Dwie drogi dla polskiego „szpiega”. Agencja Wywiadu zmienia system szkolenia

Projekt, przygotowany w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, ma zastąpić obowiązujące od 2020 roku rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad i trybu szkolenia zawodowego funkcjonariuszy Agencji Wywiadu.

Jak wskazano w uzasadnieniu, celem zmian jest „usprawnienie systemu kształcenia zawodowego funkcjonariuszy Agencji Wywiadu i dostosowanie tego systemu do wymagań współczesnego świata, w tym do aktualnych zagrożeń dla bezpieczeństwa zewnętrznego państwa”. Projektodawcy wiążą reformę zarówno z doświadczeniami ze stosowania dotychczasowych przepisów, jak i ze zmianami w strukturze organizacyjnej AW wprowadzonymi w 2024 roku.

Dwie oficerskie drogi

Najważniejsza zmiana to wyodrębnienie dwóch form szkolenia na pierwszy stopień w korpusie oficerów: operacyjnej i administracyjnej.

Profil operacyjny ma być przeznaczony dla funkcjonariuszy, którzy mogą zostać skierowani do wykonywania czynności operacyjno-rozpoznawczych albo analityczno-informacyjnych. W formie stacjonarnej szkolenie ma obejmować przeszkolenie wstępne oraz dwa semestry. Pierwszy etap będzie odpowiadał zakresem szkoleniu na pierwszy stopień w korpusie podoficerów. Po jego zaliczeniu funkcjonariusz zda egzamin równoważny egzaminowi podoficerskiemu.

Po pierwszym semestrze przewidziano egzamin semestralny, a po drugim – egzamin końcowy, który będzie zarazem egzaminem na pierwszy stopień oficerski. Projektodawcy podkreślają w uzasadnieniu, że końcowy etap ma potwierdzać pełne przygotowanie funkcjonariusza do realizowania zadań AW, w tym czynności operacyjno-rozpoznawczych i analityczno-informacyjnych.

Zakres szkolenia operacyjnego obejmie m.in. teorię i praktykę operacyjną wywiadu, podstawy pracy informacyjnej, zagadnienia techniki i teleinformatyki w działalności służb specjalnych, języki obce, kwestie finansowo-administracyjne oraz zarządzanie projektami. W programie znajdą się także zarządzanie kryzysowe i sprawy obronne.

Drugą ścieżką ma być profil administracyjny. To rozwiązanie skierowane do funkcjonariuszy, którzy wykonują zadania ważne dla działania Agencji, ale nie są przeznaczeni do czynności operacyjno-rozpoznawczych ani analityczno-informacyjnych. Dotyczy to m.in. obszarów logistyki, finansów, prawa, zarządzania zasobami ludzkimi, wsparcia teleinformatycznego i bezpieczeństwa.

Szkolenie administracyjne ma być prowadzone zaocznie. Kandydaci nie będą musieli spełniać wymogu znajomości języka obcego, czego nie można powiedzieć o zasadach dotyczących ścieżki operacyjnej. Nie oznacza to jednak zrównania zakresu uprawnień. Uzasadnienie nie pozostawia w tej sprawie wątpliwości: ukończenie szkolenia administracyjnego „nie będzie jednak uprawniało” do realizowania czynności operacyjno-rozpoznawczych służących wykonywaniu ustawowych zadań AW.

Uzupełniająca ścieżka

Projekt przewiduje także szkolenie uzupełniające o profilu operacyjno-rozpoznawczym i analityczno-informacyjnym. Będzie ono dostępne dla funkcjonariuszy AW, którzy ukończyli ścieżkę administracyjną, oraz dla osób posiadających stopień oficerski w ABW, SKW, SWW, Policji, Straży Granicznej, PSP, SOP albo w Siłach Zbrojnych RP.

Program ma objąć teorię i praktykę operacyjną wywiadu, podstawy pracy informacyjnej oraz technikę i teleinformatykę wykorzystywaną przez służby specjalne. Ukończenie szkolenia ma uzupełniać kwalifikacje niezbędne do wykonywania czynności operacyjno-rozpoznawczych i analityczno-informacyjnych.

Przewidziano również rozwiązanie przejściowe dla osób, które ukończyły dotychczasowe szkolenie oficerskie, ale nie zostały skierowane na doskonalenie zawodowe. Zamiast ponownie odbywać pełne szkolenie operacyjne, będą mogły przejść szkolenie uzupełniające. W uzasadnieniu wskazano, że brak takiego mechanizmu prowadziłby do nieuzasadnionego powtarzania całej ścieżki przez funkcjonariuszy już posiadających stopień oficerski – zarówno z przyczyn organizacyjnych, jak i finansowych.

Dłuższa droga do szkolenia chorążych

Zmienić mają się też zasady kierowania na szkolenie na pierwszy stopień w korpusie chorążych. Wymagany staż ma wzrosnąć z 12 do 24 miesięcy.

Autorzy projektu uzasadniają, że roczny okres służby w AW „nie jest wystarczający do poznania specyfiki i zasad funkcjonowania tej Agencji”. Jednocześnie nowy model ma uwzględniać doświadczenie zdobyte poza AW. Do wymaganego stażu będą wliczane okresy służby w ABW, SKW, SWW, CBA, Policji, Straży Granicznej, PSP, SOP oraz w Siłach Zbrojnych RP.

Koniec szkoleń profilowanych i większa elastyczność

Przygotowany w KPRM dokument zakłada też likwidację szkoleń profilowanych. Przekazywane tam dotychczas treści mają zostać przejęty przez dwusemestralne szkolenie oficerskie o profilu operacyjnym.

Jednocześnie zaproponowano bardziej elastyczne zasady kierowania na szkolenia specjalistyczne. Co do zasady kierować na nie mają kierownicy jednostek organizacyjnych, w których funkcjonariusze pełnią służbę. Projekt dopuszcza także udział w szkoleniach specjalistycznych organizowanych w otwartym naborze – za zgodą bezpośredniego przełożonego oraz kierownika właściwej jednostki.

Podobny model ma obowiązywać w nauce języków obcych. Szkolenia językowe będą organizowane w formule otwartego naboru, choć funkcjonariusz będzie potrzebował zgody przełożonego. Na kurs językowy będzie mógł go również skierować kierownik komórki organizacyjnej.

W uzasadnieniu podkreślono, że zmiany mają ułatwić podnoszenie kwalifikacji, ale bez zakłócania realizacji bieżących zadań przez jednostki AW. Szkolenia specjalistyczne będą co do zasady prowadzone w Agencji, jednak projekt dopuszcza ich organizację poza formacją – np. gdy wymagają tego program, możliwości organizacyjne albo techniczne AW.

Nowe rozwiązania mają wejść w życie po 14 dniach od momentu ogłoszenia.