Ponad 900 interwencji w 160 krajach. Unijny Mechanizm Ochrony Ludności kończy 25 lat

Unijny Mechanizm Ochrony Ludności, który powstał w 2001 roku, obchodzi swoje 25 urodziny. Obecnie skupia 27 państw członkowskich Unii Europejskiej oraz 10 państw uczestniczących: Albanię, Bośnię i Hercegowinę, Czarnogórę, Islandię, Macedonię Północną, Mołdawię, Norwegię, Serbię, Turcję i Ukrainę. Z jego wsparcia może skorzystać każdy kraj na świecie, który znajdzie się w sytuacji kryzysowej.

W ciągu ćwierćwiecza mechanizm pomagał między innymi w walce z pożarami lasów i powodziami, reagowaniu na trzęsienia ziemi oraz dostarczaniu wyrobów medycznych podczas pandemii COVID-19. Koordynował również repatriację obywateli z obszarów dotkniętych kryzysem, dostawy generatorów energii na Ukrainę oraz działania zespołów poszukiwawczych, w tym psów szkolonych do odnajdywania osób, które przeżyły trzęsienia ziemi.

Jak podkreśliła przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen, Europa odpowiedziała na wezwania o pomoc ponad 900 razy. Wskazała także na znaczenie dalszego wzmacniania gotowości, aby możliwe było szybkie reagowanie na kolejne katastrofy.

Większa gotowość wobec rosnących zagrożeń

Komisja Europejska zwraca uwagę, że zmiany klimatu przyczyniają się do częstszych i tragiczniejszych w skutkach klęsk żywiołowych. W odpowiedzi Unia Europejska rozwija wspólne zasoby i przygotowuje się do skuteczniejszego reagowania na przyszłe kryzysy.

W orędziu o stanie Unii z 2026 roku Ursula von der Leyen zapowiedziała opracowanie propozycji dotyczących zwiększenia gotowości na wypadek katastrof i zapobiegania im. Prace mają również dotyczyć poprawy współpracy cywilno-wojskowej oraz określenia nowych zdolności reagowania, w tym możliwości utworzenia europejskiej floty gaśniczej.

UE inwestuje już w stałą flotę gaśniczą w ramach rescEU, czyli strategicznej rezerwy zdolności reagowania kryzysowego. Ma ona obejmować 22 samoloty i pięć śmigłowców. Zasoby te będą uzupełniać krajowe służby ratunkowe i mogą zostać uruchomione, gdy państwa potrzebują dodatkowego wsparcia.

Gotowość Europy została ponownie wystawiona na próbę latem 2026 roku. W tym okresie Unijny Mechanizm Ochrony Ludności uruchomiono 12 razy w związku z pożarami lasów. W działania zaangażowano 24 samoloty gaśnicze, 17 śmigłowców i 835 strażaków. Przygotowania obejmują także rozwój systemów wczesnego ostrzegania, współpracę naukową oraz tworzenie strategicznych rezerw wyrobów medycznych, generatorów energii i innego niezbędnego sprzętu.

Centrum koordynuje pomoc przez całą dobę

Istotnym elementem mechanizmu jest Centrum Koordynacji Reagowania Kryzysowego, które działa 24 godziny na dobę, siedem dni w tygodniu. Gdy kraj zwraca się o pomoc, Centrum koordynuje mobilizację zasobów i specjalistycznej wiedzy z państw europejskich. Współpracuje przy tym z państwami członkowskimi UE, 10 dodatkowymi państwami uczestniczącymi, krajem dotkniętym katastrofą oraz ekspertami z zakresu ochrony ludności i pomocy humanitarnej. Dzięki temu wsparcie może być szybko kierowane tam, gdzie jest potrzebne.

Mechanizm nie ogranicza się jednak do działań podejmowanych po wystąpieniu katastrofy. Ważną częścią jego funkcjonowania są również przygotowania do sytuacji nadzwyczajnych. Wspólne szkolenia i ćwiczenia symulujące rzeczywiste zagrożenia pozwalają zespołom ratowniczym z różnych krajów doskonalić współpracę jeszcze przed rozpoczęciem akcji.

Dodatkowo Unijna Sieć Wiedzy w zakresie Ochrony Ludności łączy ratowników, naukowców i ekspertów. Jej celem jest wymiana doświadczeń, doskonalenie praktyk oraz opracowywanie nowych rozwiązań.

Kolejne lata współpracy

Z okazji 25-lecia mechanizmu komisarz UE do spraw równości, gotowości i zarządzania kryzysowego Hadja Lahbib podkreśliła znaczenie wspólnych działań w obliczu katastrof. Wśród przykładów wymieniła wykorzystanie samolotów gaśniczych, dostarczanie sprzętu ochronnego personelowi medycznemu podczas pandemii, wysyłanie generatorów energii na Ukrainę, repatriację obywateli UE z Bliskiego Wschodu oraz akcje ratunkowe w Wenezueli.

Jak zaznaczyła komisarz, Unia przygotowuje się na kolejne 25 lat poprzez inwestycje w samoloty gaśnicze, zwiększanie gotowości oraz rozwijanie partnerstw naukowych, które mają pomagać w wykrywaniu i przewidywaniu zagrożeń. Ćwierć wieku działalności Unijnego Mechanizmu Ochrony Ludności pokazuje, jak współpraca międzynarodowa może przekładać się na konkretne działania ratunkowe. Dalsze inwestycje w zasoby, wiedzę i przygotowanie służb mają pomóc Europie skuteczniej reagować na przyszłe kryzysy.