Europejski nakaz aresztowania także dla osób przebywających poza UE?

Ministerstwo Sprawiedliwości proponuje zmianę przepisów Kodeksu postępowania karnego, która umożliwi wydawanie europejskiego nakazu aresztowania wobec osób ściganych przez polskie organy niezależnie od ich aktualnego miejsca pobytu. Projekt nowelizacji, oznaczony numerem UD471, ma wyeliminować wątpliwości dotyczące możliwości stosowania tego instrumentu wobec osób przebywających poza terytorium Unii Europejskiej.

Nakaz aresztowania bez względu na miejsce pobytu

Projekt ustawy z 15 października 2026 r. zakłada zmianę art. 607a Kodeksu postępowania karnego. Zgodnie z proponowanym brzmieniem przepisu, w razie podejrzenia, że osoba ścigana za przestępstwo podlegające jurysdykcji polskich sądów karnych może przebywać poza terytorium Polski, właściwy miejscowo sąd okręgowy będzie mógł wydać europejski nakaz aresztowania. Decyzja będzie podejmowana na wniosek prokuratora, a w postępowaniu sądowym i wykonawczym – z urzędu lub na wniosek właściwego sądu rejonowego.

Obecne brzmienie przepisu odwołuje się do podejrzenia, że osoba ścigana może przebywać na terytorium państwa członkowskiego Unii Europejskiej. Jak wskazano w uzasadnieniu projektu, takie sformułowanie wywołuje wątpliwości, czy wydanie nakazu jest dopuszczalne, gdy poszukiwana osoba znajduje się poza UE.

Według projektodawcy przepisy unijne nie uzależniają wydania europejskiego nakazu aresztowania od wcześniejszego ustalenia, że osoba ścigana przebywa na terytorium innego państwa członkowskiego. Nowelizacja ma jednoznacznie rozstrzygnąć tę kwestię w polskim prawie.

Kluczowa rola Systemu Informacyjnego Schengen

Jednym z głównych celów zmian jest zwiększenie skuteczności poszukiwania osób ściganych przez polski wymiar sprawiedliwości. Projekt zakłada, że europejski nakaz aresztowania będzie mógł zostać wydany również wtedy, gdy aktualne miejsce pobytu poszukiwanej osoby pozostaje nieznane albo znajduje się poza Unią Europejską.

Znaczenie ma w tym przypadku System Informacyjny Schengen (SIS), który służy między innymi wymianie informacji o osobach poszukiwanych. Zgodnie z uzasadnieniem projektu wpis dotyczący osoby ściganej może zostać dokonany na podstawie europejskiego nakazu aresztowania także wtedy, gdy nie ustalono miejsca jej pobytu.

W praktyce ma to umożliwić podjęcie działań wobec poszukiwanej osoby już w chwili, gdy jej obecność zostanie ujawniona na terytorium państwa członkowskiego UE, w tym podczas kontroli związanej z przekraczaniem granicy.

Projektodawca podkreśla, że nie ma konieczności przewidywania, w którym państwie członkowskim osoba ścigana może się pojawić. Jej miejsce pobytu może się zmieniać, a organy prowadzące postępowanie nie zawsze dysponują informacjami pozwalającymi określić jej przyszłe położenie.

Zmiany w procedurze poszukiwań międzynarodowych

Nowelizacja obejmuje również art. 607d § 1 i 2 Kodeksu postępowania karnego, regulujący przekazywanie europejskiego nakazu aresztowania. Jeżeli istnieje podejrzenie, że osoba ścigana przebywa poza Polską, a jej miejsce pobytu nie jest znane, prokurator, a na etapie postępowania sądowego i wykonawczego sąd okręgowy, który wydał nakaz, będzie przekazywać jego odpis centralnej jednostce Policji współpracującej z Interpolem.

Przekazaniu będzie towarzyszył wniosek o wszczęcie poszukiwań międzynarodowych. Jeżeli natomiast miejsce pobytu poszukiwanej osoby na terytorium państwa członkowskiego UE będzie znane lub zostanie ustalone w toku poszukiwań, nakaz będzie przekazywany bezpośrednio organowi sądowemu państwa, w którym ma zostać wykonany. Jego odpis trafi do Ministra Sprawiedliwości.

Zmiany te mają dostosować procedurę do możliwości wydawania nakazu także w sytuacji, gdy poszukiwana osoba znajduje się poza terytorium Polski, a nawet poza granicami Unii Europejskiej.

Nakaz nie będzie działał poza Unią Europejską

Projekt nie przewiduje rozszerzenia terytorialnego działania europejskiego nakazu aresztowania na państwa trzecie. Jego wydanie nie oznacza, że państwo spoza UE będzie zobowiązane do zatrzymania poszukiwanej osoby ani że nakaz samodzielnie wywoła tam skutki prawne.

Jeżeli osoba będzie przebywać poza Unią Europejską, wykonanie nakazu na podstawie unijnego mechanizmu wzajemnego uznawania nie będzie możliwe do czasu ujawnienia jej obecności na terytorium państwa członkowskiego, w którym mechanizm ten może zostać zastosowany.

W przypadku pobytu poszukiwanej osoby w państwie trzecim znaczenie mogą mieć inne instrumenty współpracy międzynarodowej, w szczególności poszukiwania prowadzone odpowiednimi kanałami oraz procedura ekstradycyjna, o ile istnieją ku temu podstawy. Ministerstwo Sprawiedliwości wskazuje, że europejski nakaz aresztowania jest instrumentem współpracy pomiędzy państwami członkowskimi, a nie narzędziem ekstradycji z państw trzecich.

Większa skuteczność ścigania przestępstw

W uzasadnieniu projektu podkreślono, że europejski nakaz aresztowania służy zatrzymaniu i przekazaniu osoby w celu przeprowadzenia postępowania karnego albo wykonania kary pozbawienia wolności lub środka zabezpieczającego. Mechanizm ten opiera się na zasadzie wzajemnego uznawania decyzji sądowych pomiędzy państwami członkowskimi.

Projektodawca odwołuje się również do orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz Sądu Najwyższego, wskazując na znaczenie nakazu jako instrumentu wspierającego współpracę sądową i przeciwdziałanie przestępczości.

Zdaniem autorów projektu proponowane rozwiązanie zwiększy efektywność stosowania europejskiego nakazu aresztowania, a tym samym skuteczność ścigania osób pozostających w zainteresowaniu polskich organów ścigania i wymiaru sprawiedliwości. Ma również sprzyjać bezpieczeństwu obywateli Polski i innych państw członkowskich UE oraz osób przebywających na ich terytorium.

Projekt przewiduje, że czynności procesowe dokonane przed wejściem w życie nowelizacji pozostaną skuteczne, jeżeli zostały przeprowadzone zgodnie z dotychczas obowiązującymi przepisami. Zgodnie z art. 3 projektowanej ustawy nowe regulacje mają wejść w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia. Dokument został skierowany do zaopiniowania przez wskazane instytucje i organy, w tym Sąd Najwyższy, Krajową Radę Sądownictwa, Rzecznika Praw Obywatelskich oraz przedstawicieli samorządów zawodowych adwokatów i radców prawnych. Wyznaczono 21 dni na przekazanie opinii od dnia otrzymania pisma.