Polska w szczególnej sytuacji migracyjnej. Komisja Europejska rozpoczyna drugi cykl zarządzania migracją

Komisja Europejska opublikowała drugi roczny raport dotyczący sytuacji azylowej i migracyjnej w Unii Europejskiej. Polska znalazła się w grupie państw stojących w obliczu znaczącej sytuacji migracyjnej, co daje jej możliwość ubiegania się o pełne lub częściowe odliczenie od wkładu do unijnej puli solidarnościowej na 2027 rok. Przedstawiciele rządu podkreślają, że to realizacja wcześniejszych zapowiedzi.

6 listopada Komisja Europejska rozpoczęła drugi roczny cykl zarządzania migracją w ramach paktu o migracji i azylu. Nowy raport wskazuje na poprawę sytuacji migracyjnej w Unii Europejskiej, ale jednocześnie określa państwa, które nadal mierzą się ze szczególnymi wyzwaniami związanymi z migracją.

Jak wynika z dokumentu, nielegalne przekraczanie granic UE zmniejszyło się o ponad połowę w ciągu ostatnich dwóch lat. W pierwszych sześciu miesiącach bieżącego roku odnotowano kolejny spadek, przekraczający jedną trzecią. Zmniejszyła się również liczba przypadków niedozwolonego przemieszczania się o 22 procent w 2025 roku, oraz wniosków o udzielenie azylu – o 19 procent. Wskaźnik powrotów w całej Unii wzrósł natomiast do ponad 30 procent.

Polska w grupie państw o znaczącej sytuacji migracyjnej

Jednym z najważniejszych elementów raportu z punktu widzenia Polski jest zakwalifikowanie jej do grupy państw stojących w obliczu znaczącej sytuacji migracyjnej. Oprócz Polski znalazły się w niej Bułgaria, Czechy, Estonia, Chorwacja i Austria.

Komisja Europejska uzasadnia tę klasyfikację skumulowanym wpływem migracji w ciągu ostatnich pięciu lat. Status ten ma konkretne znaczenie dla przyszłych zobowiązań finansowych państw członkowskich. Polska, podobnie jak pozostałe wymienione kraje, będzie mogła zwrócić się do Rady o przyznanie pełnego lub częściowego odliczenia od swojego wkładu do puli solidarnościowej na nadchodzący rok.

To jednak nie jedyna kategoria wyróżniona w raporcie. Polska znalazła się również wśród 15 państw zagrożonych presją migracyjną. W tej grupie, obok Polski, wymieniono m.in. Belgię, Niemcy, Francję, Irlandię, Niderlandy i Rumunię. W przypadku tej kategorii chodzi między innymi o stosunkowo dużą liczbę nielegalnych przybyszów, wtórnych przepływów migracyjnych, wniosków azylowych oraz osób objętych ochroną tymczasową, które uciekły przed rosyjską agresją na Ukrainę. Uwzględniono również ryzyko wykorzystywania migracji jako narzędzia nacisku.

Państwa zagrożone presją migracyjną otrzymają priorytetowy dostęp do stałego unijnego zestawu narzędzi wsparcia migracji. Ich sytuacja będzie monitorowana i w razie potrzeby ponownie oceniana w trybie przyspieszonym.

Grecja, Cypr, Włochy i Hiszpania pod presją migracyjną

Komisja Europejska wskazała również cztery państwa znajdujące się bezpośrednio pod presją migracyjną: Grecję, Cypr, Włochy i Hiszpanię. W przypadku Grecji i Cypru decydujące znaczenie miał nieproporcjonalny poziom napływu migrantów w ciągu ostatniego roku. Włochy znalazły się w tej kategorii ze względu na dużą liczbę osób przybywających w następstwie działań poszukiwawczo-ratowniczych na morzu. W odniesieniu do Hiszpanii Komisja uwzględniła ogólną sytuację migracyjną, a w szczególności incydent w Ceucie.

Te cztery państwa będą kwalifikować się do uzyskania dostępu do puli solidarnościowej, przy jednoczesnym obowiązku dalszego stosowania przepisów dotyczących odpowiedzialności za wnioski o udzielenie azylu. Komisja zaznaczyła również, że Włochy, mimo dotychczasowych postępów, muszą kontynuować działania w tym zakresie, a ich realizacja będzie ściśle monitorowana.

Co oznacza to dla unijnego systemu solidarności?

Komisja Europejska zaproponowała Radzie ustanowienie puli solidarnościowej na 2027 roku. Jej zadaniem będzie wsparcie państw znajdujących się pod presją migracyjną. Szczegóły propozycji nie zostały upublicznione, zgodnie z zasadami paktu o migracji i azylu.

Teraz państwa członkowskie muszą uzgodnić wielkość puli oraz sposób, w jaki poszczególne kraje wniosą do niej swój wkład. Przewidziano kilka możliwości: relokację migrantów lub kompensację odpowiedzialności, wsparcie finansowe, środki alternatywne albo połączenie różnych form pomocy. Po przyjęciu przez Radę decyzji dotyczącej puli wkłady poszczególnych państw staną się publiczne i prawnie wiążące.

Warto podkreślić, że sam fakt zakwalifikowania Polski do grupy państw o znaczącej sytuacji migracyjnej nie oznacza automatycznego zwolnienia z każdego zobowiązania. Daje natomiast możliwość wystąpienia o pełne lub częściowe odliczenie od wkładu do puli solidarnościowej. Ostateczna decyzja należy do Rady.

Przedstawiciele rządu komentują decyzję Komisji

Do publikacji raportu odniósł się Maciej Duszczyk. W swoim wpisie na platformie X przypomniał wcześniejsze obawy dotyczące mechanizmu solidarnościowego i podkreślił znaczenie uwzględnienia polskiej specyfiki w metodologii oceny migracyjnej.

„Jak ukazał się pierwszy raport, mówiono: »to tylko na pół roku«, »zaraz zaczną nam przysyłać migrantów«. Tłumaczyłem, że to bzdury! Udało nam się bowiem, to co nie udało się rządowi Morawieckiego – wpisać do metodologii raportu »polską specyfikę«. Jesteśmy zwolnieni na lata!” – napisał. W innym wpisie zaznaczył, że opublikowany raport potwierdza szczególną sytuację migracyjną Polski. Zapowiedział również przekazanie Komisji Europejskiej potwierdzenia braku kontrybucji do systemu solidarnościowego.

Do sprawy odniósł się także Marcin Kierwiński. „KE potwierdza: Polska w wyjątkowej sytuacji migracyjnej! Dzięki temu nie musimy płacić ani przyjmować migrantów w ramach unijnej solidarności. Dzisiaj wysyłamy do Brukseli oficjalne potwierdzenie. Obietnica dowieziona!” – napisał.

Komisja Europejska podkreśla, że drugi cykl zarządzania migracją opiera się na doświadczeniach z pierwszego roku funkcjonowania mechanizmu. Pakt o migracji i azylu jest w pełni stosowany od czerwca 2025 roku. We wszystkich państwach członkowskich działa już nowy system Eurodac. Wprowadzane są także procedury kontroli przesiewowej oraz procedury graniczne. Od rozpoczęcia stosowania paktu jedna trzecia wszystkich zarejestrowanych wniosków o azyl jest rozpatrywana w ramach procedur przyspieszonych lub granicznych. Realizacja pierwszej puli solidarnościowej na 2026 roku przebiega zgodnie z planem.