„Nie chcę brzmieć jak panikarz”. Szef MI5: terroryści mogą wkrótce użyć broni biologicznej

Wirus stworzony w garażu

Kilka miesięcy wcześniej na podobne zagrożenie zwrócił uwagę między innymi Stéphane Bancel dyrektor generalny Moderny koncernu biotechnologicznego specjalizującego się w opracowywaniu nowoczesnych leków i szczepionek (w tym przeciwko COVID-19). W czerwcu 2026 r. podczas wywiadu powiedział: ”Bardzo boję się bioterroryzmu. Można dziś bardzo tanio opracować wirusa w garażu i rozprzestrzenić go w Europie. Dotycz to zarówno pojedynczych osób, radykalnych grup, ale też może być inspirowane (np. w ramach wojny hybrydowej) przez państwa wrogie”. 

Zagrożenie w tym zakresie jest coraz większe nie tylko ze względu na rosnące możliwości wykorzystania przez sprawców AI i innych nowinek technologicznych, ale również coraz silniejsze powiązania między terrorystami, służbami specjalnymi wrogich państw oraz grupami przestępczymi. Ta niebezpieczna triada nabiera szczególnego znaczenia w obecnych uwarunkowaniach międzynarodowych choćby w przypadku ataków hybrydowych i niejednokrotnie powiązanego z nimi terroryzmu państwowego. 

Cel uświęca środki

Terroryzm cały czas ewoluuje a jednym z ważniejszych tego przejawów jest poszukiwanie przez terrorystów coraz to nowych form ataków. Obejmują one szerokie spektrum środków począwszy od noża czy broni palnej przez rozpędzony samochód albo zamach bombowy, a kończąc na atakach w cyberprzestrzeni. Szczególnie zaskakującą formą ataku było na przykład zdarzenie z 2021 roku kiedy zradykalizowany duński islamista zabił w Norwegii głównie strzałami z łuku 5 osób oraz ranił 2 kolejne. Wśród wielu różnorodnych metod stosowanych przez terrorystów na szczególną uwagę zasługuje jednak użycie broni biologicznej. 

Kontekst historyczny

Stosowanie broni biologicznej ma miejsce od wieków. Jednym z najstarszych przypadków było wykorzystanie w XIV wieku p.n.e. przez Hetytów stada baranów zakażonych niebezpieczną substancją czy działania w IV wieku p.n.e. Aleksandra Macedońskiego, którego wojska podczas wycofywania się porzucały zwłoki koni i żołnierzy zmarłych na choroby zakaźne. Dodatkowo występowały też pandemie różnych chorób zakaźnych jak choćby dżumy, która tylko w Europie w XIV wieku, według różnych danych, doprowadziła do śmierci od 30 proc. do 60 proc. populacji.

Eskalacja prac nad wykorzystaniem broni biologicznej nastąpiła w XX wieku. Miało to szczególnie miejsce podczas II wojny światowej oraz zimnej wojny, ale też i po jej zakończeniu. Na przykład w tym okresie tylko ZSRR osiągnął zdolność produkcji 4,5 tony wąglika rocznie. Według danych służb specjalnych USA w latach 1900-1999 odnotowano 415 przypadków zamachów terrorystycznych z użyciem elementów chemicznych, biologicznych czy materiałów rozszczepialnych. Groźby użycia broni biologicznej nie ustały w XXI wieku. Nastąpiło to między innymi za sprawą islamistów i deklaracji Osamy bin Ladena, że stosowanie broni jądrowej, chemicznej czy biologicznej jest w pełni uzasadnione. W samolotach, które 11 września 2001 uderzyły w WTC i Pentagon znaleziono instrukcje rozrzucania broni biologicznej przy użyciu samolotów rolniczych. W tym samym roku w USA doszło też do rozsyłania przesyłek zawierających wąglik, co spowodowało zakażenie 22 osób, z których 5 zmarło. 

Współczesna groźba

Broń biologiczna może zostać wykorzystana nie tylko przez podmioty wspierające lub stosujące terroryzm państwowy, w tym na przykład służby specjalne Rosji czy Iranu, ale także przez organizacje terrorystyczne albo ekstremistyczne (choćby ISIS, Al-Kaida, Hamas, Hezbollah i inne), a nawet samotne wilki. Sprzyja temu możliwość wykorzystania AI, komputerów kwantowych, dronów lub innych nowinek technologicznych. Dobrym tego przykładem jest używanie internetu satelitarnego Starlink przez grupy terrorystyczne w Afryce Zachodniej czy stosowanie AI przez bojowników Huti. Wykorzystywali oni model sztucznej inteligencji Claude do konstruowania rakiet i pocisków balistycznych, co potwierdził producent systemu firma Anthropic.

Z punktu widzenia terrorystów lub innych sprawców jest bardzo wiele argumentów przemawiających za użyciem broni biologicznej. Najważniejsze z nich to: łatwość i niskie koszty wyprodukowania, w tym dzięki AI, możliwość rozpylenia na przykład w formie aerozolu, wywołanie paniki i zastraszenia, rozgłos medialny, wysoki poziom zakażania i śmiertelności czy często brak skutecznej ochrony lub możliwości leczenia. Stąd też tak duże zaniepokojenie niektórych państw i środowisk medycznych sytuacją, która wystąpiła po śmierci w październiku 2026 roku pracowniczki rosyjskiego instytutu, która rozbiła probówkę zawierającą patogen dżumy płucnej. Śmiertelność zakażenia dżumą płucną w przypadku braku leczenia wynosi 100 proc., a przy zastosowaniu odpowiednich antybiotyków 30-50 proc.

Groźba użycia broni biologicznej choćby jako elementu działań hybrydowych oraz jej wykorzystania w celach politycznych, ideologicznych czy propagandowych cały czas wzrasta. Świadczą o tym nie tylko kolejne ostrzenia ekspertów, ale też raport służb. Kluczowe w tym wszystkim jest jednak pytanie czy nie zignorujemy kolejnego ostrzeżenia i w jakim stopniu jesteśmy skutecznie przygotowani na to zagrożenie?

Podkreślając, że jak informuje Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) pogłębia się też problem antybiotykoodporności co powoduje, że każdego roku umiera na świecie około 2 mln osób. Oprócz tego istnieje 12 grup groźnych bakterii na które ma obecnie żadnego antybiotyku. Z ich powodu umiera ponad 700 tys. osób rocznie. W sytuacji nie wynalezienia nowych leków do 2050 liczba ta może wzrosnąć corocznie nawet do 10 mln.

Prof. Sebastian Wojciechowski – Zakład Studiów Strategicznych i Bezpieczeństwa Międzynarodowego UAM. Główny analityk Instytutu Zachodniego. Ekspert NATO DEEP eAcademy oraz OBWE ds. bezpieczeństwa. Redaktor naczelny „Przeglądu Strategicznego”.