. Rozprasza się. I właśnie dlatego staje się trudniejszy do zatrzymania.