Tymczasowe kontrole na granicach. Mija rok od ich wprowadzenia

Tymczasowe kontrole na granicy z Niemcami i Litwą zostały wprowadzone 7 lipca 2025 roku i początkowo obowiązywały przez miesiąc – do 5 sierpnia. Następnie, kontrole były – kilkukrotnie – przedłużane na kolejne 60 dni. Obecnie, kontrole na granicy polsko-niemieckiej i polsko-litewskiej trwać mają do 1 października 2026 roku.

Od momentu wprowadzenia tymczasowych kontroli do 5 lipca 2026 roku funkcjonariusze Straży Granicznej, wspomagani przez Policję i Żandarmerię Wojskową, skontrolowali blisko 3,84 mln osób. Z danych Straży Granicznej wynika, że wśród kontrolowanych najliczniejszą grupę stanowili obywatele Litwy, następnie Polski, Niemiec, Ukrainy i Łotwy.

Co ciekawe, przez rok kontroli poddano blisko 1,92 mln środków transportu. W tym czasie ponad 1,9 tys. osobom odmówiono wjazdu, a blisko 1,2 tys. przekazano z Polski w trybie readmisji uproszczonej. W ciągu roku, obowiązywania tymczasowych kontroli, za pomocnictwo zatrzymano blisko 120 osób.

Przypomnijmy. Tymczasowe kontrole prowadzone są na ponad 60 przejściach granicznych na granicy z Niemcami i Litwą. Obowiązują one na kierunku wjazdowym do Polski, czyli na wjeździe z Niemiec do Polski i z Litwy do Polski, i mają charakter wyrywkowy. Oznacza to, że funkcjonariusze mogą zatrzymać wytypowane pojazdy.

Kontrole w stałych punktach są realizowane z wykorzystaniem specjalnych kontenerów oraz pojazdów – tzw. Schengen-busów. Kontrola polega na sprawdzeniu dokumentów tożsamości oraz – w uzasadnionych przypadkach – bagażu i pojazdu. Czas kontroli wynosi średnio kilka minut, ale może się wydłużyć przy większym ruchu lub konieczności dokładniejszej weryfikacji.

Powodem wprowadzenia i kilkukrotnego przedłużenia kontroli granicznej na zachodzie jest duża liczba cudzoziemców o nieuregulowanym statusie pobytowym w Niemczech. Jednocześnie – jak informowało MSWiA – kontrole mają odpowiadać na wyzwania związane z ryzykiem nielegalnej migracji z kierunku wschodniego przez terytorium Państw Bałtyckich – w szczególności Litwy i Łotwy.

Jak przekazywało MSWiA, problemem ma być również utrzymująca się presja migracyjna z kierunku białoruskiego. Zdaniem resortu przekłada się ona na liczbę cudzoziemców usiłujących nielegalnie przekroczyć granicę polsko-litewską oraz polsko-niemiecką. W związku z tym, jak oceniało MSWiA, konieczne było odpowiednie zabezpieczenie newralgicznych szlaków komunikacyjnych.

Wartym wspomnienia jest również fakt, że dotychczas Polska kilkukrotnie czasowo przywracała kontrole na granicach wewnętrznych Schengen. Po raz pierwszy w czasie współorganizowanych przez Polskę Mistrzostw Europy w Piłce Nożnej – Euro 2012. W kolejnych latach czasowe kontrole wprowadzano podczas szczytów klimatycznych COP19 (2013) i COP24 (2018) w Warszawie i Katowicach. W 2016 roku kontrole wprowadzono z okazji Światowych Dni Młodzieży w Krakowie oraz szczytu NATO odbywającego się jesienią w Warszawie.

Do zaostrzenia ochrony granic doszło również w czasie pandemii COVID-19. Z kolei w 2023 roku wprowadzono kontrole na granicy polsko-słowackiej, co tłumaczono nasileniem migracji na tzw. szlaku bałkańskim oraz zagrożeniem nielegalną migracją na tym odcinku granicy.

Na początku 2025 roku ponownie wprowadzono kontrole na wewnętrznych granicach Schengen – tym razem całodobowe kontrole weterynaryjne oraz zakaz wwozu zwierząt, mięsa, mleka i siana. Decyzja ta była reakcją na występowanie pryszczycy u zwierząt hodowlanych. Obostrzenia objęły granice polsko-słowacką, polsko-czeską i polsko-niemiecką.