Inaczej niż w wojsku. Długa droga Policji do nowoczesnych karabinków

Broń alarmowa w Policji na co dzień

Tragiczny zamach w Krakowie, powszechnie uznawany za pierwszą w Polsce sytuację typu „aktywny strzelec” w miejscu publicznym i o takiej skali, wywołał pytania o działania Policji, w szczególności dostępność broni długiej. O ile bowiem zamachowiec został zatrzymany bardzo szybko, to interweniujący na miejscu (i inni będący w okolicy) policjanci mieli do dyspozycji broń krótką.

To broń krótka (z reguły pistolety Walther P99, rzadziej Glock i inne) jest bowiem standardowym wyposażeniem i jest pobierana na zdecydowaną większość służb pełnionych czy to w komendach powiatowych i miejskich, czy w komisariatach, czy w oddziałach prewencji. Najczęściej broń długą noszą oczywiście kontrterroryści i funkcjonariusze jednostek taktycznych (czy grup realizacyjnych CBŚP), wykonujący na co dzień zadania o podwyższonym stopniu ryzyka, takie jak np. zatrzymania najniebezpieczniejszych przestępców, doprowadzenia ich do sądów, przeszukania miejsc przechowywania narkotyków i broni. I oni mają dostęp do nowoczesnych jednostek broni długiej (karabinki HK416, pistolety maszynowe MP-5 różnych wersji i UMP itd.). Ale to stosunkowo niewielka część całej Policji.

Z kolei w prewencji broń traktowana jest jako alarmowa, czyli wydawana wyłącznie w wypadku wystąpienia zdarzeń o podwyższonym stopniu ryzyka lub prawdopodobieństwa takich zdarzeń. Pierwszy przypadek to pościg za sprawcą przestępstwa z użyciem broni (np. zabójstwo w Mierzawie w czerwcu 2026 roku). Drugi – zabezpieczenie konwoju szczególnie niebezpiecznych przestępców, innego istotnego konwoju/obiektu wymagającego zwiększonej ochrony lub miejsca zagrożonego atakiem. Policji, w tym Oddziałom Prewencji, broń długą wydawano np. w czasie Światowych Dni Młodzieży i szczytu NATO w Warszawie w 2016 roku, ale też do misji w rejonie granicy z Białorusią rozpoczętej w 2020.

Dziś to albo przestarzałe pistolety maszynowe Glauberyt, opisywane na Defence24.pl przy okazji procesu żołnierza oskarżonego o postrzelenie migranta, albo – przeznaczone do użycia głównie w wypadku mobilizacji lub zagrożenia militarnego – karabinki systemu Kałasznikowa.

Jak wyglądają plany modernizacji Policji w tym zakresie? Tekst celowo nie uwzględnia strzelb gładkolufowych, bo te używane są też jako środek przymusu bezpośredniego, z amunicją niepenetracyjną. I w pewnym, ograniczonym, zakresie są pozyskiwane.

Co zamiast starych Glauberytów?

Jeszcze w październiku, po głośnym procesie żołnierza w związku z oddaniem niekontrolowanego strzału z Glauberyta w trakcie pościgu, redakcja InfoSecurity24.pl zwróciła się do Policji o informacje w tym zakresie. Pod koniec ubiegłego tygodnia otrzymaliśmy odpowiedzi, które pokazują, jak wygląda dotychczasowy stan prawny i wcześniejsze plany Policji.

Jak przekazała redakcji podinsp. Monika Matyjewicz z Biura Komunikacji Społecznej KGP, „począwszy od 2023 roku Komenda Główna Policji realizuje w ramach zaopatrzenia centralnego na rzecz funkcjonariuszy służby prewencyjnej wszystkich jednostek organizacyjnych Policji, zakupy nowoczesnych 9 mm pistoletów maszynowych HK UMP i B&T APC 9 Pro G”. Według przesłanego przez KGP oświadczenia ta broń ma zastąpić Glauberyty na wyposażeniu Policji.

Jak na razie jej zakupy są jednak mocno ograniczone, zapewne z uwagi na niewielki budżet. Przykładowo, w tym roku po rozstrzygnięciu przetargu realizowany jest zakup pistoletów B&T APC 9 Pro G (podpisana umowa) w liczbie 153. Można zakładać, że w poprzednich latach zakupy miały podobną skalę.

To pozwala na przezbrojenie jedynie bardzo małej liczby policjantów. W praktyce ta broń może zostać skierowana na przykład do liczących około 30 osób Plutonów Wsparcia Taktycznego w kilkusetosobowych z reguły Oddziałach Prewencji Policji, ewentualnie do niewielkiej liczby wybranych jednostek. Potrzeby pionu prewencyjnego Policji szacować można na kilkadziesiąt tysięcy sztuk broni długiej. Oddziały Prewencji Policji etatowo liczą 8 tysięcy funkcjonariuszy. A do tego dodać trzeba komisariaty, komendy miejskie i powiatowe.

Podinsp. Matyjewicz podkreśliła też, że w ramach Programu Modernizacji Policji na lata 2026-2029 planuje się zakup zarówno pistoletów maszynowych, jak i karabinków szturmowych. Tu ważne rozróżnienie: pistolety maszynowe mają mniejszą siłę ognia (nie przebijają kamizelek kuloodpornych), z kolei karabinki zapewniają większą siłę ognia, ale są cięższe, a użycie standardowej amunicji może prowadzić do tzw. nadprzebicia – penetracji przeszkód stanowiącej zagrożenie dla osób postronnych. To dlatego zresztą Policja w wypadku alarmu w większości przypadków pobiera nie Kałasznikowy, a Glauberyty.

Czy Policja może kupować sprzęt z wolnej ręki?

Najważniejsze jest jednak co innego. Podinsp. Matyjewicz podkreśliła, że „Policję, tak jak i inne jednostki sektora budżetowego, obowiązują procedury określone w ustawie Prawo zamówień publicznych (Pzp). Zakup broni dokonywany jest na podstawie sporządzonej w Komendzie Głównej Policji Specyfikacji Technicznej.”. „Komenda Główna Policji nie ma wpływu na wybór wykonawcy, a co za tym idzie – typu oraz producenta kupowanej broni” – dodała.

Policja nie ma więc możliwości – tak jak Siły Zbrojne RP – wskazywania określonego typu sprzętu przed zakupem. Wiąże się to z wymogami prawa europejskiego. MON może dokonywać na rzecz Sił Zbrojnych zakupów z wyłączeniem standardowych zasad zamówień publicznych, na podstawie artykułu 346 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej.

Może więc – przykładowo – kupić karabinki Grot (albo inny sprzęt, transportery Rosomak, bwp Borsuk, lub sprzęt pochodzenia zagranicznego) bez otwartego przetargu, uzasadniając to Podstawowym Interesem Bezpieczeństwa Państwa (PIBP). To praktyka powszechnie stosowana przez Polskę, ale i inne państwa, jak chociażby Niemcy. I nawet jeśli bywa ona krytykowana przez Komisję Europejską i Parlament Europejski, to jest powszechnie wykorzystywana w odniesieniu do sił zbrojnych przez państwa UE i ma silne umocowanie traktatowe.

Co do zasady służby takie jak Policja takich uprawnień nie mają. Co za tym idzie, do przetargów realizowanych zgodnie z PzP muszą zostać dopuszczeni różni producenci broni, co KGP potwierdza w odpowiedziach. Podinsp. Matyjewicz dodała, że „na dziś nie jest wiadome, w jakim trybie będą mogły być prowadzone postępowania przetargowe na zakup broni w ramach Programu Pozamilitarnych Przygotowań Obronnych”.

I to jest szczególnie istotne, zważywszy na kwotę 1,5 mld złotych, jaką Policja ma jeszcze w tym roku otrzymać z MON właśnie w ramach Programu Pozamilitarnych Przygotowań Obronnych. To swoista rekompensata za to, że Policja nie mogła realizować zgłoszonych projektów do programu pożyczkowego SAFE (wśród nich były zakupy broni długiej: pistoletów maszynowych, karabinków wsparcia i karabinów maszynowych).

Po ataku w Krakowie na pewno będzie presja na to, by prewencję w broń długą jednak wyposażyć. Teraz jest więc dobry i jedyny moment na to, by zastanowić się, jak można zorganizować zakup – nie kilkuset, a kilkudziesięciu tysięcy karabinów, by mógł na nim skorzystać polski przemysł i polska gospodarka. Być może MON powinien kupować broń (np. subkarabinki Grot w ramach jednego zamówienia, a następnie od razu przekazywać Policji, w takim wypadku nie przekazując środków na Program Pozamilitarnych Przygotowań Obronnych? Ta sprawa wymaga szybkich analiz, także pod kątem prawnym, i następnie decyzji.

System zakupów Policji od dawna nie dokonywał dużych zakupów broni długiej i nie działa na takich samych podstawach prawnych jak MON. A akurat w wypadku broni długiej (alarmowej, czy nawet mobilizacyjnej) pewna unifikacja byłaby potrzebna. Jedno jest pewne: policyjna prewencja potrzebuje nowoczesnej broni długiej w dużej ilości. Jej zakup będzie tylko pierwszym krokiem, bo trzeba będzie też zapewnić szkolenie i odpowiednie warunki do przechowywania broni w radiowozach i jej wykorzystania w czasie rutynowej służby. Ale to temat na inny artykuł.