Białoruś skarży się na zaporę i chce międzynarodowych mediacji

Białoruś zwróciła się do UNESCO z prośbą o mediację w sporze z Polską dotyczącym zapory na granicy. Mińsk twierdzi, że stalowe ogrodzenie zagraża ekosystemowi Puszczy Białowieskiej i domaga się wznowienia dialogu z Warszawą. Sprawa została poruszona podczas 48. sesji Komitetu Światowego Dziedzictwa UNESCO w mieście Busan w Korei Południowej.

Mińsk apeluje o interwencję UNESCO

Podczas obrad przedstawiciel białoruskiego Ministerstwa Zasobów Naturalnych i Ochrony Środowiska Jewgienij Korzun przekonywał, że wybudowana przez Polskę zapora stanowi zagrożenie dla transgranicznego ekosystemu Puszczy Białowieskiej – jednego z najcenniejszych kompleksów leśnych w Europie.

„Jesteśmy przekonani, że wszystkie kwestie związane z Puszczą Białowieską powinny być rozstrzygane wyłącznie w oparciu o profesjonalne kryteria i zgodnie z międzynarodowymi porozumieniami dotyczącymi ochrony przyrody” – powiedział przedstawiciel Mińska.

Białoruś zaapelowała do UNESCO o podjęcie roli mediatora pomiędzy oboma państwami. Korzun zadeklarował również gotowość do wznowienia współpracy na poziomie eksperckim oraz przyjęcia w pierwszym kwartale 2027 roku misji monitorującej ekspertów Centrum Światowego Dziedzictwa UNESCO i Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody (IUCN).

Geneza zapory

Polska zapora na granicy z Białorusią została wybudowana w 2022 roku w odpowiedzi na kryzys migracyjny, który rozpoczął się latem 2021 roku. Wówczas na granicy pojawiły się tysiące migrantów z Bliskiego Wschodu i Afryki, sprowadzanych na Białoruś m.in. drogą lotniczą.

Polskie, litewskie i łotewskie władze uznały, że napływ migrantów nie był spontaniczny, lecz stanowił element działań hybrydowych prowadzonych przez Białoruś przy wsparciu Rosji. Według służb migranci byli wykorzystywani jako narzędzie wywierania presji na państwa wschodniej flanki NATO i Unii Europejskiej.

Zapora ma około 186 kilometrów długości i 5,5 metra wysokości. Została wyposażona w system monitoringu i ma ograniczać nielegalne przekraczanie granicy.

Sytuacja na granicy wielokrotnie prowadziła do niebezpiecznych incydentów. W maju 2024 roku podczas służby w rejonie Dubicz Cerkiewnych śmiertelnie ranny został 21-letni żołnierz Wojska Polskiego Mateusz Sitek. Został ugodzony nożem przez osobę znajdującą się po białoruskiej stronie zapory podczas osłaniania uszkodzonego fragmentu ogrodzenia. Polskie służby od lat wskazują, że białoruskie formacje mundurowe aktywnie uczestniczą w organizowaniu prób nielegalnego przekraczania granicy, doprowadzając migrantów pod zaporę.

Co na to UNESCO

Jak poinformowało Ministerstwo Klimatu i Środowiska, decyzja dotycząca stanu zachowania transgranicznego obiektu światowego dziedzictwa „Puszcza Białowieska” została jednogłośnie przyjęta przez Komitet Światowego Dziedzictwa UNESCO. UNESCO pozytywnie oceniło działania Polski związane z ochroną Puszczy, w tym zakończenie prac nad Planem Zarządzania dla polskiej części obiektu.

Jednocześnie Komitet podkreślił, że dla zachowania wartości przyrodniczej Puszczy Białowieskiej istotne jest utrzymanie ciągłości ekologicznej całego transgranicznego obszaru oraz ograniczanie fragmentacji siedlisk. Wskazano również na potrzebę szczegółowej oceny wpływu inwestycji infrastrukturalnych na walory przyrodnicze tego miejsca. Polska delegacja zaznaczyła, że ochrona unikatowego ekosystemu pozostaje priorytetem, jednak musi być realizowana z uwzględnieniem bezpieczeństwa państwa i ochrony granicy zewnętrznej Unii Europejskiej.

Sprawa skargi do UNESCO pojawia się w momencie, gdy służby obserwują ponowny wzrost presji migracyjnej na granicach Białorusi z państwami Unii Europejskiej, szczególnie z Łotwą. Zdaniem polskich służb działania Mińska nadal wpisują się w strategię wywierania presji na kraje regionu poprzez wykorzystywanie migracji jako narzędzia destabilizacji.