Zmiana na szczytach FSB

Według serwisu WČK-OGPU oraz aktualnego profilu Agentura.ru gen. Naib Nagumanow objął kierownictwo Służby Bezpieczeństwa Ekonomicznego FSB – jednej z najbardziej wpływowych struktur rosyjskiej Federalnej Służby Bezpieczeństwa. Dotychczas kierował Zarządem „P”, odpowiedzialnym za kontrwywiadowczą ochronę przemysłu, i był zastępcą szefa SEB. Oznacza to, że człowiek wywodzący się z pionu przemysłowego przejmuje strukturę obejmującą swoim zainteresowaniem bankowość, wielkie przedsiębiorstwa państwowe, przemysł obronny, energetykę i transport. W tle nominacji pozostaje odejście Siergieja Ałpatowa oraz niepotwierdzone niezależnie doniesienia o zmianach układu wpływów wewnątrz rosyjskiego aparatu bezpieczeństwa.

Informację o objęciu Służby przez Naiba Nagumanowa podał 1 października 2026 r. WČK-OGPU. Według tego źródła nowy szef został już przedstawiony kierownictwu i funkcjonariuszom SEB. Aktualny profil Agentura.ru również wskazuje Nagumanowa jako szefa Służby od października 2026 r. Nie opublikowano natomiast publicznego komunikatu FSB ani Kremla przedstawiającego szczegóły tej decyzji personalnej.

Gospodarczy aparat operacyjny FSB

Znaczenie tej zmiany wynika przede wszystkim z pozycji samej Służby Bezpieczeństwa Ekonomicznego, nazywanej również Czwartą Służbą FSB. Centrum „Dossier” określa SEB jako jedną z najbardziej wpływowych struktur Federalnej Służby Bezpieczeństwa. Jej znaczenie wynika z dostępu do sektorów, w których krzyżują się bezpieczeństwo państwa, wielkie pieniądze, strategiczny przemysł i interesy największych rosyjskich przedsiębiorstw.

Jednym z podstawowych pionów Służby jest Zarząd „K”, odpowiadający za kontrwywiadowczą ochronę sfery kredytowo-finansowej. Według Agentura.ru i Centrum „Dossier” w obszarze jego zainteresowania znajdują się między innymi banki, firmy ubezpieczeniowe, Bank Centralny, organy podatkowe i służba celna. Funkcjonariuszy tej jednostki określa się w rosyjskim żargonie służb specjalnych jako „kaszników”.

Drugim kluczowym pionem jest Zarząd „P”, którym przed awansem kierował Nagumanow. To jednostka odpowiedzialna za kontrwywiadowczą ochronę przemysłu. W jej obszarze zainteresowania znajdują się przedsiębiorstwa strategiczne, przemysł obronny, energetyka oraz największe koncerny państwowe. Centrum „Dossier” wymienia w tym kontekście między innymi Rostech, Roskosmos, Rosatom, przedsiębiorstwa naftowe i gazowe, wielkie zakłady zbrojeniowe, elektrownie atomowe oraz sektor wydobywczy.

Zarząd „T” odpowiada za transport i łączność – kolej, lotnictwo cywilne, dworce oraz inne elementy infrastruktury transportowej. Historycznie z SEB związane były również Zarządy „M” i „N”. W przypadku „M” dostępne źródła wskazują jednak, że około 2009–2010 r. jednostkę wyłączono ze struktury Czwartej Służby i podporządkowano bezpośrednio kierownictwu FSB. Nie należy więc przedstawiać jej jako obecnego pionu podległego Nagumanowowi.

SEB nie prowadzi polityki gospodarczej w znaczeniu administracyjnym i nie zastępuje ministerstw. Jej pozycja wynika z czegoś innego: dysponuje narzędziami operacyjnymi i kontrwywiadowczymi pozwalającymi działać jednocześnie w sektorze finansowym, strategicznym przemyśle i transporcie. W tym sensie jest gospodarczym aparatem operacyjnym FSB.

Stanowisko, z którego prowadzi droga na szczyt

Znaczenie SEB dobrze ilustrują kariery jej wcześniejszych szefów. Przykładem może być Aleksander Bortnikow, obecny dyrektor FSB, wcześniej sam kierował Służbą Bezpieczeństwa Ekonomicznego. Później na jej czele stał Siergiej Korolow, który w marcu 2021 r. został pierwszym zastępcą dyrektora FSB.

Kierowanie SEB nie jest więc stanowiskiem technicznym na obrzeżach aparatu bezpieczeństwa. To jeden z najważniejszych szczebli w strukturze Łubianki, zapewniający dostęp zarówno do strategicznych sektorów gospodarki, jak i do najwyższego kierownictwa służby. W tym kontekście awans Nagumanowa nabiera znaczenia wykraczającego poza zwykłą rotację kadrową.

Naib Wazychowicz Nagumanow urodził się w 1962 r. w obwodzie orenburskim. Informacje opublikowane w 2015 r. przez regionalne struktury FSB wskazywały, że ma dwa wyższe wykształcenia, służy w organach bezpieczeństwa państwa od 1988 r. i jest weteranem działań bojowych. Zajmował stanowiska operacyjne i kierownicze w strukturach bezpieczeństwa w obwodzie orenburskim oraz w aparacie centralnym. Następnie kierował FSB w obwodzie uljanowskim.

W czerwcu 2015 r. został mianowany szefem regionalnego zarządu FSB w obwodzie archangielskim. W ówczesnych oficjalnych informacjach występował jako generał-major. Później powrócił do centrali i objął kierownictwo Zarządu „P” SEB, a następnie został także zastępcą szefa całej Służby. To właśnie praca w Zarządzie „P” ukształtowała jego pozycję w centralnym aparacie FSB. Nagumanow przez lata funkcjonował na styku służb specjalnych, przemysłu obronnego, energetyki i największych przedsiębiorstw państwowych.

Wersja WČK-OGPU: Diumin w tle zmiany

Nagumanow zastąpił Siergieja Ałpatowa, który kierował Służbą Bezpieczeństwa Ekonomicznego po awansie Siergieja Korolowa na pierwszego zastępcę dyrektora FSB. We wrześniu 2026 r. „Ważne historie” podały, powołując się na dwóch byłych funkcjonariuszy, że Ałpatow odszedł z powodów zdrowotnych. Rozmówcy wskazywali również, że FSB może czekać szersza reorganizacja.

Inną wersję przedstawia WČK-OGPU, łącząc odejście Ałpatowa z konfliktem wokół działań SEB wobec Ilji Trabera oraz osób z otoczenia Arkadija Rotenberga. Według projektu w zmianę kierownictwa miał być zaangażowany Aleksiej Diumin. Twierdzenia te opierają się jednak na anonimowych źródłach i nie zostały niezależnie potwierdzone.

Inny obraz wydarzeń przedstawiają WČK-OGPU i współpracujący z nim Rucriminal.info. Według nich wejście Nagumanowa do centralnego aparatu FSB miał wspierać Siergiej Korolow, jego dawny przełożony w SEB. W ostatnich latach Nagumanow miał jednak nawiązać bliskie relacje z Aleksiejem Diuminem, byłym gubernatorem obwodu tulskiego, a obecnie sekretarzem Rady Państwa.

Według anonimowego rozmówcy projektu znajomość miała rozwinąć się podczas kontroli przedsiębiorstw przemysłu obronnego w obwodzie tulskim, prowadzonych przez Zarząd „P”. WČK-OGPU twierdzi również, że od 2024 r. Zarząd „P” zaczął znacznie aktywniej działać wobec największych struktur państwowych, wymieniając Rosatom, Roskosmos, Rostech i Gazprom.

Nie oznacza to jednak, że wcześniej jednostka nie miała wobec nich kompetencji. Przedsiębiorstwa z tych sektorów od dawna znajdowały się w obszarze zainteresowania Zarządu „P”. Jeśli relacja WČK-OGPU jest prawdziwa, zmianą byłaby intensywność działań, a nie formalne rozszerzenie kompetencji jednostki.

Napięcie wewnątrz Służby

Najdalej idący element relacji WČK-OGPU dotyczy przyczyn odejścia Ałpatowa. Serwis łączy jego dymisję z działaniami SEB wobec kryminalnego biznesmena Ilji Trabera, znanego jako „Antikwar”, oraz osób związanych z Arkadijem Rotenbergiem. Według WČK-OGPU Diumin miał przekonać Władimira Putina, że działania Służby wobec tych środowisk uderzają pośrednio w reputację prezydenta. To spowodowało, że Ałpatow miał stracić stanowisko. W tym miejscu należy zaznaczyć, że wersja WČK-OGPU oparta jest na anonimowych informatorach, a nie jest to oficjalnie potwierdzony przebieg wydarzeń.

Natomiast dobrze udokumentowana jest natomiast sama sprawa Trabera. Ten kryminalny biznesmen został zatrzymany 17 czerwca 2026 r. w związku ze śledztwem dotyczącym zabójstwa przedsiębiorcy i deputowanego Aleksandra Pietrowa. Pod koniec sierpnia wyszedł z aresztu, a 31 sierpnia jego adwokat poinformował o zakończeniu wobec niego postępowania z powodu braku potwierdzenia jego udziału w przestępstwie. Następnego dnia RBC podało, że postępowanie zakończono także wobec pozostałych figurantów sprawy.

Zwrot w śledztwie bezpośrednio poprzedzał odejście Ałpatowa, ale sama chronologia nie dowodzi związku przyczynowego ani osobistej interwencji Diumina. Co istotne, WČK-OGPU przytacza również konkurencyjną wersję funkcjonującą wewnątrz FSB. Według niej Ałpatow przeszedł na początku września poważną operację, a w październiku wygasał jego kontrakt, którego z powodów zdrowotnych nie zamierzał przedłużać. Wersja ta jest zbieżna z podstawowym powodem odejścia podawanym przez „Ważne historie”.

Człowiek przemysłu przejmuje gospodarcze ramię FSB

Według WČK-OGPU po zmianie kierownictwa w SEB zapanowała napięta atmosfera. Znaczna część kadry kierowniczej miała być związana z Ałpatowem, a działania rozpoczęte za jego czasów – według anonimowego rozmówcy projektu – zostały czasowo wstrzymane. Jeżeli rzeczywiście dojdzie do większych zmian personalnych, będzie można lepiej ocenić, czy nominacja Nagumanowa oznacza zwykłą sukcesję, czy początek głębszej przebudowy Służby.

Najważniejszym elementem nominacji nie są jednak spekulacje o przynależności Nagumanowa do któregoś z nieformalnych „klanów”, lecz jego dotychczasowa specjalizacja. Jako szef Zarządu „P” odpowiadał za pion działający w strategicznym przemyśle, energetyce oraz przedsiębiorstwach mających zasadnicze znaczenie dla rosyjskiego kompleksu wojskowo-przemysłowego. Teraz przejmuje odpowiedzialność również za pozostałe obszary pozostające w zainteresowaniu Służby, w tym finanse i transport. Ma to szczególne znaczenie w warunkach rosyjskiej gospodarki coraz silniej podporządkowanej potrzebom wojny, rosnącym wydatkom obronnym i produkcji zbrojeniowej.