Szpitale schodzą pod ziemię. Powstanie komponent medyczny Szefa Obrony Cywilnej

Komponent Medyczny Szefa Obrony Cywilnej (kmSOC) został wyodrębniony jako osobny obszar Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej na lata 2027-2031, który kilka dni temu został opublikowany w Monitorze Polskim. W dokumencie czytamy, że „obszar 7 – Komponent medyczny Szefa Obrony Cywilnej został wyodrębniony na szczególnych zasadach”. Zadania w jego ramach będą realizowane centralnie, a środki finansowe nie będą wliczane do części wojewódzkiej.

Jak wskazano w Programie, utworzenie komponentu medycznego Szefa Obrony Cywilnej ma wzmocnić funkcjonowanie systemu ochrony zdrowia w sytuacji kryzysowej i podczas wojny. Jego podstawą mają być podmioty lecznicze nadzorowane przez szefa resortu spraw wewnętrznych, w tym Państwowy Instytut Medyczny MSWiA.

W dokumencie podkreślono, że przygotowanie placówek ma opierać się na wspólnych zasadach działania. „Każdy resortowy podmiot leczniczy, jako część komponentu medycznego, będzie funkcjonował w oparciu o wystandaryzowane elementy gotowości do udzielania świadczeń zdrowotnych, personel oraz sprzęt medyczny i techniczny” – czytamy w Programie.

Program przewiduje również zapewnienie ciągłości działań ratowniczych i medycznych w całym kraju. Ma temu służyć m.in. wyposażenie placówek i utrzymywanie zapasów materiałowych. Jak wskazano w dokumencie, resortowe podmioty lecznicze będą dysponować „własne rezerwy materiałowe leków, które zapewnią ciągłość działań ratowniczych i medycznych wobec poszkodowanej ludności na terenie każdego województwa”.

Podziemna infrastruktura medyczna priorytetem

Program przewiduje także inwestycje mające zwiększyć odporność infrastruktury medycznej na sytuacje kryzysowe i działania wojenne. W części dotyczącej odpornej infrastruktury medycznej jako jedno z priorytetowych zadań wskazano „zapewnienie podziemnej infrastruktury medycznej dla kluczowych podmiotów leczniczych”.

Dokument wymienia przy tym obszary szpitalne, które mają szczególne znaczenie w warunkach wojennych. Wśród nich znalazły się oddziały „urazowe, ortopedii, chirurgii, intensywnej terapii, oparzeniowe, okulistyczne”. Program uwzględnia w tym kontekście również szpitale podległe Ministerstwu Obrony Narodowej oraz placówki wyznaczone do realizacji zadań obronnych.

Wzmocnienie infrastruktury ma obejmować nie tylko nowe rozwiązania, lecz także dostosowanie istniejących obiektów. Wśród priorytetów wymieniono „przebudowę istniejącej infrastruktury medycznej w celu zwiększenia jej odporności w sytuacji kryzysowej i w czasie wojny”. W przypadku komponentu medycznego Szefa Obrony Cywilnej program przewiduje natomiast „remonty i przebudowy istniejącej infrastruktury medycznej kmSOC w celu zapewnienia zwiększonej odporności w czasie zagrożeń sytuacji kryzysowej lub wojny”.

Kolejnym zadaniem będzie przygotowanie kluczowych oddziałów na wypadek uderzenia w infrastrukturę medyczną. Program zakłada „przystosowanie techniczne i organizacyjne kluczowych oddziałów podmiotów leczniczych kmSOC do funkcjonowania w przypadku ataku na infrastrukturę medyczną, w tym budowa odpornej infrastruktury medycznej”.

Leki, ewakuacja i łączność

Odporność systemu ma zależeć także od możliwości przyjęcia większej liczby poszkodowanych i zapewnienia im pomocy. Wśród zadań komponentu wskazano „zapewnienie zdolności przyjęcia zwiększonej liczby poszkodowanych oraz zapewnienie możliwości ich transportu i ewakuacji, zapewnienie zapasowych źródeł energii elektrycznej”.

Program przewiduje również utrzymywanie odpowiednich rezerw medycznych. W katalogu pozostałych zadań komponentu medycznego Szefa Obrony Cywilnej wymieniono wprost „zapewnienie zapasu leków i środków opatrunkowych dla podmiotów kmSOC”. Mają one stanowić jeden z elementów zabezpieczenia funkcjonowania placówek w sytuacjach nadzwyczajnych.

Ważne będą także możliwości transportu lotniczego. Dokument przewiduje „zapewnienie i utrzymanie lądowisk przyszpitalnych oraz infrastruktury towarzyszącej w podmiotach kmSOC”. Rozwiązanie to ma być częścią przygotowania placówek do działania w warunkach kryzysu i wojny.

Wśród zadań ujęto również zabezpieczenie komunikacji oraz systemów informatycznych. Program wskazuje na „pozyskanie i utrzymanie systemów bezpieczeństwa teleinformatycznego i telekomunikacji dla podmiotów kmSOC”. Uzupełnieniem tych rozwiązań ma być „zapewnienie zapasów materiałowych i logistycznych dla zabezpieczenia funkcjonowania podmiotów kmSOC”.

Realizacja rozłożona na lata

Pierwszy etap prac nad komponentem medycznym zaplanowano na 2027 rok. Wśród zadań wskazanych na ten okres znalazły się „identyfikacja zasobów i zdolności organizacyjnych komponentu medycznego Szefa Obrony Cywilnej” oraz „wykonanie prac przygotowawczych dla inwestycji infrastrukturalnych”.

Na lata 2028–2029 Program przewiduje przejście do kolejnego etapu realizacji. W odniesieniu do komponentu medycznego Szefa Obrony Cywilnej wskazano na „uruchomienie rozwiązań organizacyjnych zapewniających ciągłość działania podmiotów leczniczych w czasie wojny” oraz „rozpoczęcie i realizacja inwestycji infrastrukturalnych”.

Dokument nie wskazuje konkretnych lokalizacji ani liczby podziemnych oddziałów szpitalnych, które miałyby powstać. Określa natomiast kierunek działań i zadania, które mają zwiększyć zdolność systemu ochrony zdrowia do funkcjonowania w warunkach kryzysu i konfliktu zbrojnego. Wśród priorytetów kmSOC wymieniono bowiem „wytworzenie i utrzymanie odporności podmiotów kmSOC i zdolności do funkcjonowania w sytuacji kryzysowej i w czasie wojny, w tym tworzenia zapasowych miejsc szpitalnych”.

Komponent medyczny a infrastruktura ochronna

Co jednak istotne, komponent medyczny Szefa Obrony Cywilnej jest odrębny od piątego obszaru programu, obejmującego infrastrukturę ochronną, w tym odporną infrastrukturę medyczną. Oba kierunki są jednak ze sobą powiązane. Pierwszy dotyczy centralnie organizowanego systemu opartego na podmiotach leczniczych nadzorowanych przez MSWiA, drugi zaś obejmuje inwestycje infrastrukturalne i zwiększanie odporności placówek.

Program przewiduje zatem zarówno przygotowanie organizacyjne systemu, jak i rozwój materialnego zaplecza, które ma pozwolić na kontynuowanie pomocy medycznej w kryzysie. Nie chodzi wyłącznie o zapewnienie miejsc do leczenia pod ziemią, ale również o dostępność personelu, sprzętu, rezerw leków i środków opatrunkowych oraz rozwiązań pozwalających utrzymać funkcjonowanie placówek w sytuacji zagrożenia.