Fala fałszywych alarmów w Europie. Służby badają rosyjski trop

Według „Financial Times” część przedstawicieli europejskich służb uważa rosyjski trop za najbardziej prawdopodobny, wskazując na motyw, sposób działania, wcześniejsze incydenty oraz pierwsze ślady ujawnione w dochodzeniu. Hipoteza robocza zakłada udział prokremlowskich aktywistów lub grup hakerskich. Pozostaje jednak do ustalenia, czy rosyjskie służby kierowały ich działaniami, zachęcały do nich lub je aprobowały. Ustalenie sprawców i ewentualnych zleceniodawców może wymagać długotrwałego dochodzenia i nie musi zakończyć się jednoznacznym rozstrzygnięciem.

Jak informował Reuters, groźby zakłóciły kilkadziesiąt europejskich rejsów. Samolot Aer Lingus lecący z Dublina do Rzymu został skierowany do francuskiej bazy lotniczej Évreux i eskortowany przez myśliwce. Bułgarskie siły powietrzne poinformowały natomiast o eskortowaniu trzech samolotów pasażerskich. Według relacji agencji skala i zbieżność czasowa zdarzeń wskazywały na możliwość skoordynowanego działania. Cytowani eksperci uwzględniali jednak również udział naśladowców oraz osób działających niezależnie.

Odmienny bilans przedstawiła Eurocontrol. Według informacji przekazanych agencji ANSA przez biuro prasowe organizacji groźby dotyczyły łącznie 35 rejsów: siedmiu 3 listopada, czternastu 5 listopada i czternastu 6 listopada. Dane za ostatni z tych dni miały jeszcze charakter wstępny. Eurocontrol zaznaczyła, że alarmy nie wpłynęły na opóźnienia w skali całej europejskiej sieci ruchu lotniczego. Nie oznacza to jednak braku poważnych utrudnień na poszczególnych lotniskach i trasach. Bilans organizacji należy odróżnić od wyższych liczb podawanych w relacjach medialnych – dostępne publikacje nie wyjaśniają w pełni przyczyn rozbieżności.

Alarmy dotknęły również połączeń z Polską. Zgodnie z oficjalnym komunikatem Portu Lotniczego Warszawa–Modlin, 3 listopada o godz. 9.54 ogłoszono alarm dotyczący Boeinga 737 MAX lecącego z Londynu Heathrow na Lotnisko Chopina. Samolot ze 181 osobami na pokładzie wylądował w Modlinie o godz. 10.01, a port został czasowo zamknięty. Alarm odwołano o godz. 12.21. Zakłócenia objęły także inne rejsy: samolot z Edynburga musiał wcześniej międzylądować w Poznaniu, opóźniony został również odlot na Teneryfę. Przypadek Modlina pokazuje, że samo zgłoszenie zagrożenia może doprowadzić do czasowego ograniczenia pracy lotniska i uruchomienia działań angażujących wiele służb.

W części wiadomości z pogróżkami pojawiła się nazwa rosyjskiego ruchu „Męskie Państwo”, określanego w anglojęzycznych publikacjach jako Male State. Według AFP ten skrajnie prawicowy i antyfeministyczny ruch został uznany w Rosji za ekstremistyczny w 2021 r., a później popierał inwazję na Ukrainę. Agencja nie potwierdziła jednak związku organizacji z nadawcami gróźb. Informowała również, że w związku z opisywanymi alarmami nie znaleziono materiałów wybuchowych.

Jak podał Reuters, założyciel ruchu, Władisław Pozdniakow, zaprzeczył jego udziałowi, twierdząc, że organizacja już nie istnieje. Sam podpis pod wiadomością nie rozstrzyga zatem autorstwa. Możliwe jest również podszywanie się pod określone środowisko, aby utrudnić identyfikację sprawców lub skierować dochodzenie na fałszywy trop.

6 listopada groźby objęły również redakcje. Według Reutersa wiadomości otrzymały m.in. irlandzki nadawca publiczny RTÉ i bułgarska Nova TV. Były one podpisane nazwiskiem „Michaił Andropow”. Nadawca przypisywał sobie odpowiedzialność za falę alarmów i zapowiadał ataki na transport w Europie. Agencja nie potwierdziła jego tożsamości, pochodzenia wiadomości ani ich związku z groźbami kierowanymi przeciwko samolotom. W RTÉ przeprowadzono ewakuację i przerwano nadawanie części programu. José Manuel Albares, hiszpański minister spraw zagranicznych, oceniał, że seria incydentów może stanowić próbę agresji hybrydowej i element wojny psychologicznej.

Z tej racji rosyjski trop rozpatrywany jest w kontekście wcześniejszych działań przeciwko państwom europejskim. W oświadczeniu Wysokiej Przedstawiciel z 18 lipca 2025 r., wydanym w imieniu Unii Europejskiej, wskazano na rosyjskie kampanie obejmujące sabotaż, zakłócanie funkcjonowania infrastruktury krytycznej, cyberataki i manipulowanie informacją. Podkreślono również wzrost intensywności tych działań po rozpoczęciu pełnoskalowej inwazji na Ukrainę.

Natomiast Europejska Służba Działań Zewnętrznych w opracowaniu z połowy marca 2026 r. wymieniła wśród zagrożeń hybrydowych m.in. urządzenia zapalające na pokładach samolotów oraz naruszenia przestrzeni powietrznej. Dokumenty te opisują szerszy wzorzec zagrożeń, lecz nie stanowią dowodu rosyjskiej odpowiedzialności za listopadowe alarmy.

Fałszywe alarmy wywołują realne skutki nawet wtedy, gdy na pokładach nie ma ładunków wybuchowych. Wymuszają kontrolę samolotów i bagażu, angażują policję oraz pirotechników, prowadzą do zmian tras, a niekiedy także do poderwania myśliwców. Powtarzane zgłoszenia mogą obciążać system bezpieczeństwa, dezorganizować podróże i osłabiać poczucie bezpieczeństwa pasażerów.

Tego typu mechanizm może służyć destabilizacji: wysłanie fałszywego zgłoszenia wymaga niewielkich nakładów, natomiast sprawdzenie zagrożenia angażuje personel i środki techniczne. Jest to ocena możliwego sposobu działania, a nie ustalenie zamiaru obecnych sprawców.