Pracował w NATO i szpiegował na rzecz Rosji? Podpułkownika US Army zatrzymano w Wielkiej Brytanii

Zatrzymanie pod Gloucester

Jak podała londyńska policja metropolitalna 41-letniego wojskowego zatrzymano 10 listopada w pobliżu Gloucester. Powodem było podejrzenie popełnienia przestępstw określonych w sekcjach 1 i 3 brytyjskiej ustawy National Security Act 2023. Przepisy te dotyczą pozyskiwania lub ujawniania chronionych informacji oraz udzielania pomocy obcej służbie wywiadowczej. Policja wskazała, że podejrzenia dotyczą działalności związanej z Rosją. Poinformowano również o przeszukaniach w dwóch miejscach w Gloucestershire oraz umieszczeniu zatrzymanego w areszcie policyjnym w Londynie.

Associated Press, powołując się na przedstawicieli władz USA, NATO i Wielkiej Brytanii, podała, że zatrzymany służył w Sojuszniczym Korpusie Szybkiego Reagowania (Allied Rapid Reaction Corps) w Imjin Barracks w pobliżu Gloucester. Informację o miejscu służby potwierdziły również ustalenia Sky News. Oznacza to, że oficer pracował w wielonarodowym sztabie przygotowującym się do dowodzenia operacjami wojskowymi NATO.

Jak podał Washington Post, powołując się na anonimowego przedstawiciela władz amerykańskich, zatrzymany ma stopień podpułkownika.

Wspólne działania brytyjskich i amerykańskich służb

Dyrektor FBI Kash Patel w oświadczeniu zamieszczonym w komunikacie Metropolitan Police wskazał na współpracę brytyjskiej policji antyterrorystycznej, MI5, UK Defence Counter Intelligence (UK DCI), czyli brytyjskiego kontrwywiadu obronnego, oraz U.S. Army Counterintelligence Command (ACIC), Dowództwa Kontrwywiadu US Army.

Gen. bryg. Sean Stinchon, dowódca ACIC, w oświadczeniu stwierdził, że „ta sprawa pokazuje siłę naszych partnerstw i determinację środowiska kontrwywiadowczego”. „Jestem wdzięczny Wielkiej Brytanii i FBI za profesjonalizm i współpracę w trakcie śledztwa. Domniemane postępowanie wojskowego wyższego stopniem, któremu powierzono wrażliwe informacje, jest dobitnym przypomnieniem, że zagrożenia wewnętrzne są realne i trwałe. Zachęcam każdego, kto uważa, że był świadkiem czegoś podejrzanego, do zgłoszenia tego do lokalnego biura kontrwywiadu” – dodał.

Współdziałanie tych instytucji odpowiada charakterowi sprawy: podejrzenia dotyczą amerykańskiego wojskowego na terytorium brytyjskim, a jego miejsce służby nadaje postępowaniu znaczenie sojusznicze. ABC News podała, powołując się na źródło znające sprawę, że możliwe są zarówno brytyjskie zarzuty, jak i postępowanie po stronie amerykańskiego wojska.

Podpułkownik z dostępem do tajemnic

Jak napisał The Sun, zatrzymany oficer pełnił służbę w pionie kadrowym w Imjin Barracks. Według anonimowych źródeł wojskowych miał uprawnienia do zapoznawania się z materiałami „NATO Secret”. Informacje o stanowisku i poziomie dostępu pozostają ustaleniami gazety.

Służba w pionie kadrowym może zapewniać dostęp do danych przydatnych obcemu wywiadowi w rozpoznawaniu personelu i struktury dowodzenia. Informacje o obsadzie stanowisk, kwalifikacjach, przebiegu służby i wcześniejszych przydziałach pozwalają ustalać, kto odpowiada za określone zadania, jakim doświadczeniem dysponuje oraz z jakimi jednostkami i osobami utrzymuje związki zawodowe. Na tej podstawie można identyfikować osoby mające dostęp do poszukiwanych informacji i typować potencjalne cele werbunku.

Nie wiadomo jednak, do których z tych danych zatrzymany rzeczywiście miał dostęp. Jak zaznaczył The Sun, nie ustalono, czy mógł zapoznawać się z adresami zamieszkania żołnierzy i historią ich służby. Samo posiadanie uprawnień do określonego poziomu tajności również nie oznacza dostępu do wszystkich dokumentów opatrzonych daną klauzulą.

Sztab przygotowany do dowodzenia podczas wojny

Znaczenie sprawy wynika przede wszystkim z zadań ARRC. Z oficjalnych materiałów NATO wynika, że dowództwa korpusów szybkiego rozmieszczenia przygotowują się do wykonywania różnorodnych zadań, w tym prowadzenia działań wojennych o wysokiej intensywności. Muszą wykazać zdolności w zakresie planowania, logistyki, administracji oraz dowodzenia i kierowania wojskami. Wielka Brytania jest państwem ramowym, czyli wiodącym, ARRC: zapewnia większość personelu dowództwa oraz zasadniczą część jego wyposażenia i finansowania.

US Army w materiale informacyjnym dotyczącym służby w Innsworth, opublikowanym w 2025 r., przedstawiała ARRC jako strategiczny korpus rezerwowy NATO. Dokument wskazywał, że może on wspierać operacje w różnych częściach obszaru odpowiedzialności Sojuszu, od Arktyki po Morze Śródziemne. Opisywał również jego rolę we wzmacnianiu innych formacji i opóźnianiu agresora do czasu nadejścia kolejnych sił.

Informacje pochodzące z takiego sztabu mogą więc pomóc przeciwnikowi ocenić tempo reakcji NATO, organizację dowodzenia, uwarunkowania logistyczne i ograniczenia gotowości bojowej. Wiedza o tym, jak Sojusz zamierza mobilizować i rozmieszczać siły, może być równie cenna jak dane o samym uzbrojeniu. Nie ujawniono jednak, czy podejrzenia wobec zatrzymanego dotyczą właśnie takich materiałów.

Czy przekazanie informacji zostało udaremnione?

Według anonimowych rozmówców Washington Post zatrzymany podjął działania zmierzające do zgromadzenia informacji przydatnych Rosji, lecz wrażliwe materiały nie trafiły do tego państwa. Również The Sun przytoczył zapewnienie źródeł wojskowych, że oficer nie przekazał informacji rzeczywistym przedstawicielom Rosji.

Gazeta zasugerowała możliwość przeprowadzenia operacji kontrwywiadowczej z udziałem podstawionych rozmówców, określanej jakosting. W takim scenariuszu podejrzany sądziłby, że kontaktuje się z przedstawicielami obcego wywiadu, podczas gdy jego rozmówcami byłyby osoby działające pod kontrolą służb i dokumentujące jego postępowanie. Taki przebieg wydarzeń nie został jednak oficjalnie potwierdzony.

Nie ujawniono, kto zainicjował domniemany kontakt ani czy podejrzany wcześniej utrzymywał relacje z przedstawicielami Rosji. Doniesienie o braku przekazania materiałów Moskwie nie pozwala samo w sobie odtworzyć zastosowanej metody kontrwywiadowczej.

Rozróżnienie między udaremnioną próbą a skutecznym wyciekiem ma zasadnicze znaczenie. W pierwszym przypadku interwencja może zapobiec stratom. W drugim konieczne jest ustalenie, co przeciwnik już poznał i jak mógł tę wiedzę wykorzystać. Na obecnym etapie nie ujawniono również, której rosyjskiej służby miałaby dotyczyć domniemana współpraca ani jakie były motywy oficera.

Zatrzymanie amerykańskiego oficera wpisuje się w szerszy problem ochrony informacji przed osobami mającymi do nich legalny dostęp. W ostatnich latach amerykańskie służby ujawniały przypadki przekazywania danych wojskowych za pieniądze, ujawniania ich w relacjach internetowych oraz prób nawiązania współpracy z obcym państwem. Przykładem jest sprawa Taylora Adama Lee, zatrzymanego w sierpniu 2025 r. pod zarzutem próby przekazania informacji o czołgu Abrams osobie, którą uważał za przedstawiciela Rosji. Przypadki te pokazują różnorodność zagrożeń, lecz nie przesądzają, jaki mechanizm wystąpił w sprawie oficera z Imjin Barracks.

Rosja szuka dostępu do zachodniej obrony

Zatrzymanie nastąpiło niespełna miesiąc po przedstawieniu dorocznej oceny zagrożeń przez szefa MI5 Kena McCalluma. W wystąpieniu z 13 października 2026 r., zatytułowanym „Dyrektor generalny MI5 przedstawia doroczną ocenę zagrożeń”, wskazał Rosję jako głównego agresora wobec Wielkiej Brytanii. Mówił o nasilaniu działań hybrydowych i wykorzystywaniu przestępczych pośredników oraz ochotników po ograniczeniu rosyjskiej obecności wywiadowczej wskutek wydaleń.

McCallum informował również, że w ciągu dekady liczba spraw MI5 dotyczących zagrożeń ze strony państw wzrosła czterokrotnie. Dane te obejmują działalność różnych państw, nie określają więc liczby rosyjskich operacji ani nie stanowią dowodu w sprawie zatrzymanego oficera.

Sprawa z Gloucester kieruje uwagę na zagrożenia wewnątrz instytucji obronnych. Osoba pracująca w sztabie ma legalny dostęp do miejsca służby, zna procedury i potrafi rozpoznać znaczenie informacji, które dla człowieka z zewnątrz byłyby niezrozumiałe. Jej potencjalna wartość dla obcego wywiadu może wynikać zarówno z dostępu do dokumentów, jak i ze znajomości personelu oraz praktyki działania organizacji.

Stopień podpułkownika wskazuje na doświadczenie i pozycję podejrzanego w strukturach wojskowych. Nie przesądza jednak o tym, czy doszło do wyrządzenia szkody ani jaki mógł być jej rozmiar. O wadze sprawy rozstrzygną przede wszystkim ustalenia dotyczące rzeczywistego dostępu do informacji oraz działań podjętych przez oficera.

Stawką jest zdolność NATO do reakcji

Policja zaznaczyła, że śledztwo nie jest powiązane z innymi trwającymi postępowaniami Counter Terrorism Policing. Nie ma zatem podstaw do łączenia go w jedną operację z opisywanymi równolegle zagrożeniami wobec amerykańskich baz w Wielkiej Brytanii.

Z tej racji najważniejsze pytania dotyczą zakresu dostępu oficera, charakteru podejmowanych przez niego działań oraz tego, z kim rzeczywiście się kontaktował i czy komukolwiek przekazał informacje. Doniesienia o udaremnieniu przekazania materiałów Rosji wskazują na możliwą skuteczność pracy kontrwywiadu. Nie zastępują jednak pełnej oceny tego, co podejrzany próbował zrobić i jak daleko posunęły się jego działania.

Znaczenie sprawy dla Polski wynika z roli instytucji, której dotyczy. Wiedza o przygotowaniu i prowadzeniu sojuszniczych działań obronnych mogłaby pomóc przeciwnikowi oceniać reakcję NATO na kryzys na wschodniej flance. Informacje o personelu mogłyby natomiast ułatwiać poszukiwanie kolejnych źródeł wewnątrz struktur wojskowych. Dlatego ochrona informacji w wielonarodowym sztabie musi obejmować zarówno tajemnice operacyjne, jak i dane o ludziach, którzy mają te operacje przygotowywać i prowadzić.