Będzie trudniej o obywatelstwo. MSWiA zaostrza zasady

Założenia projektu zmian w ustawie o obywatelstwie polskim zostały opublikowane w wykazie prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów. Jak wskazali autorzy zmian, obowiązujące przepisy nie odpowiadają już aktualnym wyzwaniom związanym ze zmianami sytuacji migracyjnej i międzynarodowej Polski. Zwrócono przy tym uwagę na znaczący wzrost liczby cudzoziemców przebywających w kraju, który przekłada się również na większe zainteresowanie uzyskaniem polskiego obywatelstwa.

„Konieczne jest wprowadzenie zmian w zasadach nabywania obywatelstwa polskiego przez cudzoziemców tak, aby zapewnić maksymalne bezpieczeństwo i wiarygodność tego procesu, szczególnie przez weryfikację rzeczywistego związku z Polską oraz ograniczanie zagrożeń w sferze bezpieczeństwa państwa i porządku publicznego” – podkreślono w informacji o projekcie ustawy o zmianie ustawy o obywatelstwie polskim oraz niektórych innych ustaw.

Jedną z najważniejszych zmian ma być wydłużenie minimalnego okresu legalnego zamieszkiwania w Polsce wymaganego do uznania cudzoziemca za obywatela polskiego. W przedstawionej informacji nie wskazano jednak, o ile dokładnie miałby zostać wydłużony ten okres.

Projekt przewiduje również podniesienie wymaganego poziomu znajomości języka polskiego z B1 do B2. Oznacza to zaostrzenie jednego z kryteriów, które mają potwierdzać integrację cudzoziemca z polskim społeczeństwem.

Kolejnym elementem procedury ma być obowiązek złożenia deklaracji wierności wobec Rzeczypospolitej Polskiej oraz zdania egzaminu z wiedzy o Polsce, określanego jako test obywatelski. MSWiA chce także wprowadzić wymóg posiadania „centrum życiowego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i związana z tym rezydencja podatkowa”. Projekt zakłada ponadto określenie minimalnej wysokości dochodu uzyskiwanego przez cudzoziemca, tak aby potwierdzić jego samowystarczalność.

Wymagania mają objąć również sytuację mieszkaniową i źródła utrzymania. Wszyscy cudzoziemcy ubiegający się o uznanie za obywatela polskiego będą musieli przedstawić tytuł prawny do lokalu oraz dokumenty potwierdzające źródła utrzymania.

Zmiany mają dotyczyć nie tylko warunków, które musi spełnić cudzoziemiec, lecz także podstaw wydania decyzji odmownej. Projekt przewiduje wprowadzenie dodatkowych obligatoryjnych przesłanek odmowy uznania za obywatela polskiego, związanych z bezpieczeństwem państwa i porządkiem publicznym.

„Projektowane przepisy konkretyzują niepożądane działania lub zdarzenia jako jednoznacznie wskazujące na zagrożenie dla bezpieczeństwa państwa lub porządku publicznego (m.in. skazanie prawomocnym wyrokiem, nałożenie mandatów lub orzeczenie grzywien, w określonym czasie przed złożeniem wniosku, wskazanie we wniosku nieprawdziwych danych lub informacji, przedstawienie fałszywych dokumentów)” – czytamy w istocie rozwiązań planowanych w projekcie.

Projekt zmian obejmuje również procedurę przywrócenia obywatelstwa polskiego. Resort proponuje wygaszenie możliwości nabywania obywatelstwa w trybie uproszczonym, na podstawie art. 38 ustawy o obywatelstwie polskim. Jako termin końcowy składania wniosków w tym trybie wskazano 31 grudnia 2030 roku.

Także w tej procedurze cudzoziemcy mieliby zostać objęci obowiązkiem złożenia deklaracji wierności wobec Rzeczypospolitej Polskiej. Przewidziano ponadto określenie przesłanek wydania decyzji negatywnej oraz uchylenia decyzji, analogicznie do rozwiązań planowanych w procedurze uznania za obywatela polskiego.

Istotnym elementem projektu jest również wprowadzenie możliwości uchylenia decyzji o uznaniu za obywatela polskiego lub o przywróceniu obywatelstwa polskiego w każdym czasie. „Przede wszystkim dotyczy to przypadków, w których cudzoziemcy złożyli w trakcie postępowania o nabycie obywatelstwa polskiego, ale również postępowań legalizujących pobyt lub o przyznanie Karty Polaka, fałszywe dokumenty, nieprawdziwe oświadczenia lub zataili prawdę” – podkreślili autorzy zmian.

„Będzie to jednoznaczny sygnał dla wszystkich cudzoziemców, iż Rzeczpospolita Polska nigdy nie zaakceptuje i nie będzie tolerowała takiego zachowania cudzoziemca, który uzyskał decyzję o nabyciu obywatelstwa polskiego na skutek podstępu lub wyłudzenia” – dodano w istocie rozwiązań planowanych w projekcie.

MSWiA uzasadnia proponowane zaostrzenie przepisów zmianami, jakie zaszły w Polsce w ostatnich dwóch dekadach. W informacji o projekcie przypomniano, że na początku XXI wieku kraj miał przede wszystkim charakter emigracyjny, a napływ imigrantów był ograniczony. Sytuacja zaczęła się zmieniać po przystąpieniu Polski do Unii Europejskiej w 2004 roku, a następnie po 2014 roku, gdy do Polski zaczęli masowo napływać obywatele Ukrainy, zarówno w celach zarobkowych, jak i uciekając przed wojną.

„Wzrost napływu cudzoziemców był również efektem zmian w polskim prawie (m.in. wprowadzenie instrumentu oświadczeń pracodawców o zamiarze zatrudnienia cudzoziemca, początkowo dla obywateli trzech, a następnie sześciu państw Europy Wschodniej oraz zliberalizowanie zasad wydawania zezwoleń na pracę, a także uproszczenie zasad wydawania zezwoleń na pobyt stały cudzoziemcom polskiego pochodzenia oraz posiadającym Kartę Polaka)” – czytamy.

Resort wskazuje, że wzrost liczby cudzoziemców mieszkających w Polsce przekłada się na rosnącą liczbę osób ubiegających się o polskie obywatelstwo. W ocenie autorów projektu należy zakładać, że w kolejnych latach liczba wniosków o nadanie obywatelstwa oraz o uznanie za obywatela polskiego będzie nadal rosnąć.

W uzasadnieniu podkreślono również, że nabycie polskiego obywatelstwa wiąże się z uzyskaniem licznych praw, w tym wynikających z członkostwa Polski w Unii Europejskiej. Dlatego – jak zaznaczyli autorzy zmian – proces ten powinien być odpowiednio uregulowany, a kluczowym kryterium powinno pozostać zintegrowanie z polskim społeczeństwem, w szczególności znajomość języka polskiego i respektowanie obowiązujących w Polsce norm oraz zasad społecznych.

Jak czytamy, projekt wpisuje się w założenia dokumentu „Odzyskać kontrolę. Zapewnić bezpieczeństwo. Kompleksowa i odpowiedzialna strategia migracyjna Polski na lata 2025–2030”, przyjętego przez Radę Ministrów 15 października 2024 roku. Jednym ze wskazanych w nim celów jest uregulowanie procesu nabywania polskiego obywatelstwa. Podobne założenia zawarto w Rządowej strategii współpracy z Polonią i Polakami za granicą na lata 2025–2030, przyjętej przez Radę Ministrów 1 kwietnia 2025 roku.

Za opracowanie projektu zmian odpowiada MSWiA, a osobą odpowiedzialną za przygotowanie regulacji jest wiceminister spraw wewnętrznych i administracji Magdalena Roguska. Planowany termin przyjęcia projektu przez Radę Ministrów to czwarty kwartał 2026 roku.