Architektura odporności: Fińska lekcja dla Polski

Finanse i dual-use jako nowa logika inwestycyjna

Podczas otwarcia debaty Ambasador Finlandii w Polsce, Päivi Laine, podkreśliła, że budowa schronów we współczesnym świecie ma znaczenie fundamentalne i wykraczają daleko poza zwykłe procedury – stanowi element szeroko rozumianej kultury bezpieczeństwa. To właśnie to podejście stało się punktem wyjścia do dyskusji o zmianie paradygmatu postrzegania kosztów budowli ochronnych. Leszek Stankiewicz, Prezes Zarządu YIT Development, wskazał, że w modelu fińskim schron nie jest martwym kosztem, lecz inwestycją w jakość życia i codzienny komfort. Z perspektywy dewelopera infrastruktura ta staje się realną wartością dodaną, a koszt jej budowy rozkłada się na wieloletni okres eksploatacji, podnosząc rynkową atrakcyjność nieruchomości. Choć szacunki wskazują na wzrost kosztów realizacji lokalu mieszkalnego, to w cyklu życia budynku przekraczającym 100 lat nakład ten wielokrotnie się zwraca poprzez przychody z najmu oraz bardziej efektywne wykorzystanie gruntu.

Fundamentem tego sukcesu jest koncepcja dual-use, czyli podwójnego zastosowania przestrzeni. Schrony w czasie pokoju pełnią funkcje magazynów, siłowni, parkingów, zaplecza technicznego czy przestrzeni wspólnych. Takie podejście sprawia, że obiekty te są stale użytkowane, konserwowane i znane mieszkańcom, co ma kluczowe znaczenie psychologiczne w sytuacji zagrożenia. Jak zaznacza Erkko Kiviluoma z YIT, to właśnie funkcjonalność w życiu codziennym sprawia, że schrony pozostają sprawne i gotowe do użycia w każdej chwili.

Technologia gotowości i fińskie standardy

Finlandia wypracowała system, który pozwala na przygotowanie blisko 80% schronów do użycia w ciągu zaledwie 24 godzin. Nie wynika to wyłącznie z zaawansowanych technologii, lecz przede wszystkim z prostoty procedur oraz rygorystycznych przepisów prawnych, które nakładają na właścicieli budynków obowiązek budowy schronów przy zachowaniu limitu kosztów do 2% wartości inwestycji. Obecnie w Finlandii funkcjonuje ponad 50 500 schronów zdolnych pomieścić niemal całą populację miejską. Standardowa powierzchnia ochronna wynosi 0,75 m2 na osobę, a konstrukcje wykonane z co najmniej 300-milimetrowego żelbetu zapewniają ochronę przed czynnikami CBRN (substancje chemiczne, biologiczne, radiologiczne oraz nuklearne) nawet przy braku zasilania elektrycznego.

W polskim kontekście dyskusja o schronach nabiera szczególnego znaczenia w świetle nowych regulacji. Zbigniew Muszyński z Rządowego Centrum Bezpieczeństwa zwrócił uwagę na fakt, że obecnie Polska znajduje się w specyficznym stanie pomiędzy pokojem a wojną, co wymusza całkowitą zmianę filozofii myślenia o ochronie cywilnej. Z kolei Jacek Karnowski, wiceminister funduszy i polityki regionalnej, wskazał na Ukrainę jako na tragiczny, ale pouczający przykład: tamtejsze doświadczenia pokazują, że sprawna administracja musi być gotowa do przeniesienia całej infrastruktury urzędowej i krytycznej do podziemi w ciągu kilku chwil, by zachować ciągłość funkcjonowania państwa.

Polskie ustawodawstwo również podąża w tym kierunku, wprowadzając od stycznia 2026 roku obowiązek uwzględniania miejsc schronienia w każdej nowej inwestycji budowlanej. Nowe przepisy przewidują stałe finansowanie ochrony ludności na poziomie co najmniej 0,3% PKB rocznie oraz powołanie Funduszu Bezpieczeństwa i Obronności z budżetem 22,4 mld PLN. Dyrektor Bartosz Kraczkowski z BGK wskazał, że środki te będą wspierać zarówno samorządy, jak i sektor prywatny w budowie nowoczesnej infrastruktury ochronnej i systemów alarmowych.

Psychologia przetrwania i architektura bliskości

Współczesne projektowanie schronów musi wykraczać poza same normy techniczne, o czym przekonywał architekt Marco Casagrande. Wprowadził on pojęcie „architektury bliskości” (Skin-to-Skin Architecture), która ma na celu łagodzenie traumy związanej z ewakuacją poprzez tworzenie środowiska kojącego, bezpiecznego i wspierającego regenerację. Przestrzeń schronu powinna „otulać” użytkownika i wzmacniać zbiorową psychikę, szczególnie dbając o grupy najbardziej wrażliwe, takie jak dzieci czy seniorzy. Casagrande podkreśla, że odporność społeczna zaczyna się od poczucia wspólnoty i zachowania człowieczeństwa nawet w ekstremalnych warunkach.

Doświadczenia z Ukrainy, a konkretnie z Charkowa, pokazują, że zdecentralizowana infrastruktura podziemna, jak np. szkoły funkcjonujące w metrze, pozwala na zachowanie namiastki normalności i kontynuację edukacji pod ciągłym ostrzałem. Jukka Korpio z Verona Shelters zauważył, że nowoczesne schrony powinny zapewniać łączność Wi-Fi oraz warunki do długotrwałego przebywania, stając się tym samym lokalnymi centrami społecznymi i kulturowymi. Taka wizja architektury sprawia, że bezpieczeństwo staje się integralną częścią fundamentów budynku, a nie tylko incydentalnym dodatkiem.

Droga do narodowej odporności

Polska stoi dzisiaj przed ogromnym wyzwaniem: jak sprawnie wykorzystać środki publiczne oraz jak szybko wyszkolić inżynierów, którzy te nowoczesne systemy zaprojektują i zrealizują. Pierwsze doświadczenia pokazują, że bez odpowiedniego zaplecza kadrowego nawet największe dotacje mogą zostać niewykorzystane. Kluczem do sukcesu będzie mądre planowanie i skupienie się w pierwszej kolejności na najgęściej zabudowanych obszarach miejskich oraz nowych inwestycjach mieszkaniowych.

Leszek Stankiewicz z YIT apeluje o otwarty dialog między deweloperami a administracją publiczną, tak aby nowe prawo pozwalało elastycznie łączyć funkcje ochronne z codziennym użytkowaniem i ekonomią projektu. Tylko takie praktyczne podejście, nazywane technologią gotowości, pozwoli budować realne bezpieczeństwo, które zamiast straszyć surowym betonem, będzie po prostu dobrze służyć mieszkańcom każdego dnia.

Artykuł sponsorowany.