Podkarpacie niegotowe na dywersję? NIK o lukach w bezpieczeństwie

Najwyższa Izba Kontroli opublikowała na swojej stronie internetowej wystąpienia z kontroli dotyczącej przygotowania organów państwa na wypadek zagrożeń dywersyjnych na terenie województwa podkarpackiego. Kontrola obejmowała okres od 1 stycznia 2022 roku do 30 września 2025 roku. Działaniami sprawdzającymi objęto: Podkarpacki Urząd Wojewódzki, Starostwa Powiatowe w Rzeszowie, Przemyślu i Lesku, a także Urząd Gminy Trzebownisko, Urząd Gminy Medyka oraz Urząd Gminy Solina.

Znikające dokumenty

Kontrolerzy Najwyższej Izby Kontroli odnotowali naruszenia zasad ochrony informacji niejawnych w badanych samorządach. W trakcie czynności sprawdzających ustalono, że w urzędach gubiono dokumenty opatrzone klauzulą „zastrzeżone”, które przekazywał Wojewoda Podkarpacki, a które zawierały wykaz obiektów infrastruktury krytycznej.

Sytuacja taka miała miejsce między innymi w Starostwie Powiatowym w Rzeszowie. Jak tłumaczył kontrolerom Pełnomocnik ds. Ochrony Informacji Niejawnych, po wstępnej analizie stwierdzono, że dokument z 29 lipca 2019 r. został przypadkowo zniszczony w trakcie przeglądu dokumentów, natomiast dokumentu z 10 lipca 2013 r. najprawdopodobniej w ogóle nie otrzymał, o czym świadczył brak wpisu w dzienniku ewidencyjnym.

Z podobnym przypadkiem kontrolerzy spotkali się w Starostwie Powiatowym w Lesku, gdzie zagubiono pismo zawierające informacje niejawne o infrastrukturze krytycznej, przekazane przez wojewodę podkarpackiego w grudniu 2024 roku. Niejawną korespondencję dotyczącą infrastruktury krytycznej z 2016 roku zgubiono również w Urzędzie Gminy Solina. Wójt Gminy Solina wyjaśniał, że pracownik odebrał korespondencję i dokument ten prawdopodobnie został podpięty omyłkowo do teczki z innymi sprawami.

Nieprawidłowości w systemie ostrzegania i alarmowania

Nadzór Wojewódzkiego Centrum Zarządzania Kryzysowego nad systemem ostrzegania i alarmowania ludności oceniono jako nierzetelny. Z ustaleń NIK wynika, że do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Rządowego Centrum Bezpieczeństwa przekazywano dane niezgodne ze stanem faktycznym. W oficjalnych raportach Wojewoda (we wrześniu 2025 roku) wykazywał możliwość uruchomienia z poziomu powiatowych centrów zarządzania kryzysowego na terenie województwa łącznie 570 syren alarmowych.

Oględziny przeprowadzone przez kontrolerów NIK wykazały, że po godzinach pracy urzędów w całym województwie dostępnych i możliwych do zdalnego uruchomienia z poziomu powiatu i województwa było łącznie 156 syren zdolnych do nadawania alarmów dla ludności cywilnej.

Ponadto część urządzeń zlokalizowanych na terenie gmin to starsze modele yren należące do ochotniczych straży pożarnych, które potrafią emitować jedynie ciągły sygnał informujący o pożarze. Urządzenia te technicznie nie posiadają funkcji emitowania wymaganego prawem trzyminutowego, modulowanego sygnału akustycznego, który ma za zadanie ostrzec ludność cywilną o nadchodzącym niebezpieczeństwie z powietrza.

Opóźnienia planistyczne urzędów

W kontrolowanych jednostkach stwierdzono niedotrzymywanie dwuletniego cyklu aktualizacji planów zarządzania kryzysowego. Dokumenty te opierały się na uchylonych przepisach z 1967 roku i nie uwzględniały nowszych wyzwań. Kontrolerzy zwrócili uwagę, że w Wojewódzkim Planie Zarządzania Kryzysowego z 2024 roku nie uwzględniono działań hybrydowych i dezinformacji jako osobnych kategorii zagrożeń.

W Gminie Medyka Wójt przez cały kontrolowany okres lat 2022-2025 ani razu nie zwołał posiedzenia Gminnego Zespołu Zarządzania Kryzysowego. Wójt wyjaśniał, że posiedzenia zespołu nie odbywały się z uwagi na brak występujących sytuacji kryzysowych. Ponadto, aktualizacji planu zarządzania kryzysowego dokonano tam z dwudziestoośmiomiesięcznym opóźnieniem.

Opóźnienia dotyczyły również szczebla wojewódzkiego. NIK wskazał, że w latach 2022-2023 Wojewoda Podkarpacki nie zarządzał, nie organizował i nie prowadził szkoleń, ćwiczeń i treningów z zakresu zarządzania kryzysowego, w tym corocznych ćwiczeń wojewódzkiego zespołu zarządzania kryzysowego.

Wdrażanie ustawy o ochronie ludności

W zakresie wdrażania ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej kontrolerzy wskazali, że Starostowie z Leska i Przemyśla, a także Wójt Gminy Solina, nie przeprowadzili wymaganych prawem bieżących przeglądów obiektów budowlanych w celu wytypowania miejsc, które mogłyby zostać uznane za obiekty zbiorowej ochrony lub planowanych miejsc organizacji miejsc doraźnego schronienia.

Zwrócono również uwagę na braki formalne przy zawieraniu porozumień cywilnych z prywatnymi przedsiębiorcami. Starosta Przemyski podpisywał umowy z przewoźnikami autobusowymi czy firmami cateringowymi bez wcześniejszej weryfikacji zdolności operacyjnych tych podmiotów. Starosta wyjaśniał to obawą przed utratą chętnych podmiotów do współpracy, argumentując, że gdyby na przedsiębiorców narzucono dodatkowe obowiązki wynikające z rozporządzenia, podmioty te nie wyraziłyby zgody na zawarcie porozumień.

Wyjątek potwierdzający regułę

Na tle wymienionych przez NIK zaniedbań w całym regionie, pozytywnie i bardzo wyraźnie wyróżniła się Gmina Trzebownisko. Inspektorzy NIK nie stwierdzili tamo nieprawidłowości w kluczowych obszarach objętych badaniem. Wójt tej gminy pozyskał rządowe i wojewódzkie dotacje oraz rozpoczął budowę zapasowych zbiorników wody pitnej.

Samorząd podjął starania w celu poprawy systemu ostrzegania. Gmina zamontowała pięć nowych syren, lecz nowy system nie posiadał jeszcze uruchomionego modułu ostrzegania i alarmowania ludności cywilnej, nie miał możliwości nadawania sygnałów głosowych, a Wójt nie miał możliwości uruchomienia takiego alarmu z poziomu urzędu.

Gminny Zespół Zarządzania Kryzysowego w Trzebownisku spotykał się regularnie. Tematem jednego z posiedzeń we wrześniu 2025 roku było omówienie otrzymanego zgłoszenia o zagrożeniu z powietrza i naruszeniu polskiej przestrzeni powietrznej przez obiekty typu dron, po którym zespół wprowadził gotowość systemu alarmowania i ostrzegania.