Twarzą w twarz z człowiekiem, który kazał go zabić. Budanow i generał FSB przy jednym stole

Le Monde opisał zetknięcie Minajewa i Budanowa podczas negocjacji, które odbyły się kilka dni temu w hotelu Emirates Palace Mandarin Oriental w Abu Zabi. Relacja nie przedstawia treści ich osobnej rozmowy ani nie potwierdza spotkania w cztery oczy.

Gen. Dmitrij Minajew, weteran wojny czeczeńskiej, kieruje Departamentem Operacji Kontrwywiadowczych FSB, znanym pod rosyjskim skrótem DKRO. To jego nazwisko pojawiało się w ukraińskich ustaleniach dotyczących zamachów na długo przed obecną rundą rozmów.

17 kwietnia 2019 r. ówczesny szef SBU Wasyl Hrycak publicznie wskazał go jako organizatora zabójstw Ołeksandra Charaberiusza i Maksyma Szapowała oraz przygotowań do zabicia kolejnego ukraińskiego oficera. Według Hrycaka generał FSB nadzorował końcowe fazy operacji z tzw. centrum operacji specjalnych struktur bezpieczeństwa separatystycznej „Donieckiej Republiki Ludowej”.

Płk Ołeksandr Charaberiusz, oficer kontrwywiadu SBU, zginął 31 marca 2017 r. w eksplozji samochodu w Mariupolu. Płk Maksym Szapował, oficer ukraińskiego wywiadu wojskowego, został zabity 27 czerwca tego samego roku w podobnym zamachu w Kijowie.

Zarzuty dotyczące kierowniczej roli Minajewa były więc publicznie przedstawiane przez ukraińskie służby już kilka lat przed negocjacjami w Abu Zabi. Wypowiedzi Hrycaka odnotowały wówczas Ukrinform i Interfax-Ukraina.

Kolejnym celem miał być Kyryło Budanow. Radio Swoboda w publikacji z sierpnia 2023 r. przypomniało próbę zabójstwa z 4 kwietnia 2019 r. Według SBU ładunek pod jego samochodem w Kijowie podkładał Aleksiej Komariczew, obywatel Rosji wskazany jako oficer rosyjskiego wywiadu wojskowego i dowódca grupy dywersyjnej. Bomba eksplodowała podczas montażu, ciężko raniąc zamachowca. Zatrzymano również jego współpracownika, Timura Dzortowa.

SBU uznawała Dmitrija Minajewa za organizatora tej i innych operacji przeciwko ukraińskim oficerom. W przedstawionej przez ukraińskie służby wersji wydarzeń generał FSB odpowiadał zatem za organizację zamachu, a jego bezpośrednim wykonawcą był oficer wywiadu wojskowego. Z tym że należy zaznaczyć, że Budanow nie kierował jeszcze wówczas HUR – stanowisko szefa ukraińskiego wywiadu wojskowego objął 5 sierpnia 2020 r.

Działalność Minajewa obejmowała również udział w wymianach więźniów z Zachodem. W artykule śledczym „Tropem budzącej największy strach tajnej służby Putina – z rosyjskiego więzienia i spoza jego murów”, opublikowanym w grudniu 2024 r. w „The Wall Street Journal”, Evan Gershkovich i współpracujący z nim dziennikarze opisali rolę generała w zatrzymywaniu obywateli USA i przygotowywaniu wymian. Według ich ustaleń Minajew uczestniczył w wybieraniu Amerykanów do zatrzymania oraz Rosjan, których Kreml chciał odzyskać w zamian. Sam Gershkovich relacjonował, że 1 sierpnia 2024 r., w dniu wymiany, generał towarzyszył zwalnianym więźniom podczas transportu z Rosji.

Gershkovich był jedną z 16 osób uwolnionych z więzień w Rosji i Białorusi w ramach wielostronnego porozumienia. Państwa zachodnie przekazały wówczas Rosji ośmiu więźniów, wśród nich skazanego w Niemczech za zabójstwo Wadima Krasikowa oraz oskarżony o szpiegostwo na rzecz Rosji Pawła Rubcowa. Zwolnienie Krasikowa i uwolnienie Gershkovicha były elementami tej samej operacji, a nie odrębnej wymiany „jeden za jednego”.

W Abu Zabi Minajew uczestniczył w rozmowach jako ekspert. W rosyjskiej reprezentacji na spotkanie 10–11 listopada 2026 r. służby miały jednak przedstawicieli również w głównej grupie negocjacyjnej. Do pięcioosobowego zespołu kierowanego przez Władimira Miedinskiego weszli Aleksiej Komkow, szef Służby Informacji Operacyjnej i Stosunków Międzynarodowych FSB, oraz Igor Kostiukow, szef Głównego Zarządu Sztabu Generalnego Sił Zbrojnych Rosji – wywiadu wojskowego powszechnie nazywanego GRU. Skład ten potwierdziły rosyjskie agencje i „Wiedomosti”.

Jak zauważył portal „Agientstwo”, Minajew i Komkow nie figurowali w składach wcześniejszych rund. Ich dołączenie oznaczało rozszerzenie reprezentacji służb w tym formacie negocjacji. Obok kierownictwa wywiadu wojskowego pojawili się przedstawiciele FSB, których struktury wiązano z operacjami przeciwko Ukrainie i wymianami więźniów z Zachodem.

Aleksiej Komkow reprezentował Piątą Służbę FSB, czyli Służbę Informacji Operacyjnej i Stosunków Międzynarodowych. Według „Agientstwa” do 2016 r. kierował drugą służbą Zarządu Bezpieczeństwa Wewnętrznego FSB, następnie objął cały zarząd, a w 2019 r. został zastępcą szefa kontrwywiadu wojskowego. Na czele Piątej Służby stanął w 2024 r.

Portal „Ważne Historie” przypomniał rolę tej struktury w przygotowaniach do pełnoskalowej inwazji. Według ustaleń przywołanych przez redakcję jej ówczesne kierownictwo przekonywało Kreml, że Ukraina szybko się załamie. Wtedy służbą kierował Siergiej Biesieda. Komkow reprezentował więc strukturę od lat zaangażowaną w rosyjskie działania wobec Ukrainy, choć sam objął to stanowisko już po rozpoczęciu pełnoskalowej wojny.

Wywiad wojskowy reprezentował Igor Kostiukow. Jako szef GRU zasiadał w głównej grupie negocjacyjnej, obok Komkowa i rosyjskich dyplomatów. W rozmowach uczestniczył zatem bezpośrednio szef rosyjskiego wywiadu wojskowego. Jest on objęty sankcjami związanymi z działalnością tej służby. Brytyjskie MSZ w styczniu 2019 r. informowało o objęciu restrykcjami szefa i zastępcy szefa GRU w związku z odpowiedzialnością służby za użycie środka paralityczno-drgawkowego w Salisbury. W Abu Zabi Rosję reprezentowali zatem ludzie kierujący strukturami wskazywanymi przez państwa europejskie i Ukrainę jako wykonawcy wrogich operacji.

Szef GRU zabrał również głos po zakończeniu spotkania. Jak podał Interfax, Kostiukow oskarżył państwa UE o utrudnianie negocjacji przez ich wypowiedzi i decyzje. Zastrzegł przy tym, że przedstawiciele europejscy fizycznie nie przeszkadzali w prowadzeniu rozmów. Nie ujawnił szczegółów ustaleń wojskowych.

Delegację uzupełniali oficerowie Sztabu Generalnego, w tym Jurij Żygarłowski z Głównego Zarządu Operacyjnego oraz Aleksandr Zorin, przedstawiany w zestawieniach jako pierwszy zastępca szefa Zarządu Informacji. Ich obecność wzmacniała wojskowy skład zespołu.

Najbardziej konkretnym rezultatem negocjacji było uzgodnienie dużej wymiany jeńców, ogłoszone przez Miedinskiego i potwierdzone przez Jareda Kushnera. Budanow mówił po spotkaniu o trudnych rozmowach i znaczącym postępie w sprawie powrotu jeńców. Doświadczenie Minajewa w wymianach więźniów stanowi istotny kontekst jego udziału w negocjacjach. Nie ujawniono jednak, jakie zadania mu powierzono ani jaki był jego wkład w osiągnięcie porozumienia.

Udział Minajewa najdobitniej pokazuje, kogo Kreml zdecydował się włączyć do negocjacji. Generał oskarżany przez Kijów o organizowanie zabójstw ukraińskich oficerów i próby zamachu na Budanowa reprezentował Rosję wobec delegacji, w której zasiadał człowiek wskazywany jako cel tej operacji.

Jego obecność, wraz z Komkowem i Kostiukowem, pozwala wnioskować, że Kreml uznał wiedzę i kompetencje kierownictwa służb za potrzebne przy omawianiu ustaleń oraz przygotowaniu ich wykonania. Nie przesądza to jednak o samodzielności tych funkcjonariuszy w podejmowaniu decyzji politycznych.