Szwecja zaostrza przepisy migracyjne. Sprawdzane będzie m.in. „dobre prowadzenie się” cudzoziemców

Od 12 lipca w Szwecji obowiązują nowe przepisy dotyczące migracji i azylu. Zmiany dostosowują szwedzkie prawo do unijnego Paktu o Migracji i Azylu oraz zaostrzają krajową politykę migracyjną. Dotyczą m.in. nowego systemu kontroli osób ubiegających się o azyl, ograniczenia dostępu do bezpłatnej pomocy prawnej oraz likwidacji możliwości uzyskania stałego prawa pobytu dla osób objętych ochroną międzynarodową. Dzień później weszły w życie także bardziej rygorystyczne zasady dotyczące tzw. dobrego prowadzenia się, które mogą skutkować odmową wydania lub cofnięciem pozwolenia na pobyt.

Mniejszy zakres bezpłatnej pomocy prawnej

Jedną z najważniejszych zmian jest uruchomienie procedury tzw. screeningu, wynikającej z unijnego Paktu o Migracji i Azylu. Główną odpowiedzialność za jej organizację przejęła szwedzka policja, jednak istotną rolę będzie odgrywać również Szwedzka Agencja Migracyjna (Migrationsverket), która została wyznaczona jako organ uczestniczący w tym procesie.

Obie instytucje podpisały porozumienie regulujące zasady współpracy, podział obowiązków oraz sposób monitorowania przebiegu kontroli. Screening będzie prowadzony w ośrodkach migracyjnych w Boden, Märsta/Arlanda, Mölndal i Malmö. Procedura obejmuje potwierdzenie tożsamości, kontrolę bezpieczeństwa, ocenę szczególnych potrzeb danej osoby oraz podstawowe badanie stanu zdrowia, za które odpowiada regionalna ochrona zdrowia.

Zmieniają się również zasady dotyczące pomocy prawnej dla osób ubiegających się o ochronę międzynarodową. Od 12 lipca każda osoba składająca wniosek o azyl ma prawo do dwóch godzin bezpłatnej porady prawnej na początku postępowania. Dopiero w przypadku odwołania od decyzji Szwedzkiej Agencji Migracyjnej przysługuje jej bezpłatny pełnomocnik z urzędu. Dotychczas osoby ubiegające się o azyl mogły uzyskać bezpłatną pomoc pełnomocnika już od momentu złożenia wniosku.

Nowelizacja przewiduje także stopniowe odejście od przyznawania stałych zezwoleń na pobyt osobom posiadającym pozwolenia wydane z powodów związanych z azylem. Osoby, które otrzymały czasowe zezwolenie na pobyt i będą ubiegały się o jego przedłużenie, nie będą już mogły uzyskać prawa stałego pobytu. Szwedzka Agencja Migracyjna będzie rozpatrywać wyłącznie wnioski o przedłużenie tymczasowego pobytu.

Zmiany nie dotyczą osób, które już posiadają prawo stałego pobytu.

Wymagania dotyczące „dobrego prowadzenia się"

Od 13 lipca obowiązują także nowe przepisy zaostrzające wymagania dotyczące tzw. dobrego prowadzenia się (vandel). Szwedzka Agencja Migracyjna zyskała możliwość odmowy wydania lub cofnięcia pozwolenia na pobyt nie tylko z powodu popełnienia przestępstwa, ale również w przypadku zachowań uznanych za sprzeczne z normami obowiązującymi w społeczeństwie.

Podczas rozpatrywania wniosków urząd będzie mógł korzystać z informacji pochodzących od innych organów administracji, dotyczących m.in. zadłużenia, świadczeń socjalnych czy wiarygodności danych przedstawianych przez wnioskodawcę. Jednorazowe, drobne naruszenia prawa co do zasady nie będą prowadziły do odmowy pobytu. Znaczenie mogą mieć jednak powtarzające się przypadki niewłaściwego zachowania.

Szwedzkie władze podkreślają, że decyzje dotyczące odmowy lub cofnięcia prawa pobytu będą podejmowane indywidualnie. Urzędnicy mają każdorazowo oceniać, czy zachowanie danej osoby uzasadnia zastosowanie nowych przepisów, uwzględniając zasadę proporcjonalności oraz podstawę, na której dana osoba ubiega się o pobyt.

Zaostrzone wymogi dotyczą przede wszystkim zezwoleń na pobyt wydawanych na podstawie prawa krajowego. Nie obejmują natomiast osób ubiegających się o ochronę międzynarodową ani większości zezwoleń wydawanych na podstawie prawa Unii Europejskiej, takich jak pozwolenia związane z pracą, studiami czy łączeniem rodzin.

Szwedzki rząd podkreśla, że część zmian wynika bezpośrednio z wdrażania unijnego Paktu o Migracji i Azylu, którego celem jest ujednolicenie zasad zarządzania migracją w państwach członkowskich. Jednocześnie nowe przepisy wpisują się w prowadzoną przez Szwecję politykę stopniowego zaostrzania prawa migracyjnego poprzez ograniczenie możliwości uzyskania stałego pobytu oraz zwiększenie wymagań wobec osób chcących osiedlić się w kraju.