„Samotne wilki” w służbie obcych wywiadów. Litwa ostrzega przed nową fazą presji hybrydowej

Dokument, przygotowany wspólnie przez Drugi Departament Służb Operacyjnych (AOTD) przy Ministerstwie Obrony Narodowej oraz Departament Bezpieczeństwa Państwa (VSD) Litwy, stanowi kompleksową analizę środowiska bezpieczeństwa w regionie. Z zebranych danych wyłania się obraz rosnącej presji na państwa bałtyckie w wielu wymiarach – od stricte wojskowego, przez wywiadowczy, aż po technologiczny.

Nowe oblicze rosyjskiego sabotażu

Aktywność rosyjskich służb ulega niebezpiecznej ewolucji, a ich głównym celem staje się już nie tylko zbieranie informacji, ale również fizyczny sabotaż. Jak wynika z raportu, rosyjski wywiad wojskowy GRU nieustannie planuje i realizuje operacje dywersyjne w państwach zachodnich. Zmienia się jednak metodyka tych działań, ponieważ GRU odchodzi od chaotycznych ataków na rzecz werbowania doświadczonych osób ze środowisk przestępczych, które za stosunkowo niewielkie wynagrodzenie zgadzają się na realizację niebezpiecznych zadań. Głównymi celami stają się rosyjscy opozycjoniści uciekający przed reżimem Władimira Putina oraz osoby i obiekty zaangażowane we wsparcie Ukrainy.

Równolegle Federalna Służba Bezpieczeństwa intensyfikuje działania z zakresu wywiadu osobowego, skupiając się na obywatelach Litwy i państw trzecich, na przykład kierowcach firm logistycznych, regularnie podróżujących do obwodu królewieckiego. Funkcjonariusze FSB – jak czytamy w litewskim raporcie – wykorzystują przejścia graniczne do typowania celów, przeprowadzają szczegółowe przesłuchania, sprawdzają urządzenia mobilne i stosują szantaż, grożąc zakazem wjazdu do Rosji w przypadku odmowy współpracy. Służby te priorytetowo traktują pozyskiwanie informacji o dyslokacji wojsk NATO, sprzęcie wojskowym oraz infrastrukturze krytycznej. Dodatkowo rosyjski wywiad gromadzi dane o porcie w Kłajpedzie, próbując werbować członków załóg zagranicznych statków w celu przygotowywania ewentualnych aktów sabotażu.

Białoruska presja hybrydowa

Z raportu wynika, że białoruskie służby specjalne nie ustępują w agresywnych działaniach, wykorzystując narzędzia hybrydowe do wywierania presji na sąsiadów. W dokumencie wskazano na instrumentalne traktowanie przemytu papierosów za pomocą balonów meteorologicznych, co ma na celu stworzenie zagrożenia dla lotnictwa cywilnego i wymuszenie na Litwie politycznego dialogu oraz ustępstw.

Białoruskie KGB aktywnie działa również na granicach, gdzie masowo przeszukuje telefony podróżnych w poszukiwaniu subskrypcji kanałów uznanych przez reżim za ekstremistyczne. Znalezienie najdrobniejszych powiązań z opozycją demokratyczną grozi obywatelom państw zachodnich natychmiastowym aresztowaniem i wpisaniem na listy ekstremistów.

Wywiad białoruski stara się także werbować przedstawicieli diaspory poprzez komunikatory internetowe, oferując korzyści finansowe lub uciekając się do szantażu wymierzonego w krewnych pozostających na Białorusi. Udokumentowano przypadki, w których zatrzymani obywatele Litwy poddawani byli przemocy psychicznej i zmuszani przez KGB do udziału w propagandowych nagraniach wideo uderzających w ich własny kraj oraz siły NATO.

Chińska aktywność wywiadowcza

Oprócz zagrożeń z kierunku wschodniego litewskie służby ostrzegają przed rosnącą aktywnością wywiadowczą Chin. Napięte relacje dyplomatyczne między Wilnem a Pekinem zwiększają motywację chińskich służb do inwigilacji obywateli Litwy przebywających w Państwie Środka lub udających się tam w celach biznesowych czy akademickich.

Chińscy oficerowie, przedstawiając się jako funkcjonariusze policji, służb migracyjnych lub pracownicy uniwersyteccy, starają się nawiązywać kontakty i badać podatność wytypowanych osób na werbunek. Zagrożenia w sferze bezpieczeństwa technologicznego obejmują również celowe próby obchodzenia sankcji przez Rosję i Białoruś.

Państwa te wykorzystują fasadowe firmy, długie łańcuchy pośredników oraz współpracę z zagranicznymi przedsiębiorcami do pozyskiwania zachodnich technologii podwójnego zastosowania. Zidentyfikowano konkretne przypadki wykorzystywania podmiotów zarejestrowanych na Litwie do przejmowania i transferu zaawansowanych technologii na potrzeby rosyjskiego i białoruskiego przemysłu zbrojeniowego.

Zjawisko tzw. nihilistycznego neonazizmu

Szczególnie niebezpiecznym zjawiskiem z perspektywy bezpieczeństwa wewnętrznego jest punkt styku między wrogimi służbami specjalnymi a środowiskami ekstremistycznymi. Zarówno rosyjskie, jak i białoruskie służby postrzegają zradykalizowanych zachodnich ekstremistów jako potencjalnych wykonawców brutalnych operacji dywersyjnych.

Celem takich działań jest sianie paniki, destabilizacja państw zachodnich oraz podważanie zaufania obywateli do władz państwowych. Według danych wywiadowczych oficerowie GRU aktywnie przenikali do grup na komunikatorze Telegram, podszywając się pod radykałów i poszukując osób gotowych do przeprowadzenia aktów sabotażu w państwach Unii Europejskiej.

Jednocześnie – jak wynika z raportu litewskich służb – organizacje ekstremistyczne i terrorystyczne, chcąc zdestabilizować zachodnie społeczeństwa, coraz częściej obierają za cel najmłodszych, najbardziej podatnych na manipulację obywateli. Według raportu coraz bardziej popularnym, a zarazem niepokojącym staje się zjawisko „nihilistycznego neonazizmu”. Jego zwolennicy uważają każdą formę przemocy – fizyczną, psychiczną czy seksualną – nie za narzędzie do osiągnięcia celu politycznego (jak to ma miejsce w klasycznym terroryzmie), ale za cel sam w sobie.

Co więcej, radykalizująca się młodzież łączy w sieci ideologiczne założenia prawicowego ekstremizmu z elementami okultyzmu i satanizmu. Litewskie służby zwracają szczególną uwagę na drastyczne obniżenie wieku osób podatnych na skrajne ideologie. Zwolennikami nihilistycznego neonazizmu coraz częściej stają się młodzi, w wieku zaledwie 13–14 lat, a w skrajnych, odnotowywanych przez służby przypadkach problem ten dotyczy nawet dzieci 10- lub 11-letnich. To właśnie te grupy wiekowe – według litewskich służb – na hermetycznych forach internetowych są bezpośrednio zachęcane do popełniania przestępstw, co zdaniem służb znacząco podnosi ryzyko zaplanowania i przeprowadzenia ataku terrorystycznego w modelu tzw. samotnego wilka.