Kontrola operacyjna pod większym nadzorem. Projekt zmian trafił do rządu

Zapis o przygotowywaniu projektu nowelizacji ustawy o Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Agencji Wywiadu oraz niektórych innych ustaw pojawił się w wykazie prac legislacyjnych i programowych w sierpniu 2025 r. Z ostatniej wersji skierowanego pod obrady Rady Ministrów projektu – z 18 marca – wynika, że nadano mu nowy tytuł – projekt ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu wzmocnienia nadzoru sądowego nad kontrolą operacyjną.

Celem projektowanych rozwiązań jest wzmocnienie i uzupełnienie już istniejących kompetencji sądu do nadzoru nad prowadzeniem kontroli operacyjnej przez podmioty ustawowo uprawnione do jej stosowania. Ustawowe ich rozszerzenie będzie dotyczyło służb – Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego i Służby Kontrwywiadu Wojskowego i pozostałych instytucji, które mają prawo stosować kontrolę operacyjną - policji, straży granicznej, Służby Ochrony Państwa, Krajowej Administracji Skarbowej i Żandarmerii Wojskowej.

Uprawnienia do wnoszenia o kontrolę operacyjną oraz o zakup kontrolowany ma stracić Inspektor Nadzoru Wewnętrznego MSWiA – zakłada projekt. Część obecnych prokuratorskich uprawnień nadzorczych trafi do sądu – wynika z projektu.

Według nowych zasad sąd ma za każdym razem uzasadniać postanowienie w sprawie kontroli operacyjnej, bez względu na to czy materiały wystarczająco uzasadniają jej zarządzenie lub przedłużenie czy nie.

Oprócz – tak jak obecnie – wydawania zgody na kontrolę operacyjną, w projekcie zapewniony jest dostęp sądu do wyników tej kontroli – nawet jeśli nie uzyskano dzięki niej dowodów pozwalających na wszczęcie postępowania karnego lub mających znaczenie dla toczącego się postępowania. O wynikach kontroli po jej zakończeniu, oprócz sądu, ma być informowany przez szefa służby lub instytucji prokurator akceptujący wniosek.

Sąd – zgodnie z projektem – uzyska uprawnienie, by żądać informacji o przebiegu kontroli, na którą wydał zgodę, będzie też mógł zdecydować w każdym momencie o jej przerwaniu - co musi uzasadnić. Szef służby lub instytucji albo prokurator będą mogli złożyć zażalenie na takie postanowienie sądu.

Przy rozstrzyganiu o przerwaniu kontroli sąd i prokurator powinni wziąć pod uwagę przesłanki wskazane w projekcie ustawy – okoliczności uzasadniające potrzebę zastosowania kontroli operacyjnej, w tym stwierdzoną bezskuteczność lub nieprzydatność innych środków, a także cel, czas i rodzaj prowadzonej kontroli operacyjnej.

Takie uprawnienie o przerwaniu stosowania kontroli operacyjnej będzie miał też prokurator, ale nie będzie można zażalić się na takie postanowienie, tak jak nie można wnieść o nią do sądu bez zgody prokuratora.

Kolejnym uprawnieniem sądu – według przygotowanych do decyzji rządu przepisów - ma być dostęp do informacji o zniszczeniu tych materiałów z kontroli operacyjnej, które nie stanowią informacji potwierdzającej zaistnienie przestępstwa lub nie są istotne dla bezpieczeństwa narodowego. O ich zniszczeniu szef służby będzie musiał niezwłocznie poinformować sąd i jak dotychczas – prokuratora.

Uzasadniając proponowane zmiany przygotowujący projekt przypomnieli, że obecne standardy nadzoru nad służbami specjalnymi i kontrolą operacyjną sięgają początku lat 90. XX wieku. Są w tych przepisach obszary nieobjęte sądowym nadzorem, którego sprawowanie jest uzasadnione w demokratycznym państwie prawnym – zaznaczyli w dokumencie jego autorzy.

Zgodnie z projektem ustawa miałaby wejść w życie 30 od ogłoszenia.

Za przygotowanie projektu był odpowiedzialny sekretarz stanu w KPRM Radosław Kujawa – zastępca ministra koordynatora służb specjalnych Tomasza Siemoniaka i sekretarz rządowego Kolegium ds. służb specjalnych. Przy opracowaniu tekstu współpracowały jako wiodące Kancelaria Prezesa Rady Ministrów i resorty spraw wewnętrznych i administracji, obrony narodowej oraz finansów oraz służby – Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Centralne Biuro Antykorupcyjne i Służba Kontrwywiadu Wojskowego – wynika z materiałów dla Rady Ministrów.

Pozytywną opinię o projekcie wydały rządowe Kolegium i sejmowa komisja ds. służb specjalnych. Komisja zwróciła uwagę, że sądy mogą być nieprzygotowane kadrowo i organizacyjnie do wdrożenia tych przepisów. Również autorzy projektu zaznaczyli, że w sądach będą musiały zostać wzmocnione komórki zajmujące się sprawami kontroli operacyjnej. Także właściwym prokuraturom okręgowym dojdą dodatkowe zadania związane z analizą postanowień sądu o przerwaniu stosowania kontroli operacyjnej - wskazali.

Obecnie właściwe miejscowo sądy okręgowe, w tym Sąd Okręgowy w Warszawie i Wojskowy Sąd Okręgowy w Warszawie decydują o zarządzeniu albo przedłużeniu kontroli operacyjnej, mają też prawo do zatwierdzania kontroli operacyjnej służb zarządzonej w trybie niecierpiącym zwłoki.

Kontrola operacyjna prowadzona jest niejawnie i polega na uzyskiwaniu i utrwalaniu treści rozmów prowadzonych przy użyciu środków technicznych, w tym za pomocą sieci telekomunikacyjnych; uzyskiwaniu i utrwalaniu obrazu lub dźwięku osób z pomieszczeń, środków transportu lub miejsc innych niż miejsca publiczne; uzyskiwaniu i utrwalaniu treści korespondencji, w tym korespondencji prowadzonej za pomocą środków komunikacji elektronicznej; uzyskiwaniu i utrwalaniu danych zawartych w informatycznych nośnikach danych, telekomunikacyjnych urządzeniach informatycznych i teleinformatycznych; uzyskiwaniu dostępu i kontroli zawartości przesyłek.