Koniec ery heroizmu? Polacy coraz mniej skłonni do poświęceń dla ojczyzny

Najnowszy raport opracowany przez IBRiS dla grupy Defence24 odsłania nie tylko niepokojący obraz polskiego systemu ochrony ludności, o którym pisaliśmy tutaj. Osobna część dokumentu dotyczy reakcji społeczeństwa na zagrożenie wojenne.

W obliczu potencjalnego zagrożenia wojennego społeczeństwo polskie jest niemal równo podzielone w kwestii bezpośredniego zaangażowania w walkę zbrojną. Raport IBRiS zrealizowany dla Defence24 wskazuje, że gotowość stanięcia do obrony ojczyzny deklaruje 44 proc. badanych, podczas gdy 47 proc. jest temu przeciwnych.

Zauważalne są przy tym bardzo wyraźne różnice pokoleniowe. Najniższą chęć do walki wykazują osoby najmłodsze w wieku od 18 do 29 lat, osiągając wynik zaledwie 18 procent. Najwyższa gotowość przypada na grupę wiekową 40-49 i 50-59 lat, gdzie wskaźnik wynosi około 56 procent. „Oznacza to przesunięcie »gotowości obronnej« do starszych grup, które mają mniejsze możliwości realnego udziału w konflikcie” – czytamy w raporcie.

Dokument wskazuje też na systematyczny proces „stygnięcia” nastrojów patriotycznych w wymiarze osobistym i wykazuje drastyczny spadek gotowości do najwyższych poświęceń. Wskaźnik osób gotowych oddać własne życie za Ojczyznę spadł z 27 proc. w roku 2023 do zaledwie 15 proc. obecnie.

Zmniejszyła się również gotowość do ponoszenia kosztów finansowych związanych z bezpieczeństwem państwa. Akceptacja dla poświęceń materialnych spadła z 46 do 36 proc. Jednocześnie ponad dwukrotnie wzrosła grupa respondentów, którzy deklarują brak gotowości do jakichkolwiek poświęceń – z 14 do 30 proc.

Zmiany widoczne są także w deklarowanych reakcjach na potencjalny atak zbrojny. Autorzy raportu wskazują, że od czasu rosyjskiej inwazji na Ukrainę nastąpiło wyraźne przesunięcie od deklarowanej gotowości do walki w stronę działań skoncentrowanych na ochronie rodziny, majątku oraz ewakuacji. Gotowość do walki spadła w tym czasie z 30 do 15 proc.

Zdaniem autorów raportu oznacza to przejście od modelu „odporności heroicznej” do „odporności adaptacyjnej”. W pierwszych miesiącach po wybuchu wojny w Ukrainie dominowała emocjonalna mobilizacja i gotowość do podejmowania dużych wyrzeczeń. Obecnie coraz częściej zastępuje ją bardziej pragmatyczne podejście, skoncentrowane na minimalizowaniu ryzyka i zabezpieczeniu najbliższego otoczenia.

Raport IBRiS dla Defence24 pokazuje, że choć świadomość zagrożeń pozostaje wysoka, to zmienia się sposób reagowania na nie. Coraz większą rolę odgrywają działania związane z przetrwaniem i ochroną najbliższych, a maleje znaczenie postaw opartych na heroizmie i gotowości do największych poświęceń.