Miliardy na ochronę ludności. Na co zostaną wydane pieniądze?

Program Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej na lata 2027–2031, w którym opisano szczegółowy podział pieniędzy oraz wykaz zadań, na które mają zostać przeznaczone, opublikowany został „Monitorze Polskim”. Program określa kierunki rozwoju systemu ochrony ludności i obrony cywilnej na pięć kolejnych lat, a także finansowanie poszczególnych obszarów i zadań.

Autorzy programu podkreślają, że jego realizacja ma wzmocnić przygotowanie instytucji i obywateli. Jak zapisano w dokumencie, działania mają służyć „wzmocnieniu odporności społeczeństwa, rozwojowi zdolności organizacyjnych i operacyjnych służb oraz instytucji odpowiedzialnych za bezpieczeństwo”.

Ponad 102 miliardy złotych w pięć lat

Łączna kwota przewidziana w programie wynosi około 102,39 mld zł. Finansowanie ma stopniowo rosnąć: w 2027 roku zaplanowano 19,11 mld zł, rok później 19,67 mld zł, a w 2029 roku 20,45 mld zł. W 2030 roku kwota ma sięgnąć 21,22 mld zł, natomiast w ostatnim roku obowiązywania programu – 21,94 mld zł.

Oznacza to, że między pierwszym a ostatnim rokiem realizacji dokumentu roczne finansowanie wzrośnie o około 2,83 mld zł. Program zastrzega jednocześnie, że wskazane wartości mogą ulegać zmianom w związku z planowaniem budżetowym i zmianami produktu krajowego brutto.

Dokument rozdziela środki pomiędzy dysponentów budżetowych i wskazuje zadania, które mogą zostać sfinansowane w ramach poszczególnych obszarów programu. Nie jest to więc wyłącznie plan zakupów sprzętu. Obejmuje również przygotowanie struktur organizacyjnych, wyznaczanie personelu, rozwijanie procedur, szkolenia oraz budowę systemu monitorowania postępów.

Znaczenie ma także możliwość rozłożenia kosztownych przedsięwzięć na kilka lat. Jak wskazali autorzy w programie, „stabilne finansowanie pozostaje podstawowym warunkiem dalszego zwiększania zdolności systemu”. Rozwiązanie to ma ułatwić powiązanie dostępności pieniędzy z czasem potrzebnym na przygotowanie dokumentacji, przeprowadzenie postępowań i realizację inwestycji.

Siedem obszarów, jeden system

Autorzy dokumentu podzielili zadania na siedem obszarów. Pierwszy dotyczy personelu ochrony ludności, w tym organizacji systemu, obsady kadrowej oraz przydziałów mobilizacyjnych obrony cywilnej. Drugi obejmuje ciągłość działania i bazę magazynową, a więc między innymi zabezpieczenie dostaw podstawowych usług, energii, wody i zasobów niezbędnych do przetrwania. Trzeci skupia się na wyposażeniu podmiotów ochrony ludności, w tym służb ratowniczych.

Czwarty obszar to łączność, wykrywanie zagrożeń, ostrzeganie i alarmowanie, a także bezpieczeństwo teleinformatyczne. Piąty obejmuje infrastrukturę ochronną: budowle ochronne, miejsca doraźnego schronienia, punkty schronienia oraz odporną infrastrukturę medyczną. Szósty dotyczy edukacji, szkoleń i działalności naukowo-badawczej. Siódmy został poświęcony Komponentowi Medycznemu Szefa Obrony Cywilnej.

Podział – jak zapewniają autorzy – ma znaczenie praktyczne: program określa zadania i podobszary, do których można przypisać inwestycje, a tym samym ocenić, czy kwalifikują się one do finansowania. W dokumencie czytamy, że działania inwestycyjne powinny być łączone z odpowiednimi przedsięwzięciami organizacyjnymi.

W programie zwrócono uwagę na konieczność rozwijania poszczególnych zdolności w sposób powiązany. „Takie podejście służy stopniowemu zwiększaniu zdolności całego systemu, a nie wyłącznie jego poszczególnych elementów” – zaznaczono w części poświęconej diagnozie dotychczasowych działań.

Najpierw przygotowanie, później rozwijanie zdolności

Program rozpisuje realizację na trzy zasadnicze etapy. Rok 2027 ma służyć przede wszystkim wyznaczaniu priorytetów i standaryzacji. W tym czasie przewidziano między innymi rozpoczęcie wyznaczania podmiotów ochrony ludności, przygotowanie zasad współpracy z organizacjami pozarządowymi, rozwijanie ewidencji obrony cywilnej, identyfikowanie potrzeb sprzętowych i geograficznych oraz rozpoczęcie inwestycji w infrastrukturę ochronną. W planach znalazły się również działania szkoleniowe, edukacja społeczeństwa i przygotowanie narzędzi do monitorowania programu.

Z kolei lata 2028–2029 mają być okresem wdrażania i wzmacniania zdolności. Dokument przewiduje wówczas rozwój rejestrów, zwiększanie liczby osób objętych przydziałami mobilizacyjnymi, wyposażanie podmiotów w sprzęt ochronny, rozbudowę bezpiecznej łączności oraz zwiększanie zdolności do prowadzenia ewakuacji. Równolegle mają rozwijać się infrastruktura ochronna, zaplecze medyczne i rozwiązania zapewniające ciągłość podstawowych usług.

Jak czytamy, w latach 2030–2031 nacisk ma zostać położony na stabilizację systemu i planowanie jego dalszego rozwoju. Program zakłada pełniejsze obsadzenie struktur, ustabilizowanie logistyki, osiąganie zdolności ewakuacyjnych określonych w planach oraz zapewnienie dostępności infrastruktury ochronnej w wymaganej skali. Końcowy etap ma także służyć wykorzystaniu wyników monitorowania do oceny zdolności, korekty priorytetów i przygotowania kolejnego programu.