Strażacy gotowi na pożary elektryków? NIK ujawnia braki

Rozwój elektromobilności i fotowoltaiki stawia przed służbami ratowniczymi kolejne wyzwania. Jak wynika z komunikatu NIK, w Polsce liczba zarejestrowanych samochodów elektrycznych wzrosła z kilku tysięcy w 2018 roku do niemal pół miliona na koniec 2025 roku. W tym samym czasie rynek mikroinstalacji fotowoltaicznych zwiększył się ponad dziesięciokrotnie – z około 150 tys. do ponad 1,6 mln instalacji.

Wraz z rozwojem tych technologii rosła również liczba pożarów z udziałem urządzeń magazynujących energię elektryczną. W latach 2019–2022 strażacy wyjeżdżali do pojedynczych pożarów samochodów elektrycznych. W kolejnych dwóch latach statystyki wzrosły już do kilkudziesięciu takich zdarzeń rocznie.

Podobny trend dotyczył samochodów hybrydowych. O ile w latach 2019–2022 odnotowywano od sześciu do 16 pożarów takich pojazdów, o tyle w latach 2023–2024 było ich już od 44 do 64 rocznie. NIK zaznacza jednak, że w badanym okresie zdarzenia z udziałem samochodów elektrycznych i hybrydowych stanowiły nadal niewielki odsetek spośród ponad 61 tys. pożarów samochodów.

Wyraźny wzrost odnotowano również w przypadku instalacji fotowoltaicznych. W 2019 roku systemy te paliły się 46 razy, natomiast w latach 2021–2024 liczba takich zdarzeń sięgała już setek rocznie. Od 2022 roku pojawiło się ponadto nowe zagrożenie – pierwsze pojedyncze pożary magazynów energii. „Zielona energia stawia przed służbami ratunkowymi zupełnie nowe wyzwania” – wskazuje NIK.

Kontrola NIK objęła Komendę Główną Państwowej Straży Pożarnej. Izba przeprowadziła również badanie kwestionariuszowe w 16 komendach wojewódzkich oraz 55 komendach miejskich i powiatowych PSP. Analizą objęto okres od 1 stycznia 2019 roku do 30 czerwca 2025 roku.

Ogólna ocena przygotowania strażaków do tego rodzaju zdarzeń była pozytywna. NIK ustaliła, że ekipy ratownicze dysponowały wystarczającym wyposażeniem do prowadzenia akcji związanych z pojazdami elektrycznymi i instalacjami fotowoltaicznymi. Nie oznaczało to jednak braku problemów. Lokalnie występowały deficyty sprzętowe, szczególnie w zakresie kontenerów do gaszenia samochodów elektrycznych oraz wyposażenia elektroizolacyjnego.

Pozytywnie oceniono również system szkolenia i doskonalenia zawodowego. „System zapewniał przygotowanie do realizacji tego typu akcji ratowniczo-gaśniczych” – czytamy w komunikacie. Jednocześnie, jak zaznacza Izba, „niewielkie uchybienia w tym zakresie wskazują na potrzebę systematycznego prowadzenia szkoleń i poszerzania wiedzy przez strażaków”.

Mimo występujących braków w doposażeniu i przeszkoleniu jednostek przebieg kontrolowanych akcji ratowniczo-gaśniczych nie wykazał istotnych nieprawidłowości. NIK podkreśliła, że „prawidłowy przebieg akcji ratowniczo-gaśniczych, pomimo braków w doposażeniu i przeszkoleniu, potwierdził skuteczne działania jednostek PSP i brak istotnych nieprawidłowości”. Strażacy sprawnie docierali na miejsce zdarzeń, zachowując wymagane normy czasu.

Jednym z obszarów wymagających dalszych zmian jest zaplecze informatyczne Państwowej Straży Pożarnej. Zdaniem Izby zmodernizowane systemy umożliwiłyby gromadzenie danych dotyczących lokalizacji i parametrów technicznych stacji ładowania pojazdów elektrycznych, instalacji fotowoltaicznych, magazynów energii oraz sieci hydrantowej.

„Ułatwiłoby to rozpoznanie zagrożeń i podejmowanie decyzji przez kierujących działaniami ratowniczymi” – wskazuje NIK. Izba podkreśla więc znaczenie skutecznego zakończenia modernizacji podstawowego systemu informatycznego PSP.

Pozytywnie oceniono natomiast wymianę wiedzy i doświadczeń prowadzoną przez strażaków zarówno na poziomie krajowym, jak i międzynarodowym. Współpraca z ośrodkami badawczymi, uczelniami wyższymi, stowarzyszeniami branżowymi oraz producentami sprzętu pozwalała na wymianę wiedzy i doświadczeń w obszarze poprawy bezpieczeństwa pożarowego.

Wśród ustaleń kontroli szczególnie istotny jest również obszar komunikacji z użytkownikami pojazdów elektrycznych i instalacji fotowoltaicznych. Jak wskazuje NIK, „w przestrzeni publicznej brakowało spójnych informacji PSP dla użytkowników pojazdów elektrycznych i instalacji fotowoltaicznych o właściwych sposobach reagowania”. Szczególne znaczenie ma przy tym początkowa faza pożaru i wiedza o tym, jak wówczas skutecznie postępować.

Izba zwróciła także uwagę na brak bieżącej reakcji PSP na pojawiającą się w przestrzeni publicznej dezinformację. „PSP nie reagowała też na bieżąco na dezinformację w przestrzeni publicznej” – czytamy w komunikacie. Jak wyjaśniono, wynikało to z braku doświadczenia w identyfikowaniu takich zagadnień w dotychczasowej praktyce oraz marginalnego charakteru zdarzeń.

NIK podkreśla, że wraz z rozwojem elektromobilności i fotowoltaiki konieczne jest nie tylko wzmacnianie potencjału ratowniczego straży pożarnej, ale również rzetelne edukowanie użytkowników tych technologii. Izba wskazuje na „pilną potrzebę rzetelnego edukowania użytkowników pojazdów elektrycznych i fotowoltaiki w zakresie procedur ratowniczych, z naciskiem na to, jak skutecznie działać w początkowej fazie pożaru”.

W następstwie kontroli Najwyższa Izba Kontroli skierowała wnioski do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Komendanta Głównego PSP.

Od szefa MSWiA Izba oczekuje przeglądu wymogów dotyczących wyposażenia niezbędnego do realizacji wybranych akcji ratowniczo-gaśniczych, a także monitorowania modernizacji podstawowego systemu informatycznego PSP.

Z kolei do Komendanta Głównego PSP skierowano wnioski dotyczące weryfikacji obowiązujących standardów wyposażenia sprzętowego i procedur postępowania podczas zdarzeń z udziałem samochodów elektrycznych i instalacji fotowoltaicznych. NIK oczekuje również skutecznego zakończenia modernizacji systemu informatycznego oraz zwiększenia poziomu ochrony informacji w przestrzeni publicznej w związku z przypadkami dezinformacji dotyczącymi takich pożarów.

Jak wynika z komunikatu Izby, po zakończeniu kontroli pojawiły się już deklaracje dotyczące części wskazanych problemów. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji zadeklarował poddanie analizie zmian legislacyjnych wymagań sprzętowych określonych w rozporządzeniu z 21 listopada 2014 roku w sprawie szczegółowych zasad wyposażenia jednostek organizacyjnych Państwowej Straży Pożarnej.

Komendant Główny PSP potwierdził natomiast, że gotowość operacyjna zmodernizowanego systemu informatycznego SWD PSP w zakresie dostępu do danych o instalacjach fotowoltaicznych, magazynach energii, stacjach ładowania samochodów elektrycznych i sieci hydrantowej planowana jest na II kwartał 2027 roku.