- WIADOMOŚCI
Ceuta nadal dzieli hiszpańskie służby. Kto odpowiada za kryzys na granicy?
Autor. Borja Puig de la Bellacasa/Oficjalna strona internetowa rządu Hiszpanii (lamoncloa.gob.es)
Hiszpańskie służby przedstawiają sprzeczne oceny masowego przekroczenia granicy Ceuty z końca lipca 2026 r. Policja wskazuje na działania marokańskich urzędników i funkcjonariuszy, które mogą świadczyć o koordynowaniu napływu ludzi. CNI nie znalazło jednak dowodów na operację zaplanowaną przez władze w Rabacie, a Guardia Civil zarzuca wywiadowi, że nie ostrzegł odpowiednio przed skalą zagrożenia.
Ponad trzy i pół miesiąca po masowym przekroczeniu granicy Ceuty hiszpańskie służby nadal różnią się w ocenie przyczyn i przebiegu kryzysu. Jak podają agencje Servimedia i EFE, policja wskazuje marokańskich urzędników i funkcjonariuszy, których działania uznaje za poszlaki koordynowania napływu ludzi na terytorium Hiszpanii. CNI informuje natomiast, że nie znalazło dowodów na operację zaplanowaną lub kierowaną przez władze w Rabacie. Z kolei Guardia Civil zarzuca CNI, że przekazane informacje nie pozwalały przewidzieć skali zagrożenia. Dochodzenie w sprawie wydarzeń z 30 i 31 lipca 2026 r. dotyczy więc zarówno odpowiedzialności strony marokańskiej, jak i skuteczności rozpoznania zagrożenia oraz obiegu informacji między hiszpańskimi instytucjami.
Spór dotyczy dokumentów przekazanych sędzi Maríi Tardón z hiszpańskiego Sądu Krajowego prowadzącej postępowanie w sprawie wtargnięcia ludzi z Maroka do Ceuty. Jak podała 16 listopada agencja Servimedia, Narodowe Centrum Wywiadu (CNI) nie znalazło dotąd dowodów pozwalających przypisać władzom marokańskim zainicjowanie, zaplanowanie lub skoordynowanie tych wydarzeń. Z kolei Policía Nacional, jak informuje Servimedia, zidentyfikowała 18 przedstawicieli marokańskiej administracji i aparatu bezpieczeństwa, których działania uznała za istotne dla śledztwa.
Spór ma zatem dwa powiązane wątki: odpowiedzialność strony marokańskiej za ewentualne zorganizowanie działań przeciwko Hiszpanii oraz skuteczność hiszpańskiego systemu ostrzegania. W drugim przypadku kluczowe jest ustalenie, czy informacje o przygotowywanych próbach przekroczenia granicy pozwoliły właściwie ocenić zagrożenie i na czas ostrzec instytucje odpowiedzialne za reakcję
Policja wskazuje poszlaki koordynacji po stronie marokańskiej
Jak pisze „El Independiente”, jednostka hiszpańskiej Policji Narodowej zajmująca się migracją i ochroną granic – wskazuje w uzupełniającym raporcie, że masowe przekraczanie granicy Ceuty miało charakter zorganizowany. Według „El Independiente” raport przygotowano na podstawie relacji 81 migrantów, protokołów przesłuchań oraz analizy materiałów wizualnych. Według „La Voz de Galicia”, wśród wskazanych osób znaleźli się Mohamed El Oualidi, szef policji w Tetuanie, oraz przedstawiciele administracji terytorialnej. Dziennik wymienia także Youssefa El Hajjiego, paszę miasta Fnidek, znanego w Hiszpanii jako Castillejos. Jego nazwisko pojawiało się już we wcześniejszym raporcie wśród osób podejrzewanych o organizowanie działań na miejscu. Policja bada więc rolę zarówno funkcjonariuszy, jak i cywilnych przedstawicieli państwa.
Znaczenie tych ustaleń wykracza poza identyfikację osób. Jak pisze „El Plural”, policja analizuje ich zachowania: wydawanie instrukcji, kierowanie ruchem ludzi, kontrolowanie sytuacji oraz powstrzymywanie się od interwencji. Wspomniany raport wskazuje, że takie zachowania obserwowano również u członków różnych struktur bezpieczeństwa, co zdaniem policji stanowi poszlakę koordynacji działań wykraczającej poza pojedynczą formację.
Ustalenie, kto znajdował się przy granicy, nie rozstrzyga jeszcze, jakie działania podejmował ani kto wydawał mu polecenia. Jak zaznacza „El Independiente”, żaden z przesłuchanych migrantów nie rozpoznał gubernatora prefektury M’diq-Fnideq, Yassine’a Jariego. Policja zidentyfikowała go na podstawie materiałów wizualnych i informacji ze źródeł otwartych. Ustalenie to dotyczy jego obecności na miejscu; samo w sobie nie dowodzi, że kierował przemieszczaniem się ludzi w stronę Ceuty. Aby określić jego rolę, trzeba ustalić, czy wydawał polecenia, do kogo były skierowane i czego dotyczyły. Z kolei wykazanie, że działania przy granicy stanowiły operację kierowaną przez władze w Rabacie, wymaga ustalenia związku między zachowaniem obecnych tam funkcjonariuszy a decyzjami ich przełożonych.
CNI: dotąd brak dowodów na operację kierowaną przez Rabat
Wywiad inaczej ocenia możliwość przypisania władzom Maroka odpowiedzialności za zorganizowanie tych wydarzeń. Jak podała 16 listopada agencja Europa Press, stanowisko to przedstawiono w raporcie z 11 listopada. Odnosi się ono do wyników dotychczasowych ustaleń i nie oznacza ostatecznego wykluczenia odpowiedzialności Rabatu.
CNI według relacji „El País” wskazuje na wezwania rozpowszechniane w mediach społecznościowych. Z tym że hiszpański wywiad nie ustalił jednak jednego ośrodka kierującego operacją ani też powiązań jej internetowych inicjatorów z aparatem państwowym Maroka. Nie wykazał również współpracy między organizatorami aktywnymi w sieci a osobami wskazanymi przez policję przy granicy. Z tej racji brak udokumentowanych powiązań między tymi środowiskami pozostaje zasadniczą luką w ustaleniach mających potwierdzić hipotezę operacji państwowej.
Jak podaje agencja Europa Press, CNI przyznaje jednocześnie, że władze marokańskie wiedziały o wezwaniach do masowego przekroczenia granicy. Według relacji Europa Press wywiad wskazuje, że przed kryzysem i podczas jego trwania władze te priorytetowo traktowały zabezpieczenie obchodów Święta Tronu z udziałem Mohammeda VI w pobliskim pałacu w Rincón. Zdaniem CNI, którego ustalenia przytacza Europa Press, ich decyzje przyczyniły się do niekontrolowanego napływu ludzi do Ceuty, bez skutecznego przeciwdziałania po stronie marokańskiej. Wywiad odróżnia jednak tę ocenę od dowodu na wcześniejsze przygotowanie całego przedsięwzięcia.
Istotne jest również porównanie z poprzednimi kryzysami. Jak relacjonował 16 listopada „SUR in English”, CNI uznaje wydarzenia z maja 2021 r. za świadomą operację państwową służącą wywarciu presji na Madryt podczas konfliktu dyplomatycznego związanego z leczeniem w Hiszpanii lidera Frontu Polisario, Brahima Ghaliego. W przypadku lipca 2026 r. wywiad nie stwierdził analogicznego mechanizmu. Z kolei „Público” podało, że CNI interpretuje wydarzenia z 2024 i 2026 r. jako przejaw wewnętrznych słabości Maroka oraz reagowania jego sił bezpieczeństwa na rozwój sytuacji bez skutecznego jej przewidywania.
Guardia Civil kwestionuje wartość ostrzeżeń CNI
Trzeci uczestnik sporu koncentruje się na przygotowaniu Hiszpanii do kryzysu. Jak poinformowała 16 listopada agencja EFE, Guardia Civil w raporcie z 11 listopada określiła informacje przekazane przez CNI jako niepełne i niewystarczające do oceny skali zagrożenia. Według stanowiska Guardia Civil przytoczonego przez EFE nie można uznać ich za wczesne ostrzeżenie przed późniejszymi wydarzeniami.
Zastrzeżenie dotyczy różnicy między wiadomością o kolejnym internetowym wezwaniu do przekroczenia granicy a rozpoznaniem sytuacji, która może przekroczyć możliwości sił odpowiedzialnych za jej ochronę. Według RTVE Guardia Civil zarzuca CNI, że przekazane informacje nie zapowiadały przejścia od zwykłej mobilizacji do wyjątkowego kryzysu. Jest to zarzut dotyczący jakości oceny zagrożenia: służba mogła wykryć przygotowania, a mimo to nie oszacować ich możliwych następstw.
Jak wynika z wykazu dokumentów opublikowanego 9 września na oficjalnej stronie hiszpańskiego rządu La Moncloa, informacje przekazywano jeszcze przed rozpoczęciem masowego przekraczania granicy. Zestawienie La Moncloa obejmuje wewnętrzne notatki CENIF z 28 i 29 lipca oraz notatkę przekazaną 29 lipca o godz. 21.09 na przejścia graniczne w Ceucie i Melilli. W tym samym wykazie figuruje pilna notatka CNI wysłana 29 lipca o godz. 18.26 do marokańskich służb DGST i DGED.
Samo wysłanie informacji o planowanych próbach przekroczenia granicy nie oznacza, że ostrzeżono odbiorców przed skalą nadchodzącego kryzysu. Jak podał portal „Spain in English”, przed wydarzeniami służby dysponowały informacjami o licznych grupach w mediach społecznościowych, w których rozpowszechniano wezwania do przekroczenia granicy. Portal opisał również rozmowę telefoniczną między CNI a przedstawicielstwem hiszpańskiego rządu w Ceucie. Należy zatem ustalić, czy przekazane informacje wskazywały na ryzyko napływu ludzi w liczbie przekraczającej możliwości służb granicznych, do kogo trafiły i jakie działania podjęli ich odbiorcy.
Guardia Civil broni w tym sporze również własnej oceny sytuacji. Według Euronews służba ta przyznaje, że przed kryzysem polegała na obserwowanym zaangażowaniu marokańskich służb i ich zdolności do powstrzymywania prób przekroczenia granicy. Śledztwo powinno zatem wyjaśnić nie tylko, jakich informacji nie przekazało CNI, lecz także dlaczego dostępne sygnały nie doprowadziły do zakwestionowania założenia, że marokańskie zabezpieczenia pozostaną skuteczne.
Śledztwo ma wyjaśnić rolę Maroka i reakcję hiszpańskich instytucji
Rozbieżności mają znaczenie procesowe. Jak podała agencja EFE 10 listopada, rząd zgodził się odtajnić dokumenty CNI na żądanie sędzi Tardón. Miały one pomóc ustalić, które organy wiedziały o planowanym przekraczaniu granicy, kiedy uzyskały tę wiedzę, jakie decyzje podjęły lub jakich działań zaniechały oraz jak zachowywały się władze Maroka. Postępowanie obejmuje więc zarówno możliwe działania strony marokańskiej, jak i funkcjonowanie hiszpańskich instytucji.
Zobacz też 
Określenie „wojna służb” oddaje ostrość publicznego konfliktu, ale może zacierać różnice między pytaniami, na które odpowiadają poszczególne raporty. Policja rekonstruuje działania konkretnych osób i poszukuje dowodów zorganizowanego charakteru wydarzeń. CNI ocenia możliwość przypisania całości przedsięwzięcia władzom państwowym. Guardia Civil wyjaśnia, jakimi informacjami dysponowała przed załamaniem kontroli granicy. Ustalenia te częściowo sobie przeczą, a częściowo dotyczą różnych poziomów odpowiedzialności.
Można bowiem wykazać, że funkcjonariusze obecni przy granicy świadomie ułatwiali jej przekraczanie, nie dysponując jeszcze dowodem na wydanie rozkazu w Rabacie. Można też potwierdzić wysłanie ostrzeżenia, a zarazem stwierdzić, że nie pozwalało ono ocenić skali zagrożenia. Rozstrzygnięcie wymaga ustalenia związku między obserwowanymi zachowaniami a decyzjami przełożonych oraz odtworzenia obiegu informacji po stronie hiszpańskiej.
Zorganizowana presja czy utrata kontroli nad granicą
Z perspektywy bezpieczeństwa zasadnicze znaczenie ma ustalenie, czy niekontrolowany napływ ludzi był skutkiem utraty kontroli, świadomego zaniechania działań, lokalnego współdziałania czy operacji zatwierdzonej na szczeblu centralnym. Każdy z tych wariantów oznacza inny mechanizm kryzysu i wymaga innej odpowiedzi.
CNI jak pisze „SUR in English”, nie odrzuca możliwości wykorzystania presji migracyjnej w działaniach hybrydowych. Wywiad uznaje również, że marokańskie służby wywiadowcze, siły bezpieczeństwa i wojsko dysponują zdolnościami potrzebnymi do przeprowadzenia takiego przedsięwzięcia. Odróżnia jednak zdolność do przeprowadzenia operacji od dowodu jej wykonania.
Dla Hiszpanii spór ujawnia problem szerszy niż różnica ocen dotyczących Maroka. Państwo potrzebuje procedur pozwalających reagować na ryzyko załamania kontroli granicy jeszcze przed ustaleniem wszystkich sprawców i ich zamiarów. Ochrona granicy nie może czekać na odtworzenie pełnego łańcucha dowodzenia po drugiej stronie.
Ustalenia policji uzasadniają dalsze badanie roli marokańskiego aparatu bezpieczeństwa. Stanowisko CNI wskazuje natomiast, jakie okoliczności wywiad uznaje obecnie za udowodnione. Zarzuty Guardia Civil stawiają osobne pytanie: dlaczego rozpoznane sygnały zagrożenia nie przełożyły się na przygotowanie do kryzysu? Dopiero wyjaśnienie wszystkich trzech kwestii pozwoli ustalić, czy Ceuta padła ofiarą zorganizowanej presji zewnętrznej, błędnej oceny zagrożenia, czy połączenia obu tych mechanizmów.





