Holistyczna tarcza. Jak Szwajcarzy chcą wzmacniać odporność państwa?

18 września 2026 roku Rada Federalna, najwyższy organ władzy wykonawczej w Szwajcarii, przyjęła nową Strategię Polityki Bezpieczeństwa na 2026 rok, wyznaczając kierunki działań państwa w obliczu niestabilnej sytuacji na arenie międzynarodowej. Dokument opiera się na holistycznym podejściu, łączącym potencjał cywilny i wojskowy, ale szczególnie mocno akcentuje wzmacnianie odporności państwa, gospodarki i społeczeństwa oraz zdolności do ochrony ludności i infrastruktury krytycznej. Strategia ma być adekwatna do zagrożeń dla bezpieczeństwa, które coraz częściej mają charakter nie tylko militarny.

Odporność jako jeden z filarów bezpieczeństwa

Jednym z trzech strategicznych priorytetów Szwajcarii jest wzmacnianie jej odporności. Chodzi o zmniejszenie podatności i „krytycznych zależności” oraz zwiększenie zdolności państwa, gospodarki i społeczeństwa do funkcjonowania w warunkach kryzysu. To istotna zmiana perspektywy: bezpieczeństwo nie jest rozumiane wyłącznie jako zdolność do odparcia ataku. Równie ważne staje się to, czy państwo jest w stanie utrzymać podstawowe funkcje, zapewnić ludności dostęp do kluczowych usług i możliwie szybko odbudować zdolność działania po wystąpieniu zakłócenia.

W praktyce oznacza to konieczność identyfikowania słabych punktów systemu – zarówno w administracji publicznej, jak i w gospodarce czy infrastrukturze. Jak zwraca uwagę szwajcarska Rada Federalna, wysoki poziom wzajemnych zależności systemów energetycznych, telekomunikacyjnych, cyfrowych, transportowych czy finansowych zwiększa ich efektywność, ale jednocześnie może powodować, że awaria jednego elementu będzie oddziaływać na wiele kolejnych obszarów, tworząc tak zwany efekt domina. Dlatego odporność ma być budowana nie tylko poprzez zabezpieczanie poszczególnych obiektów, lecz także poprzez ograniczanie zależności i przygotowanie systemów na działanie w warunkach zakłóceń.

Ochrona ludności i infrastruktury krytycznej

Drugim priorytetem strategii jest poprawa zdolności do stawiania oporu i zapewnienia ochrony. Szczególne znaczenie ma tu bezpieczeństwo ludności cywilnej, instytucji oraz infrastruktury krytycznej. Szwajcaria zakłada poprawę swoich zdolności do ochrony przed zagrożeniami, a także do skuteczniejszego reagowania na cyberataki, awarię infrastruktury, katastrofy ci inne sytuacje kryzysowe.

Takie podejście dobrze wpisuje się w szersze rozumienie ochrony ludności. Jej zadaniem nie jest wyłącznie reagowanie w momencie wystąpienia kryzysu. Równie ważne są działania podejmowane wcześniej: identyfikacja ryzyka, przygotowanie planów ciągłości działania, zabezpieczenie zasobów, zapewnienie komunikacji kryzysowej oraz przygotowanie instytucji i społeczeństwa na zakłócenia. W przypadku infrastruktury krytycznej szczególnie istotne jest przy tym uwzględnienie jej współzależności. Ochrona pojedynczego obiektu może nie wystarczyć, jeśli jego funkcjonowanie zależy od dostawy energii, łączności, transportu czy systemów informatycznych.

Jak zwraca uwagę strategia, by państwo mogło funkcjonować w warunkach kryzysu, potrzebni są odpowiednio przygotowani do tego obywatele, przedsiębiorstwa, organizacje społeczne i inne podmioty. Bezpieczeństwo ma być wspólną odpowiedzialnością wszystkich członków społeczeństwa. Administracja na szczeblu federalnym nie jest tu jedynym aktorem. W realizację strategii mają być zaangażowane również kantony, gminy, sektor gospodarczy, środowiska akademickie i społeczeństwo obywatelskie. Jest to o tyle ważne, że w momencie wystąpienia poważnego kryzysu pierwsza reakcja i zdolność do utrzymania podstawowych usług często zależą od lokalnych struktur i podmiotów znajdujących się najbliżej mieszkańców. Odporność musi więc być budowana zarówno na szczeblu federalnym, jak i regionów oraz społeczności lokalnych.

W ocenie strategii jednym z największych wyzwań dla bezpieczeństwa Szwajcarii są zagrożenia hybrydowe i ataki prowadzone na odległość. Wśród nich wymieniane są m.in. cyberataki oraz działania, których celem jest wywieranie wpływu. Mogą one oddziaływać na funkcjonowanie instytucji i gospodarki, a także na poczucie bezpieczeństwa społeczeństwa. Dlatego odporność cyfrowa i organizacyjna staje się integralnym elementem ochrony ludności. Państwo musi być przygotowane nie tylko na fizyczne zagrożenia, ale również na sytuację, w której jego systemy informacyjne i komunikacyjne będą częściowo niedostępne.

Zatarcie granicy między "cywilne" i "wojskowe"

Jednym z najważniejszych praktycznych wymiarów budowania odporności jest zdolność do utrzymania podstawowych funkcji państwa i społeczeństwa podczas kryzysu. Dotyczy to m.in. administracji, ochrony zdrowia, energetyki, telekomunikacji, transportu, dostaw podstawowych towarów oraz systemów finansowych. W tym kontekście przygotowanie powinno obejmować nie tylko scenariusz krótkotrwałej awarii, lecz również możliwość wystąpienia kryzysu wielowymiarowego i długotrwałego.

Szwajcarska strategia wskazuje na potrzebę patrzenia na bezpieczeństwo systemowo: nie tylko na to, jak zapobiec konkretnemu zagrożeniu, ale również jak funkcjonować wtedy, gdy mimo działań ochronnych dojdzie do zakłócenia. Strategia wykorzystuje koncepcję kompleksowego podejścia do bezpieczeństwa, łącząc zasoby cywilne i wojskowe. Trzecim priorytetem jest wzmacnianie zdolności obronnych. Szwajcaria chce być zdolna do skutecznego przeciwdziałania zbrojnej agresji. W tym miejscu wskazuje również, jak ważna jest współpraca z państwami partnerskimi.

Te trzy priorytety zostały przełożone na 10 celów strategicznych i 46 konkretnych działań. Strategia koncentruje się przede wszystkim na zagrożeniach uznanych za najbardziej prawdopodobne, w tym atakach hybrydowych oraz działalności przestępczości zorganizowanej w Szwajcarii. Rada Federalna poleciła odpowiednim departamentom rozpoczęcie prac oraz zorganizowanie nadzoru nad realizacją postanowień dokumentu.

Za wdrażanie strategii odpowiada Sekretariat Stanu do spraw Polityki Bezpieczeństwa (SEPOS), działający w ramach Federalnego Departamentu Obrony, Ochrony Ludności i Sportu. Powołano również komitet sterujący z udziałem przedstawicieli władz federalnych i kantonów. Raport dotyczący postępów we wdrażaniu strategii ma zostać przedstawiony Radzie Federalnej do końca 2028 roku.

Obrona zaczyna się przed kryzysem

Najważniejszym przesłaniem nowej strategii jest odejście od postrzegania bezpieczeństwa wyłącznie jako kwestii reagowania na zagrożenie. Coraz większe znaczenie ma przygotowanie państwa i społeczeństwa do funkcjonowania w warunkach kryzysu.

Odporność oznacza tutaj zdolność do absorbowania wstrząsów, utrzymania kluczowych funkcji, ochrony ludności i infrastruktury oraz możliwie szybkiego powrotu do normalnego funkcjonowania. Wymaga to współpracy administracji centralnej i lokalnej, służb, przedsiębiorstw, operatorów infrastruktury krytycznej, środowisk naukowych i społeczeństwa obywatelskiego.