Czerwona nota Interpolu a szpiegostwo. Gdzie przebiega granica?

Czerwona nota Interpolu to wniosek skierowany do organów państw członkowskich o zlokalizowanie osoby i jej tymczasowe zatrzymanie w celu ekstradycji, przekazania lub zastosowania podobnej procedury. Nie jest międzynarodowym nakazem aresztowania. O tym, czy i na jakiej podstawie zatrzymać osobę, decydują organy danego państwa.

Regulamin Interpolu wskazuje, że czerwona nota co do zasady dotyczy poważnego przestępstwa zwykłego prawa (Regulamin dotyczący przetwarzania danych, art. 83 ust. 1 lit. a ppkt i). Statut zabrania Organizacji podejmowania działań o charakterze politycznym, wojskowym, religijnym lub rasowym (art. 3).

Regulamin przewiduje jednak wyjątek od kryteriów dotyczących powagi przestępstwa i progu kary: po konsultacji z krajowym biurem Interpolu Sekretariat Generalny może opublikować notę, jeśli uzna, że ma ona szczególne znaczenie dla międzynarodowej współpracy policyjnej (art. 83 ust. 1 lit. b). Nie znosi to zakazu z art. 3 Statutu.

Jak Interpol ocenia zarzut szpiegostwa

W zbiorze praktyk dotyczących art. 2 i 3 Interpol wymienia zdradę, działalność wywrotową i szpiegostwo wśród czynów tradycyjnie uznawanych za czysto polityczne. Dokument opisuje ogólną zasadę, zgodnie z którą dane dotyczące takich spraw nie są przetwarzane kanałami Interpolu. Wymaga zarazem oceny okoliczności konkretnej sprawy: sprawa nazwana szpiegostwem może obejmować również czyny zwykłego prawa, na przykład przemoc wobec osób lub mienia. Wtedy ocena może zależeć od tego, jaki charakter dominuje w całej sprawie.

W zbiorze praktyk podaje się dwa anonimowe przykłady nieopublikowanych czerwonych not. W sprawie 4 były wysoki rangą urzędnik miał ujawnić tajne informacje dotyczące bezpieczeństwa i stosunków zagranicznych państwa, a następnie uciec, korzystając z fałszywego paszportu. W sprawie 5 osobę oskarżono o szpiegostwo, ujawnienie tajemnic państwowych i przekazanie poufnych informacji dotyczących organizacji międzynarodowych. Interpol uznał obie sprawy za czysto polityczne i nie opublikował not. Dokument nie ujawnia nazwisk ani państw.

Christopher Metsos: nota w sprawie powiązanej ze szpiegostwem

Christopher Metsos, podejrzewany o udział w rosyjskiej siatce szpiegowskiej, został zatrzymany na Cyprze w 2010 r. na podstawie czerwonej noty. Rzecznik cypryjskiej policji opisywał poszukiwania jako dotyczące szpiegostwa i prania pieniędzy. FBI podało natomiast, że formalne zarzuty obejmowały zmowę w celu działania jako niezarejestrowany agent obcego państwa oraz zmowę w celu prania pieniędzy. To przykład osoby łączonej ze szpiegostwem, wobec której zastosowano czerwoną notę, ale nie dowód na notę za czyste szpiegostwo państwowe.

Tomasz Szmydt: KGP informuje o odmowie Interpolu

W 2024 r. do Komendy Głównej Policji trafił wniosek o czerwoną notę w sprawie Tomasza Szmydta, podejrzanego o szpiegostwo. Rzecznik KGP przekazywała wówczas Polskiej Agencji Prasowej, że Sekretariat Generalny Interpolu odmówił publikacji, powołując się na art. 3 Statutu i polityczny charakter spraw dotyczących bezpieczeństwa państwa. Informację o odmowie znamy zatem z wypowiedzi przedstawicielki KGP cytowanej przez PAP, a nie z opublikowanej indywidualnej decyzji Interpolu.

Paweł Rubcow: sprawa czerwonej noty nie trafiła do Interpolu

W sprawie Pawła Rubcowa, podejrzanego o współpracę z rosyjskim wywiadem wojskowym, sytuacja była inna. Według „Rzeczpospolitej” KGP wydała negatywną opinię o skierowaniu wniosku, powołując się na art. 3 Statutu.

Na początku czerwca 2026 r. sąd uchylił zarządzenie dotyczące wystąpienia z wnioskiem. Według tej relacji wniosek nie został przekazany do Interpolu, a więc Organizacja nie rozstrzygnęła, czy opublikować notę. Pełnej korespondencji KGP z sądem nie udostępniono publicznie.

Publiczne opisy zarzutów wobec Rubcowa dotyczą współpracy z rosyjskim wywiadem wojskowym, przekazywania informacji, rozpoznania operacyjnego i dezinformacji. Nie wymieniają odrębnych zarzutów przemocy ani innych poważnych przestępstw zwykłego prawa.

Na podstawie tego opisu można przypuszczać, że wniosek o notę napotkałby problem podobny do opisanego w sprawach 4 i 5 ze zbioru praktyk Interpolu. To jednak wniosek z publicznie dostępnego opisu zarzutów, a nie ocena pełnych akt sprawy ani decyzja Interpolu.

Kto sprawdza i kto decyduje

Krajowe biuro Interpolu sprawdza wniosek przed jego przekazaniem. Następnie wnioski otrzymane przez Organizację kontroluje zespół Sekretariatu Generalnego. O publikacji noty decyduje Sekretariat Generalny.

Z tej racji w sprawie Rubcowa można mówić o negatywnym stanowisku KGP wobec przekazania wniosku, ale nie o odmowie Interpolu. W sprawie Szmydta KGP poinformowała natomiast, że odmowę podjął Sekretariat Generalny. W obu przypadkach publicznie dostępne informacje o indywidualnych decyzjach pochodzą z relacji polskich instytucji i mediów, a nie z opublikowanych dokumentów Interpolu.

Szpiegostwo a czerwona nota: zasada i praktyka

Interpol co do zasady nie publikuje czerwonych not w sprawach czystego szpiegostwa państwowego, które traktuje jako przestępstwo polityczne. Nie oznacza to jednak automatycznej odmowy w każdej sprawie, w której pojawia się zarzut szpiegostwa: Interpol ocenia konkretne czyny i charakter całej sprawy.

Przypadek Christophera Metsosa dotyczył również zarzutów związanych z praniem pieniędzy. W sprawie Tomasza Szmydta KGP poinformowała o odmowie Sekretariatu Generalnego, natomiast w sprawie Pawła Rubcowa – według „Rzeczpospolitej” – wniosek nie został przekazany Interpolowi, który nie wydał więc własnej decyzji.

Na podstawie publicznego opisu zarzutów można ocenić, że ryzyko odmowy byłoby wysokie. Nie przesądza to jednak, że nie należało podjąć próby: przekazanie wniosku dałoby Sekretariatowi Generalnemu możliwość samodzielnej oceny sprawy na podstawie przedstawionych mu okoliczności.