Służby nie znikną z granic. Kontrole na przejściach z Niemcami i Litwą do wiosny 2027 roku

Tymczasowe kontrole na granicach z Republiką Federalną Niemiec i Republiką Litewską mają pozostać z nami przez kolejne pół roku. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji przygotowało projekt rozporządzenia, który zakłada ich przedłużenie od 2 października 2026 roku do 30 marca 2027 roku.

Projekt nowelizacji rozporządzenia został 8 września skierowany do uzgodnień i konsultacji publicznych. Organizacje reprezentujące przewoźników otrzymały trzy dni na przedstawienie stanowiska. Resort tłumaczy krótki termin koniecznością zapewnienia ciągłości ochrony granicy państwowej, a także utrzymania bezpieczeństwa i porządku publicznego.

Na razie bez powrotu do pełnej swobody

Projekt nie oznacza zamknięcia granic ani objęcia kontrolą wszystkich podróżnych. Zgodnie z założeniami kontrole mają pozostać selektywne i być prowadzone na podstawie analizy ryzyka. W praktyce sprawdzane będą osoby i pojazdy wytypowane przez funkcjonariuszy Straży Granicznej.

MSWiA wskazuje, że takie rozwiązanie ma ograniczyć wpływ kontroli na płynność ruchu, przy jednoczesnym utrzymaniu możliwości reagowania na próby nielegalnego przekraczania granicy. Resort podkreśla jednak, że mimo selektywnego charakteru operacja ma dużą skalę.

Od 7 lipca 2025 roku do 23 sierpnia 2026 roku na obu odcinkach granicy skontrolowano łącznie 4 253 771 osób. Na granicy z Niemcami kontroli poddano 2 277 934 osoby, a na odcinku litewskim 1 975 837.

Mniej prób na granicy z Białorusią, ale zagrożenie nie zniknęło

Jednym z głównych argumentów za przedłużeniem kontroli jest sytuacja na wschodniej granicy Unii Europejskiej. Z danych przedstawionych przez MSWiA wynika, że w 2026 roku na całym odcinku granicy polsko-białoruskiej odnotowano 377 prób jej nielegalnego przekroczenia. W analogicznym okresie 2025 roku takich zdarzeń było 22 854.

Resort zastrzega jednak, że tak wyraźny spadek nie musi oznaczać trwałego ustąpienia zagrożenia. W ocenie MSWiA zmieniły się przede wszystkim trasy i metody działania strony białoruskiej. Aktywność migracyjna miała przesunąć się na odcinki granicy białorusko-litewskiej i białorusko-łotewskiej.

To oznacza, że część cudzoziemców może próbować docierać do Polski przez Litwę, a następnie kierować się dalej na zachód Europy. Dane Straży Granicznej przywołane w dokumentacji projektu wskazują, że ten scenariusz nie jest wyłącznie teoretyczny.

Od 1 stycznia do 23 sierpnia 2026 roku Straż Graniczna zatrzymała 1047 obywateli państw trzecich, którzy nielegalnie przekroczyli granicę z Litwy do Polski. Kolejnych 154 cudzoziemców, którzy wcześniej przekroczyli granicę litewsko-polską, zatrzymano na terytorium kraju oraz w rejonie granicy polsko-niemieckiej. W tej grupie 91 osób ujęto podczas próby wyjazdu do Niemiec, a 63 w głębi kraju.

Na odcinku litewskim odmówiono ponadto wjazdu 678 cudzoziemcom.

O znaczących liczbach mówimy też w odniesieniu do granicy polsko-niemieckiej. W tym samym okresie Straż Graniczna zatrzymała 188 obywateli państw trzecich za nielegalne przekroczenie granicy w kierunku Polski. Na kierunku wyjazdowym do Niemiec zatrzymano natomiast 1610 cudzoziemców. Kolejnym 635 osobom odmówiono wjazdu na tym odcinku.

To właśnie dane dotyczące kierunku zachodniego są dla resortu jednym z argumentów za utrzymaniem kontroli. W uzasadnieniu projektu MSWiA zwraca uwagę, że znaczna liczba migrantów przebywających w Niemczech i innych państwach Europy Zachodniej może zwiększać ryzyko tak zwanych wtórnych ruchów migracyjnych.

Jednocześnie resort ocenia, że szlaki prowadzące z Białorusi przez Litwę i Łotwę do Polski mogą w dalszym ciągu stwarzać możliwość przemieszczania się migrantów w kierunku Niemiec. Kontrola na granicach wewnętrznych ma ograniczać ten kanał tranzytowy i umożliwiać szybsze reagowanie na osoby, które próbują ominąć ochronę zewnętrznej granicy Unii Europejskiej.

Straż Graniczna, Policja i WOT

Za organizację kontroli odpowiadać będą Nadodrzański, Morski i Podlaski Oddział Straży Granicznej. W działania mają być zaangażowane również cztery komendy wojewódzkie Policji.

Policja ma wspierać Straż Graniczną między innymi w organizacji ruchu drogowego, zapewnianiu porządku publicznego w rejonie przejść oraz rozpoznaniu i neutralizacji materiałów wybuchowych. W strefie nadgranicznej wsparcia mają udzielać także żołnierze Wojsk Obrony Terytorialnej.

Ich zadaniem będzie zabezpieczenie nie tylko głównych tras komunikacyjnych, lecz również dróg niższych kategorii, duktów i szlaków leśnych. To właśnie te miejsca mogą być wykorzystywane do omijania punktów, w których prowadzone są kontrole.

MSWiA porządkuje mapę

Przedłużenie kontroli to nie jedyna zmiana przewidziana w projekcie. Resort chce również nadać nowe brzmienie załącznikowi określającemu wykaz przejść granicznych, rodzaj dozwolonego ruchu, czas ich otwarcia oraz zasięg terytorialny.

Zmiany dotyczą 13 przejść na granicy polsko-litewskiej i 11 przejść na granicy polsko-niemieckiej. Chodzi między innymi o doprecyzowanie miejsc prowadzenia kontroli, odległości od linii granicy, numerów znaków granicznych oraz działek ewidencyjnych.

W przypadku przejścia Rosówek–Rosow w zasięgu terytorialnym kontroli uwzględniono także pobliską ścieżkę rowerową. W innych lokalizacjach wskazano między innymi konkretne parkingi, odcinki dróg, perony oraz tory kolejowe.

Wykaz obejmuje 50 przejść granicznych na odcinku polsko-niemieckim oraz 13 przejść na granicy z Litwą. Są wśród nich przejścia drogowe i kolejowe, a także miejsca wykorzystywane przez pieszych i rowerzystów.

Nowe przepisy mają wejść w życie 2 października 2026 roku, bezpośrednio po zakończeniu okresu obowiązywania obecnych regulacji. Jeśli projekt zostanie przyjęty w obecnym kształcie, kontrole na granicach z Niemcami i Litwą pozostaną utrzymane do 30 marca 2027 roku.